IV SAB/Wr 354/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na bezczynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we [...] Delegatura w [...] w przedmiocie wydania pozwolenia na remont dachu na obiekcie wpisanym do rejestru zabytków postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżąca Spółka, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka podała, że nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Dodał, że pozyskała fundację jako inwestora zastępczego gotowego do sfinansowania remontu więźby pałacu. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok (2017) [...] zł. Natomiast w rubryce nr 8 obejmującej wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy Spółka podała, że na dzień 31 stycznia 2017 r. poniosła stratę w kwocie – [...] zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku [..] zł. W rubryce nr 10 Spółka podała, że stan środków w kasie na dzień 31 października 2017 r. jest ujemny oraz, że posiada zaległości wobec ZUS i z tytułu podatku VAT, podatku od nieruchomości i wobec dostawców prądu. Z nadesłanych dokumentów (bilansu za 2016 r.) wynika, że w roku 2016 spółka poniosła stratę netto w wysokości –[...] zł, a poprzednim roku obrotowym zysk netto w wysokości [...] zł, a aktywa trwałe wyniosły na dzień 31 grudnia 2016 r. [..] zł, a na koniec poprzedniego roku obrotowego [...] zł, a aktywa obrotowe wyniosły na koniec 2016 r. [...] zł a na koniec poprzedniego roku obrotowego wyniosły [...] zł. Aktywa te obejmowały m. in. należności krótkoterminowe wynoszące na koniec 2016 r. [...] zł a na koniec poprzedniego roku [...] zł oraz inwestycje krótkoterminowe, które wyniosły na koniec 2016 r. [...], a na koniec poprzedniego roku [...] zł i obejmowały środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Wśród aktywów wyszczególniono także krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe w wysokości [...] zł na koniec 2016 r. oraz w wysokości [...] zł na koniec poprzedniego roku. Zobowiązania wyniosły na koniec 2016 r. [...] zł, a na koniec poprzedniego roku wyniosły [...] zł, w tym zobowiązania długoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. [...] zł, a na koniec poprzedniego roku [...] zł, a zobowiązania krótkoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. [...] zł a na koniec poprzedniego roku wyniosły [..] zł. Kapitał własny wyniósł na koniec 2016 r. [...] zł, a na koniec poprzedniego roku [...] zł, w tym fundusz podstawowy wyniósł na koniec 2016 r. [...] zł, a na poprzedniego roku wyniósł [..] zł. Kapitał zapasowy wyniósł na koniec 2016 r. [..] zł, a na poprzedniego roku wyniósł [...] zł . Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że spółka wykazała przychód [...]0 zł, koszty uzyskania [...] zł oraz dochód [...] zł, z zeznania podatkowego za 2016 r. wynika, ze spółka wykazała przychód [...] zł, koszty uzyskania [...] zł oraz stratę – [...] zł. W bilansie na dzień 30 listopada 2017 r. po stronie pasywa wykazano stratę netto – [...] zł, fundusz własny [...] zł, kapitał fundusz podstawowy [...] zł, kapitał (fundusz) zapasowy [..] zł, zobowiązania ogółem [...] zł: w tym zobowiązania długoterminowe [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe [...] zł. Po stronie aktywów wykazano natomiast: aktywa trwałe [...] zł obejmujące inwestycje długoterminowe, aktywa obrotowe [...] zł, w tym m. in. zapasy [...] zł, należności krótkoterminowe [..] zł, inwestycje krótkoterminowe [...] zł (środki pieniężne), krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe [...] zł . Z rachunku zysków strat za okres od 1 do 30 września 2017 r. (wariant porównawczy) wynika, że spółka nie wykazała przychodu, a jedynie koszty z działalności operacyjnej, które wyniosły [..] zł. Z rachunku zysku i strat na koniec października 2017 r. wynika, że spółka nie wykazała przychodu, a jedynie koszty z działalności operacyjnej, które wyniosły [...] zł. Z rachunku zysku i strat na koniec listopada 2017 r. wynika, że spółka nie wykazała przychodu a jedynie koszty z działalności operacyjnej, które wyniosły [...] zł. Z deklaracji podatku VAT za II kwartał 2017 r. wynika, że spółka wykazała wartość dostaw towarów i usług na kwotę 250 zł, i nabycie towarów i usług na kwotę 3.098 zł. Z deklaracji podatku VAT za III kwartał 2017 r. wynika, że spółka wykazała nabycie towarów i usług na kwotę 2.476 zł. Przedłożyła również wydruk z konta za okres od 1 września 2017 r do 28 grudnia 2017 r., na który wpłynęła w listopadzie kwota [...] zł i w grudniu [...] zł (przelewy przychodzące), konto to jest zajęte z tytułu egzekucji oraz wydruk z dnia 28 grudnia 2017 r. potwierdzający stan środków w kasie w wysokości [...] zł (numer konta [...]; saldo po stronie Wn). Przedstawiła także tytułu wykonawcze z dnia [...] 2017 r. na kwoty (należność główna): [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w Banku [...] oraz opłatę z tytułu polisy na kwotę 124 zł. Dodatkowo w piśmie z dnia 28 grudnia 2017 spółka podała, że przesyła stan konta w Banku [...], które też jest zajęte, którego jednak nie przesłała oraz wyjaśniła, że nie uzyskała środków finansowych z fundacji. