IV SAB/Wr 145/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A na bezczynność Towarzystwa Budownictwa Socjalnego B z siedzibą w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżące Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, co zostało doprecyzowane pismem z dnia 22 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu wskazanego wyżej wniosku strona skarżąca wskazała, że rozpoczęła działalność w dniu 4 czerwca 2014 r. Utrzymuje się ze składek członkowskich w wysokości 5 zł i darowizn. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje zysku. Dotychczas zebrane składki zostały przeznaczone na czynności organizacyjne stowarzyszenia, działalność statutową i obsługę bieżącej korespondencji. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Stowarzyszenie podało w urzędowym formularzu, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 17,01 zł. W załączeniu przedstawiono wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1do 31 maja 2015 r. potwierdzający saldo końcowe w zadeklarowanej wysokości. W odrębnym piśmie złożonym wraz z tym formularzem Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie składało deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, gdyż jest zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe. Nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do realizacji własnych celów wykorzystuje prywatny sprzęt. Dodało, że wnosi o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy IV SO/Wr 28/14 i IV SO/Wr 27/14 dotyczących listy członków i statutu Stowarzyszenia. Nadto wraz z pismem z dnia 22 czerwca Stowarzyszenie złożyło sprawozdanie z działalności za okres od 22 maja do 31 grudnia 2014 r., z którego wynika, ze nie występują okoliczności stwarzające zagrożenie dla kontynuowania jego działalności i że nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast prowadzi księgi rachunkowe, zaś nadwyżka przychodów nad kosztami uzyskania ustalona za dany rok przechodzi na rok kolejny do wykorzystania na działalność statutową. Ze sprawozdania tego wynika również, że w okresie sprawozdawczym Stowarzyszenie uzyskało roczne przychody w wysokości 1.421,52 zł, na które składają się składki członkowskie 910 zł, dotacje i darowizny 382,52 zł, oraz przychód w kwocie 150 zł, jak również, że na koniec roku podmiot ten posiadał na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 338,91 zł i nie posiada środków w kasie. Stowarzyszenie poniosło koszty w wysokości 1103,61 zł obejmujące koszty realizacji działalności statutowej 1092,37 zł i koszty administracyjne 11,24 zł. Z kolei z nadesłanego bilansu wynika, że na koniec roku aktywa obrotowe obejmujące wspomniane już wyżej środki pieniężne wyniosły 338,91 zł. Nadesłało także wyciągi z rachunków bankowych za marzec 2015 r. z którego wynika, że stan tego rachunku wyniósł 42,41 zł i za kwiecień 2015 r. potwierdzający, że stan tego rachunku wyniósł 31,01 zł. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym objętym wskazanym wyżej wnioskiem. Odpis postanowienia referendarskiego wraz z pouczeniem o prawie i trybie wniesienia sprzeciwu został doręczony stronie w dniu 2 lipca 2015 r. Strona skarżąca złożyła w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd. Innymi słowy konsekwencją skutecznego wniesienia sprzeciwu jest traktowanie orzeczenia referendarza sądowego jako "niebyłego", bowiem na skutek wniesienia sprzeciwu zadaniem Sądu jest samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa". Zgodnie z regułą - wyrażoną wprost w art. 199 p.p.s.a.- strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 244 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżące stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS.Z treści rozdziału II Statutu stowarzyszenia, znajdującego się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14 wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. działanie na rzecz mieszkańców i mienia gminy, ochrona praw lokatorów, reprezentacja członków i prezentowanie ich stanowiska w interesach prawnych przed organami państwa, województwa, samorządowymi, organami sądowymi, występowanie z wnioskami, opiniami do władz, urzędów, sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Przystępując do oceny merytorycznej wniosku złożonego przez Stowarzyszenie wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznawany wniosek o prawo pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie można uznać, że skarżące Stowarzyszenie warunek ten spełniło. Nałożony przez ustawodawcę na osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej obowiązek wykazania sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w orzecznictwie sądów administracyjnych postrzegany jest rygorystycznie, co przejawia się przyjęciem, że stosowanie instytucji prawa pomocy w stosunku do tych podmiotów wymaga - równocześnie z wykazaniem braku niezbędnych środków - także dowiedzenia, że niemożność samodzielnego ponoszenia w ramach kosztów postępowania wynika z przyczyn obiektywnych i nie jest skutkiem zaniechań podmiotów wnioskujących o przyznanie prawa pomocy przy podejmowaniu wszelkich starań w celu zdobycia środków niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w sprawie (por. postanowienia NSA: z 19 listopada 2014 r., II OZ 1222/14; z 22 stycznia 2014 r., II OZ 6/14). Wyrażane w orzecznictwie poglądy w odniesieniu do stosowania art. 246 § 2 p.p.s.a. uwzględniają treść konstytucyjnego prawa obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, z zaznaczeniem, że Konstytucja nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W świetle przyjętych założeń ustrojowych uprawnione jest zatem stwierdzenie, że, co do zasady, funkcjonowanie osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej w porządku prawnym znajduje uzasadnienie wówczas, gdy posiadają one zdolność realizacji swoich celów o własnych siłach i w oparciu o własne środki. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje zaś jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskiwać środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W odniesieniu do skarżącego Stowarzyszenia zasada, w świetle której ten rodzaj organizacji społecznej, tak jak każdej jednostki organizacyjnej biorącej udział w postępowaniu sądowym, powinien prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz własny majątek, wynika z treści art. 33-35 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). W świetle art. 33 ust. 1 powołanej ustawy, zobowiązanie członków stowarzyszenia do uiszczania składek członkowskich jest jednym z głównych źródeł finansowania realizowanych przez stowarzyszenie działań statutowych. W przedmiotowej sprawie strona nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych we wszczętym przez siebie postępowaniu, w szczególności poprzez uzyskanie środków ze składek członkowskich bądź pozyskanie dodatkowych darowizn w celu zgromadzenia środków finansowych nie tylko na pokrycie kosztów organizacji, ale także na prowadzenie efektywnej działalności statutowej. Okoliczność, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. postanowienie NSA z 30 maja 2012 r., II OZ 469/12).Bez znaczenia pozostaje tutaj powoływany przez stronę argument pozostawania w opozycji do Gminy B., nie jest to bowiem jedyny podmiot od którego strona mogłaby uzyskać dodatkowe środki. W okolicznościach niniejszej sprawy bezwzględnie należy stwierdzić, że niepodejmowanie przez Stowarzyszenie jakichkolwiek działań zmierzających do pozyskania środków umożliwiających realizację zadań statutowych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 należało orzec jak w sentencji.