IV SAB/Wr 272/15

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność [..] Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2015 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w całości. Następnie skarżący złożył na nieobowiązującym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w którym podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji i akcji, co uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z wyboru w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Dodał, że posiada niedokończony pawilon o powierzchni 88,80 m2. Do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego opatrzony datą 12 lutego 2016 r. na którym znajduje się jedna operacja z dnia [...] r. obejmująca prowizję za prowadzenie tego konta -5,99 zł. Z wyciągu tego wynika nadto, że suma obrotów strony WN wynosi –[...] zł, a suma obrotów strony MA wynosi [....] zł, a saldo końcowe wynosi około [...] zł. W związku z tym, że powyższy wniosek został złożony na nieobowiązującym formularzu pismem referendarza sądowego z dnia 14 marca 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na właściwym nowo obowiązującym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień tj.: dowodów potwierdzających wysokość jego dochodów oraz żony (np. ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące, decyzja urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia), kopii historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie i zajęcie komornicze, ostania decyzja w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości, informacji o posiadanych środkach transportu (należało podać markę, rocznik i wartość). W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na nowym formularzu z dnia 6 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego nowego wniosku skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku złożonym na nieobowiązującym formularzu. W odrębnym piśmie z dnia 6 kwietnia 2016 r. podał dodatkowo, że obecna żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego i majątku osobistego oraz innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa (art. 33 pkt 1 i 5 kro) i w tym zakresie nie może jej zmusić do ujawnienia tych danych (por. art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych). Wskazał również, że była żona nie wyraża zgody na podanie danych w zakresie współwłasności i toczącego się postępowania działowego (por. art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych). Ponownie nadesłał, opisany już wyżej, wydruk z rachunku bankowego z dnia 12 lutego 2016 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z treści przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, gdyż nie wyjaśnił co stanowi źródło jego utrzymania ani też nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzające te dane. Natomiast brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego z poprzedniego małżeństwa nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie skarżącemu prawa pomocy zwłaszcza w sytuacji, gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Istotne jest bowiem, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Do tych wydatków należy zaliczyć również wydatki dotyczące kosztów sądowych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przy badaniu zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze żony skarżącego. Skarżący nie sprecyzował również wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem małżonków i nie udzielił informacji o posiadanych środkach transportu. Nie nadesłał także ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości ani zeznań podatkowych małżonków. Na stronie skarżącej spoczywa zaś obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał jakie są stałe miesięczne wydatki małżonków oraz w jakiej wysokości uzyskują łączne dochody i czy mają możliwość poczynienia rezerw finansowych na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Ponadto skarżący nadesłał jedynie wydruk z rachunku bankowego z dnia 12 lutego 2016 r., a w piśmie referendarza sądowego został wezwany do przedłożenia historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za okres ostatnich trzech miesięcy. Wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego poprzez nadesłanie niepełnego rachunku bankowego oznacza, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji finansowej i tym samym okoliczność ta, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.