IV SA/Wr 93/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika z urzędu adwokata W. B. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (wynagrodzenie 240 zł powiększone o podatek Vat 55,20zł) w sprawie ze skargi R. B. na postanowienie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zobowiązanego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu, pismem, z dnia 31 grudnia 2015 r., złożył wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie, pismem z dnia 31 grudnia 2015 r., opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 240 zł powiększonej o 23 % stawkę podatku VAT, czyli łącznie 295,20 zł zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801). Wniosek ten zawierał oświadczenie, że koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone przez stronę skarżącą w całości ani w części. Po rozpoznaniu tego wniosku postanowieniem referendarza sądowego w pkt I sentencji przyznano adwokatowi z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 27,60, czyli łącznie 147,60 zł, a w pkt II sentencji odmówiono przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. oddalił skargę na wskazaną w sentencji decyzję. W wyroku tym zasądzono na rzecz adwokata z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 295,20 zł (wynagrodzenie 240 zł powiększone o podatek VAT 55,20 zł). Wyrok ten wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi z urzędu w dniu 11 grudnia 2015 r. Referendarz sadowy stwierdził, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie dotychczasowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Należy przyjąć, iż przepisy tego rozporządzenia znajdują zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, mimo iż z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie, wskazane wyżej, nowe rozporządzenie, gdyż zgodnie z przepisem § 22 tego nowego rozporządzenia w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W rozpoznawanej sprawie natomiast postępowanie sądowe zostało zakończone w I instancji wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r oddalającym skargę. Sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu w dniu 31 grudnia 2015 r. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która została złożona w Sądzie w dniu 5 stycznia 2016 r., stanowi czynność objętą postępowaniem przed sądem administracyjnym w drugiej instancji, a więc do tej czynności, podjętej w postępowaniu sądowym w drugiej instancji stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Oceny tej nie zmienia fakt, że skarżący już po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji ustanowił pełnomocnika z wyboru (data poświadczenia pełnomocnictwa za zgodność z oryginałem 11 stycznia 2016 r.), który pismem z dnia 11 stycznia 2016 r., złożonym w Sądzie w dniu 14 stycznia 2016 r., sporządził skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku. Na podstawie przepisu § 18 ust. 1 pkt 2 lit " b " dotychczasowego rozporządzenia, z którego wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł- referendarz przyznał w pkt I sentencji wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, adwokatowi, który prowadził sprawę w I instancji, wynagrodzenie wynoszące 50% stawki minimalnej, czyli 120 zł (50 % x 240 zł) podwyższone o kwotę 23% stawki podatku VAT 27,60 zł, czyli łącznie 147,60 zł. Referendarz wskazał również, że z powyższych względów skoro w sprawie zastosowanie mają przepisy dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. należało w pkt II sentencji odmówić przyznania wynagrodzenia (wraz z podatkiem VAT) przekraczającego kwotę określoną w pkt I sentencji, która miałaby wynikać z nieznajdującego zastosowania w sprawie przepisu § 21 ust. 1 pkt 2 lit. "b" nowego rozporządzenia, w myśl którego opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w II instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Opłata maksymalna o której mowa w pkt 1 stanowi zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" nowego rozporządzenia 480 zł, więc 50 % tej opłaty według tego nowego rozporządzenia wynosi 240 zł, a 23 % stawki podatku VAT stanowiłaby kwota 55,20 zł, czyli łącznie 295,20 zł. Pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 1 lutego 2016 r. złożył sprzeciw od pkt II tego postanowienia zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 250 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 16 § 2 i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze zm.) oraz § 22 nowego rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię sprzeczną z literalnym brzmieniem przepisu i w konsekwencji nieprzyznanie wynagrodzenia zgodnie z § 21 ust. 1 lit. c nowego rozporządzenia i wniósł o przyznanie wynagrodzenia w wysokości 295,20 zł. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi z urzędu jest rozpoznawany przez sąd lub referendarza z uwzględnieniem, od dnia 1 stycznia 2016 r., przepisów nowego rozporządzenia, przy czym zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa. Ustawowe warunki uzyskania wynagrodzenia przez adwokata ustanowionego z urzędu sprowadzają się do faktycznego udzielenia pomocy prawnej stronie oraz złożenia na podstawie § 2 nowego rozporządzenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia wraz z oświadczeniem, że opłaty nie zostały opłacone w całości lub w części. Przepisy art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze i art. 250 oraz art. 244 § 2 p.p.s.a. jak i przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze, czyli nowego rozporządzenia, określają zasady, na podstawie których sąd ustala koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu i sposób ich realizacji – por. np. uchwałę SN z dnia 25 lutego 1986 r. VI KZP 49/85 OSNKW 1986/9-10 poz. 65 z aprobującą glosą M. Piekarskiego, OSPiKA 1987/9 poz. 172. Nowe rozporządzenie nie ma zastosowania jedynie do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, do tych spraw stosuje się bowiem przepisy dotychczasowe. Nowe rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Żaden z przepisów nie określa momentu początkowego, od którego rozpoczyna się wszczęcie postępowania w danej instancji i jednocześnie obowiązek ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wykładnia językowa nakazuje uznać, że udzielenie pomocy przez adwokata polega nie na samej tylko gotowości jej świadczenia, ale na przystąpieniu do czynności o charakterze intelektualnym, połączonych z pewnymi czynnościami o charakterze fizycznym i zmierzających