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). W myśl zaś art.199 powołanej ustawy strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Przepisy art. 246 § 2 pkt 1 ustawy nakazuje wykazania, że strona, która żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania żadnych (i że nie ma ich, pomimo iż podjęto wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków). Nie jest zatem wystarczające samo oświadczenie czy też subiektywne przekonanie władz spółki o braku takich środków. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdującą zastosowanie tylko w stosunku do podmiotów pozbawionych w ogóle możliwości uzyskania środków na ich pokrycie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż strona skarżąca nie wskazała, aby konieczność poniesienia kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika przekraczała jej możliwości finansowe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia wykazana strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na koniec listopada 2017 r. w wysokości –[...] zł (według bilansu, pasywa rubryka nr VI, k- 86) i strata na koniec 2016 r. w wysokości –[...] zł (według bilansu). Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Przychód w 2016 r. według zeznania podatkowego wyniósł bowiem [...] zł, koszty uzyskania [...] zł, a strata [...] zł. Poza tym w roku 2015 r. spółka wykazała w zeznaniu podatkowym przychód [...] zł, koszty uzyskania [..] zł i dochód [...] zł. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą na co wskazują powyższe przychody i koszty uzyskania przychodu oraz nadesłane deklaracje podatku VAT za II i III kwartał 2017 r. z wykazaną wartością dostaw towarów i usług odpowiednio 250 zł (za II kwartał) i wartością nabytych towarów i usług odpowiednio 3098 zł (II kwartał) i 2476 zł (III kwartał) oraz nadesłane rachunki bankowe za okres od 1 września do 28 grudnia 2017 r., gdzie odnotowane zostały wpłaty w wysokości [...] zł i [...] zł. O możliwościach płatniczych świadczą również dane zawarte w bilansie na koniec listopada 2017 r., z którego wynika, m in. że aktywa obejmujące należności krótkoterminowe na rzecz spółki o okresie spłaty do 12 miesięcy wynoszą [...] zł (bilans, rubryka aktywa, pozycja nr II należności krótkoterminowe). Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Spółka wykazała w bilansie na koniec 2016 r. w pozycji nr IV fundusz zapasowy wynoszący [...] zł. Fundusz ten wykazała również w bilansie na koniec listopada 2017 r. w pozycji nr II w kwocie [...] zł Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości - Zeszyty Metodyczne Rachunkowości http://www.gofin.pl/bilans/17,8,565,460,prezentacja-kapitalow-funduszy-wlasnych-w-bilansie.html; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Kapitał zapasowy (rezerwowy ) powinny więc stanowić realne środki finansowe, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Co do zaś prowadzenia egzekucji wobec skarżącej należy zauważyć, że okoliczność ta nie miała dużego wpływu na prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że w 2017 r. spółka nadal prowadziła działalność, nawet pomimo wykazania wspomnianej straty w 2016 r. i straty na koniec listopada 2017 r. oraz pomimo wcześniejszych postępowań egzekucyjnych wynikających z nadesłanego zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości gruntowej z dnia 24 lipca 2013 r. na kwotę główną [...] zł i z zajęcia wierzytelności z dnia 3 lipca 2015 r. na kwotę główną [..] zł. Świadczy to, iż spółka przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, co związane jest z możliwością uregulowania zobowiązań. Tym samym należy przyjąć, że strona ma możliwość pokrycia również kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą wpis sądowy od skargi 100 zł, a ewentualne przyszłe koszty sadowe mogą obejmować np. wpis od zażalenia 100 zł, od skargi kasacyjnej 100 zł, które w relacji do przykładowo wykazanych w bilansie na koniec listopada 2017 r,. zobowiązań krótkoterminowych (w wysokości 8.363.884,92 zł ) są stosunkowo niewielkie. Ponadto w bilansie na koniec listopada 2017 r. po stronie aktywów w pozycji nr IV spółka wykazała krótkoterminowe rozliczenia okresowe (czyli przychody przyszłych okresów) na kwotę [...] zł. Tym samym strona ma możliwość pokrycia także wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, którego wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowym w I instancji według stawki minimalnej wynosi 480 zł, co wynika z treści przepisu § 14 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie(Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki (brak zawieszenia ani też zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej), wysokości jej kapitału zapasowego, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Istotne jest także, że prowadząc działalność gospodarczą skarżąca spółka nie zabezpieczyła środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym. Z bilansu na koniec 2016 r. (pasywa rubryka nr B, pozycja nr I; k-65), i na koniec listopada 2017 r. (pasywa, rubryka nr B pozycja nr I; k-86) wynika bowiem, że spółka nie posiada rezerw na zobowiązania. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa i innych podatników kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.