IV SA/Wr 839/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej A. F. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi A.F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Wojewody D. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] nr [...] orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego z lokalu w Dz. przy ul. S. [...]. W podstawie prawnej decyzji powołany został jako przepis prawa materialnego art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej ustawa. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ odwoławczy stwierdził: Postępowanie w sprawie wymeldowania A. F. z miejsca pobytu stałego w Dz. przy ulicy S[...], w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wszczęte zostało na wniosek Z. F., który swoje żądanie uzasadnił niezamieszkiwaniem byłej żony w lokalu od maja 2010 r. Decyzją z dnia [...] nr [....] Wójt Gminy W. odmówił wymeldowania A. F. z miejsca pobytu stałego przy ulicy S. [...] w Dz., gdyż uznał, że strona nie spełniła przesłanek do wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Z. F. złożył odwołanie. Podniósł, że A. F. nie zamieszkuje w spornym lokalu od ponad roku, co zostało potwierdzone przez świadków. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. uznał zasadność podniesionych argumentów i decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił decyzję Wójta Gminy W. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdyż uznał, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uzupełnienia materiału dowodowego w znacznej części. Ponownie przeprowadzając postępowanie organ meldunkowy przeprowadził oględziny lokalu przy ulicy S. [...] w Dz. Obie Strony były obecne przy oględzinach. Ustalono, że w mieszkaniu brak rzeczy osobistych A. F. i nie prowadzi ona gospodarstwa domowego. A. F. podała, że z lokalu zginęły jej rzeczy i kradzież zgłosiła na policję. W dniu 22 lutego 2011 r. A. F. złożyła zeznania do protokołu. Podała, że cały czas zamieszkuje w budynku przy ulicy S. [...] w Dz. Jest po rozwodzie ze Z. F. Zajmowała w budynku jeden pokój i był on zamykany. Jednakże były mąż dostał się do jej pokoju. Obecnie pracuje we W. i czasami nocuje u koleżanki. Złożyła wniosek do Gminy o przydział lokalu socjalnego. Podała, że były mąż miał sprawę o znęcanie i w 2008 r. dostał wyrok, Oświadczenia wymienionej potwierdziła jej matka. W dniu 21 marca 2011 r. zeznania do protokołu złożył M. F. M.F. podał, że od maja 2010 r. A. F. nie zamieszkują w lokalu i nie jest uu znane miejsce jej pobytu. Natomiast K. F. oświadczył, że A. F. wyprowadziła się z lokalu dobrowolnie. Nie wie czy w lokalu są jej rzeczy, ale widzi jak pojawia się u swoich rodziców. W dniu 23 lutego 2011 r. zeznania złożył Z. F. Podał, że była żona nie zamieszkuje w lokalu od maja ubiegłego roku. W mieszkaniu pozostawiła tylko stare rzeczy, a resztę rzeczy zabrała ze sobą. Także świadek W. Sz. i A. K. podały do protokołu, że z tego co im wiadomo – A. F. przebywa w lokalu od czasu do czasu. Więcej bywa u swojej matki i ten pobyt związany jest z odwiedzinami i praniem rzeczy. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy W. orzekł o wymeldowaniu A. F. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ulicy S. [...] w Dz. gdyż uznał, że wymieniona spełniła przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od powyższej decyzji A. F. wniosła odwołanie. Kwestionuje zasadność orzeczonego wymeldowania i podnosi, że były mąż został osądzony i skazany prawomocnym wyrokiem za znęcanie się nad jej osobą. Ciężko pracuje za trzy zmiany i nieraz jest zmuszona nocować u koleżanek. W domu mieszka były mąż z konkubiną i dzieckiem, są ciągłe awantury. Dlatego zmuszona jest do tułania się po obcych ludziach. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania z lokalu jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowo - administracyjnym utrwalony został pogląd, że "o opuszczeniu miejsca pobytu stałego" w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli tej osoby. Przez termin "wola" w przypadku - opuszczenia miejsca pobytu - należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. W niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy, na który składają się oświadczenia stron postępowania, zeznania świadków i ustalenia dokonane przez organ I instancji, dają podstawę do uznania, iż A. F. opuściła lokal położony przy ul. S. [...] w Dz., w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ustalono, że wyżej wymieniona nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od maja 2010 r. W lokalu nie ma Jej rzeczy a z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że swoje sprawy bytowe koncentruje poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Odrzucenie przez Sąd Rejonowy w Ś. pozwu o eksmisję skarżącej z miejsca pobytu stałego nie ma wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia postanowienia wynika zaś, że Sąd nie rozpatrywał sprawy merytorycznie. Powodem odrzucenia było nieusunięcie braków formalnych wniosku przez Z. F. Podnoszona przez skarżącą kwestia niedobrowolności opuszczenia lokalu także nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dla