do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc. Za czynności takie mogą i powinny być uznane już pierwsze objawy aktywności intelektualnej np. zapoznanie się z aktami sprawy ( por. postanowienie SN z dnia 24 maja 2005 r. , sygn. akt I KZP 15/2005) Postępowanie przed sądem I instancji zakończyło się w dacie wydania wyroku, a czynność w postaci złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej była czynnością podjętą w ramach postępowania przed sądem II instancji, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz na str. nr 2 uzasadnienia postanowienia. Jeżeli więc opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona w Biurze Podawczym Sądu w dniu 5 stycznia 2016 r., a skutecznie złożona dopiero po uzupełnieniu jej braku formalnego poprzez jej podpisanie w dniu 26 stycznia 2016 r. należało tym samym w ocenie pełnomocnika z urzędu zastosować przepisy nowego rozporządzenia, tj. § 21 ust. 1 lit "c". Pełnomocnik podkreślił, że działał w postępowaniu sądowym w II instancji już pod rządami nowego rozporządzenia. . Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona lub adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (art. 260 p.p.s.a.). Przepis ten ma zastosowanie do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Mimo, iż pełnomocnik z urzędu wniósł sprzeciw jedynie od pkt II sentencji postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2016 r. postanowienie to utraciło moc w całości, a wniosek pełnomocnika z urzędu, zawarty w piśmie z dnia 31 grudnia 2015 r., o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie, również pismem z dnia 31 grudnia 2015 r., opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 240 zł powiększonej o 23 % stawkę podatku VAT, czyli łącznie 295,20 zł zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801) - podlega rozpoznaniu przez sąd. Pełnomocnik zarzucił, że żaden z przepisów nowego rozporządzenia nie określa momentu początkowego, od którego rozpoczyna się wszczęcie postępowania w danej instancji. Skoro postępowanie przed sądem I instancji zakończyło się w dacie publikacji wyroku przez Sąd I instancji, czyli 4 listopada 2015 r, a opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona w Sądzie w dniu 5 stycznia 2016 r. (uzupełniona w dniu 26 stycznia 2016 r.), po dniu wejściu w życie nowego rozporządzenia (1 stycznia 2016 r.) należało zastosować przepis § 21 ust. 1 lit "c" tego nowego rozporządzenia. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie w kwestii zasądzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej będą miały zastosowanie przepisy wymienionego wyżej dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z dniem 1 stycznia 2016 r. bowiem weszło w życie, wskazane wyżej, rozporządzenie, którego przepis § 22, stanowi, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Sąd Najwyższy analizując treść przepisu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który stanowi, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych - w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt III CZ 36/06 stwierdził, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w (danej) instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji, a więc wydanie wyroku (postanowienia, co do istoty sprawy) lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku (np. postanowienia o umorzeniu postępowania, odrzucenia pozwu itd.). Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że czas zakończenia postępowania w danej instancji", o którym mowa w art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych, nie może być utożsamiany z "z czasem wszczęcia postępowania w kolejnej (wyższej) instancji". W rozpoznawanej sprawie wyrok Sądu I instancji został wydany w dniu 4 listopada 2015 r., a orzeczenie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącemu w dniu 11 grudnia 2015 r. (k-112). Od następnego dnia rozpoczął więc bieg trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku, który upływał w poniedziałek 11 stycznia 2016 r. skoro ostatni dzień terminu wypadł w niedzielę 10 stycznia 2016 r. W toku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 5 listopada 2015 r., a więc przed wejściem w życie nowego rozporządzenia (1 stycznia 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku, aż do czasu zakończenia postępowania w tej kolejnej (drugiej) instancji przepisy dotychczasowego rozporządzenia. Postępowania sądowe w II instancji rozpoczęło się więc przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia i nie zostało zakończone przed tym dniem, a więc do wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej należy stosować przepisy dotychczasowego rozporządzenia regulującego wysokość opłat z tytułu jej sporządzenia. W tej sytuacji nie można podzielić zapatrywania, że skoro opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej złożono w dniu 5 stycznia 2016 r. to do wynagrodzenia za jej sporządzenie należy stosować przepisy nowego rozporządzenia. Brak jest bowiem podstaw prawnych do zastosowania przepisów nowego rozporządzenia w sytuacji, gdy opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona w Sądzie po wejściu w życie nowego rozporządzenia a postępowanie sądowe w II instancji rozpoczęło się i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie tego, nowego rozporządzenia. Z treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit " b " dotychczasowego rozporządzenia, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna określona w pkt 1, dotyczącym postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do którego nawiązuje § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ), a 50% tej stawki stanowi kwotę 120 zł. Wynagrodzenie adwokata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, który prowadził sprawę w I instancji, wynosi zatem 50% stawki minimalnej, czyli 120 zł (50 % x 240 zł). Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.). Mając powyższe na uwadze, należało przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 147,60 zł (wynagrodzenie: 120 zł + podatek VAT: 27,60 zł =147,60 zł), co orzeczono w pkt I sentencji. W tej sytuacji należało w pkt II sentencji odmówić przyznania wynagrodzenia (wraz z podatkiem VAT) przekraczającego kwotę określoną w pkt I sentencji, która miałaby wynikać z nieznajdującego zastosowania w sprawie przepisu § 21 ust. 1 pkt 2 lit. "b" nowego rozporządzenia. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" i § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzekł jak w sentencji.