IV SAB/Wr 105/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji i akcji. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Dodał, że posiada niedokończony pawilon o powierzchni [...] m2. Do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego opatrzony datą 13 kwietnia 16 r. za okres od 1 stycznia do 13 kwietnia 2016 r., z którego wynika, że miesięczna prowizja za prowadzenie tego konta wynosi –[...] zł oraz że w lutym skarżący uzyskał przelew w wysokości [...] zł z tytułu uznania powództwa przed sądem [...] oraz że w marcu wypłacił z tego konta kwotę [...] zł. Z wyciągu tego wynika nadto, że suma obrotów strony WN wynosi –[...] zł, a suma obrotów strony MA wynosi [...] zł, a saldo końcowe wynosi około [...] zł. Pismem referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej tj.: dowodów potwierdzających wysokość jego dochodów oraz żony (np. ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące, decyzja urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia), kopii historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie i zajęcie komornicze, ostania decyzja w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości, informacji o posiadanych środkach transportu (należało podać markę, rocznik i wartość). W odpowiedzi na to pismo skarżący w piśmie z dnia 11 lipca 2016 r. podał, że obecna żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego i majątku osobistego oraz innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa (art. 33 pkt 1 i 5 kro). Dodał, że posiada jedno konto bankowe. Nadesłał wydruk z rachunku bankowego za okres od dnia 18 maja do dnia 28 czerwca 2016 r., z którego wynika, że miesięczna prowizja za prowadzenie tego konta wynosi –[...] zł, a saldo końcowe wyniosło [...] zł. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, gdyż nie wyjaśnił, co stanowi źródło jego utrzymania ani też nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzające te dane. Natomiast brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego z poprzedniego małżeństwa nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie skarżącemu prawa pomocy zwłaszcza w sytuacji, gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Istotne jest bowiem, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Do tych wydatków należy zaliczyć również wydatki dotyczące kosztów sądowych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przy badaniu zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze żony skarżącego. Skarżący nie sprecyzował również wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem małżonków i nie udzielił informacji o posiadanych środkach transportu. Nie nadesłał także ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości ani zeznań podatkowych małżonków. Na stronie skarżącej spoczywa zaś obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał jakie są stałe miesięczne wydatki małżonków oraz w jakiej wysokości uzyskują łączne dochody i czy mają możliwość poczynienia rezerw finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego poprzez nadesłanie jedynie wyciągów z rachunków bankowych także oznacza, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji finansowej i tym samym okoliczność ta, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.