wykazania niedobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu wymagane jest podjęcie przewidzianych prawem środków skutkujących uzyskaniem rozstrzygnięcia sądowego m.in. wyroku przywracającego posiadanie lokalu lub orzeczenia potwierdzającego fakt zmuszania do opuszczenia lokalu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt V S.A. 1492/2002). Drogą prawną do usunięcia rzekomych przeszkód w swobodnym korzystaniu przez A. F. z lokalu położonego przy ulicy S. [...] w Dz. byłoby powództwo, na podstawie art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego, przeciwko Z. F. o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, które należało wnieść do sądu powszechnego w terminie 1 roku od dnia naruszenia. Z zebranego w sprawie materiału nie wynika by Skarżąca występowała do Sądu z takim powództwem. Brak skutecznych działań strony w powyższym zakresie uważa się zatem za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Wyjaśniono, że przepisy z zakresu ewidencji ludności są przepisami porządkowymi. Osoba opuszczająca miejsce pobytu stałego jest zobowiązana przez ustawodawcę do wymeldowania się z lokalu, który opuściła zgodnie z art. 15 ust. 1 cyt. wyżej ustawy. Nawet, jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ponieważ występowały elementy przymusu psychicznego czy fizycznego, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Definicję pojęcia "pobytu stałego" zawiera art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Natomiast w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntował się pogląd, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, przyjmuje wizyty rodziny lub znajomych. (wyrok WSA w Warszawie sygn. akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 22 września 2005r.). Z materiału zebranego w sprawie ( zeznania świadków ) wynika, iż A. F. tylko od czasu do czasu pojawia się w lokalu przy ulicy S. [...], a więcej czasu przebywa u swojej matki, gdzie np. pierze swoje rzeczy i stołuje się. Taki zachowania nie może być uznane, że sporny lokal stanowi centrum życiowe skarżącej. Samo werbalne deklarowanie woli zamieszkania w lokalu, nie daje podstawy do uznania, iż faktycznie lokal ten stanowi miejsce pobytu stałego skarżącej. Wolę wewnętrzną osoby co do miejsca zamieszkania określa się na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych. Dla potrzeb ewidencji ludności podstawowym kryterium oceny zamieszkania w lokalu, jest rzeczywiste ześrodkowanie w nim interesów życiowych. W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie wykazało, iż wyżej wymieniona od maja 2010 r. swoje życie osobiste koncentruje poza adresem zameldowania na pobyt stały, spełniając tym samym przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, warunkujące Jej administracyjne wymeldowanie z lokalu przy ulicy S. [...] w Dz. Natomiast kwestie złych relacji z byłym mężem nie rzutują na wydane rozstrzygniecie. Bezspornym jest fakt, iż zainteresowana opuściła przedmiotowy lokal, decydując się na zamieszkiwanie poza miejscem zameldowania na pobyt stały z uwagi na naganne zachowanie się byłego męża. Przepisy meldunkowe abstrahują jednak od oceny motywacji podjętych kroków, kładąc nacisk na trwałość podjętego postanowienia i dobrowolność opuszczenia lokalu. Ewentualne problemy występujące w pożyciu rodzinnym i ich skutki poddawane są ocenie innych norm prawnych niż meldunkowe. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby ktokolwiek usunął zainteresowaną siłą z lokalu. Utrzymywanie stanu zameldowania A. F. w lokalu w którym faktycznie nie zamieszkuje, powodowałoby jedynie podtrzymanie niedozwolonej fikcji meldunkowej. Jeżeli nastąpiło opuszczenie lokalu, a w ślad za tym nie został wypełniony obowiązek wymeldowania się, to ustawowym obowiązkiem organu gminy prowadzącego ewidencję ludności było wydanie decyzji orzekającej o wymeldowaniu A. F. z pobytu stałego. W sprawie o wymeldowanie źródłem powinności organu administracji publicznej jest ustalenie, czy osoba której postępowanie dotyczy opuściła lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy. Wskazane w wymienionym art. 15 ust. 2 przesłanki umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. Podkreślono, że w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 maja 2004 r. wskutek nowelizacji omawianej ustawy, ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr 93, poz. 887) wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu stanowiącego miejsce dotychczasowego pobytu jest fakt jego opuszczenia, niezależnie od tego, czy dana osoba utraciła uprawnienie do przebywania w tymże lokalu. ( wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 610/09 ). Odnosząc się do wniosku A. F. w przedmiocie przydzielenia wyżej wymienionej lokalu zastępczego, organ odwoławczy wyjaśnia, iż Wojewoda D. nie jest właściwy do jego rozpatrzenia. Z wnioskiem o przydzielenie lokalu zastępczego lub do remontu należy zwrócić się do Wójta Gminy W., który jest właściwy do jego rozpatrzenia. Wobec powyższego, skoro ustalono, że A. F. nie zamieszkuje w spornym lokalu i nie wykazała ona w stosownym postępowaniu prawnym, iż faktycznie opuściła lokal położony przy ulicy S. [...] w Dz. w następstwie bezprawnych działań i zachowań byłego męża, to uznać należy, że z własnej woli podjęła decyzję o zmianie miejsca zamieszkania. W ustalonym stanie faktycznym, skoro skarżąca opuściła bez wymeldowania powyższy lokal, to utrzymanie w rejestrach ewidencji ludności zapisu o stałym zameldowaniu wymienionej pod powyższym adresem prowadziłoby do fikcji meldunkowej niedopuszczalnej przepisami cytowanej ustawy. W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła, że ciągłe znęcanie się byłego męża nie pozwala na codzienny pobyt w przedmiotowym lokal. Skarżąca zarzuciła, że świadkami w sprawie są tylko członkowie rodziny byłego męża. Wniosła o powołanie na świadka syna M., który nadal zamieszkuje w tym lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie powołując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy stwierdzić, że sąd administracyjny kontroluje jedynie zaskarżone decyzje administracyjne pod względem legalności, rozumianej jako zgodność tych orzeczeń z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). W podstawie prawnej obu decyzji orzekających o wymeldowaniu skarżącej trafnie powołano przepis art. 15 ust. 2 ustawy stanowiący, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przesłanką opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną w razie ustalenia, że osoba ta opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. Naczelny Sąd Administracyjny zaś uznał, że kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, jeśli tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Inaczej przyczyna opuszczenia lokalu niekoniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu. Jeżeli nawet okaże się w dniu orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynność prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyrok NSA z dnia 8 października 2009 r. II OSK 1908/08; ONSA i WSA 2011/2/poz. 34). Wynika stąd, że czynność wymeldowania winna być poprzedzona ustaleniem istotnej w takim przypadku okoliczności jaką jest "trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania". Tymczasem wymeldowując skarżącą organy obu instancji okoliczności tej należycie nie ustaliły o czym przekonuje analiza materiałów sprawy. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte pismem z dnia 5 stycznia 2011 r. skierowanym do Urzędu Gminy w W., w którym Z. F. podał, że A. F. nie zamieszkuje w Dz. przy ul. S. [...] od maja 2010 r. Przesłuchany w dniu 23 lutego 2011 r. wnioskodawca wskazał, że była żona A. F. nie zamieszkuje w lokalu od maja ubiegłego roku. Zamieszkuje w W. ale adresu nie zna. W mieszkaniu A. F. pozostawiła stare rzeczy osobiste, resztę zabrała. Zeznania w sprawie złożyła A. F. Podała, że cały czas zamieszkuje w budynku przy ul. S. [...] i posiada tam rzeczy osobiste. Jest po rozwodzie z Z. F. Były mąż miał sprawę o znęcanie i w 2008 r. dostał wyrok. W budynku zajmowała jeden pokój, który był zamykany. Były mąż dostał się do jej pokoju. Fakt ten zgłosiła na Policji. Obecnie pracuje we W., nieraz nocuje u koleżanki. Praca, którą wykonuje jest pracą trzyzmianową. Złożyła wniosek do Urzędu o przydział lokalu socjalnego. W dniu 21 marca 2011 r. organ administracyjny przesłuchał M. F. i K. F. M. F. zeznał, że A. F. nie zamieszkuje w lokalu od maja ubiegłego roku i nie wie gdzie może przebywać. Świadek K. F. zeznał, że A. F. nie zamieszkuje w lokalu od ubiegłego roku. Nie jest zorientowany czy w lokalu posiada rzeczy osobiste i nie zna miejsca jej pobytu. Widział, że A. F. pojawia się u swoich rodziców. Z kolei A. K. zeznała, że z tego co jej wiadomo, A. F. przebywa od czasu do czasu w lokalu przy ul. S. [...]. Więcej przybywa u swojej matki – I. Ł. Pobyt związany jest z odwiedzinami, praniem rzeczy. W. Sz. podała do protokołu, że A. F. przebywa od czasu do czasu w lokalu ale nie wie czy nocuje. I. Ł. matka A. F. zeznała, że córka cały czas mieszka pod adresem stałego zamieszkania. Te ustalenia stały się podstawą wymeldowania z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniach decyzji organów orzekających w sprawie brak jednakże rozważań w kwestii wspomnianego wcześniej nowego centrum życiowego skarżącej (nowego miejsca zamieszkania świadczącego o zerwaniu z dotychczasowym miejscem pobytu stałego i uzasadniającego tego rodzaju decyzję administracyjną). Kwestię tę organ odwoławczy ogranicza jedynie do stwierdzenia, że "przeprowadzone postępowanie wykazało, iż wymieniona od maja 2010 r. swoje życie osobiste koncentruje poza adresem zameldowania na pobyt stały, spełniając tym samym przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy". Z tą oceną zgodzić się nie można. Wprost ją bowiem niweczy brak ustaleń nowego miejsca pobytu skarżącej, czy z miejsca tego skarżąca uczyniła miejsce pobytu stałego ześrodkowując w nim swoje sprawy życiowe (zawodowe, rodzinne, towarzyskie). Ponieważ w toku prowadzonego postępowania nie wyjaśniono wspomnianej kwestii, to tym samym doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja i decyzja poprzedzająca podlegały zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 powołanej ustawy.