IV SAB/Wr 354/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na bezczynność D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. Delegatura w W. w przedmiocie wydania pozwolenia na remont dachu na obiekcie wpisanym do rejestru zabytków postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Pismem z dnia 29 listopada 2017 r. skarżąca Spółka, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Ponadto stwierdziła, że pozyskała fundację jako inwestora zastępczego gotowego do sfinansowania remontu więźby pałacu. Zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2017 r. wezwano skarżącą Spółkę do przesłania kserokopii następujących dokumentów i udzielenia pisemnych wyjaśnień: a) bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 r. b) zeznania podatkowego za 2015 r. i 2016 r. i deklaracji z tytułu podatku dochodowego za ostanie sześć miesięcy, c) wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem (stratą) za ostanie trzy miesiące i wypłaty zaliczki na podatek dochodowy za ten okres, d) historii wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostanie trzy miesiące, e) rachunek zysków i strat za ostanie trzy miesiące i bilans za ten okres, f) deklaracje VAT za ostanie sześć miesięcy, g) dokumenty potwierdzające aktualny raport kasowy, h) ostanie sprawozdanie finansowe i inne dokumenty potwierdzające zasadność wniosku (np. zadłużenia: wobec ZUS, z tytułu podatku, wobec dostawców), i) dokumenty potwierdzające wysokość środków finansowych uzyskanych z Fundacji, o której mowa w rubryce nr 5 uzasadnienia wniosku. W dniu 2 stycznia 2018 r. skarżąca Spółka przedstawiła dokumenty z których wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok (2017) [...] zł. Natomiast w rubryce nr 8 obejmującej wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy Spółka podała, że na dzień 31 stycznia 2017 r. poniosła stratę w kwocie - [...] zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 0,00 zł. W rubryce nr 10 Spółka podała, że stan środków w kasie na dzień 31 października 2017 r. jest ujemny oraz, że posiada zaległości wobec ZUS i z tytułu podatku VAT, podatku od nieruchomości i wobec dostawców prądu. Z bilansu za 2016 r. wynikało, że w roku 2016 Spółka poniosła stratę netto w wysokości -[...] zł, a poprzednim roku obrotowym zysk netto w wysokości [...]zł, a aktywa trwałe wyniosły na dzień 31 grudnia 2016 r. [...]zł, a na koniec poprzedniego roku obrotowego [...]zł, a aktywa obrotowe wyniosły na koniec 2016 r. [...]zł a na koniec poprzedniego roku obrotowego wyniosły [...]zł. Aktywa te obejmowały m. in. należności krótkoterminowe wynoszące na koniec 2016 r. [...] zł a na koniec poprzedniego roku [...]zł oraz inwestycje krótkoterminowe, które wyniosły na koniec 2016 r. [...], a na koniec poprzedniego roku [...]zł i obejmowały środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Wśród aktywów wyszczególniono także krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe w wysokości [...]zł na koniec 2016 r. oraz w wysokości [...]zł na koniec poprzedniego roku. Zobowiązania wyniosły na koniec 2016 r. [...]zł, a na koniec poprzedniego roku wyniosły [...]zł, w tym zobowiązania długoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. [...] zł, a na koniec poprzedniego roku [...] zł, a zobowiązania krótkoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. [...]zł a na koniec poprzedniego roku wyniosły [...]zł. Kapitał własny wyniósł na koniec 2016 r. [...]zł, a na koniec poprzedniego roku [...]zł, w tym fundusz podstawowy wyniósł na koniec 2016 r. [...]zł, a na poprzedniego roku wyniósł [...]zł. Kapitał zapasowy wyniósł na koniec 2016 r. [...]zł, a na poprzedniego roku wyniósł 175.315,94 zł . Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że spółka wykazała przychód [...]zł, koszty uzyskania [...]zł oraz dochód [...]zł, z zeznania podatkowego za 2016 r. wynika, ze spółka wykazała przychód [...]zł, koszty uzyskania [...]zł oraz stratę – [...]zł. W bilansie na dzień 30 listopada 2017 r. po stronie pasywa wykazano stratę netto - [...]zł, fundusz własny [...]zł, kapitał fundusz podstawowy [...]zł, kapitał (fundusz) zapasowy [...]zł, zobowiązania ogółem [...]zł: w tym zobowiązania długoterminowe [...]zł, zobowiązania krótkoterminowe [...]zł. Po stronie aktywów wykazano natomiast: aktywa trwałe [...]zł obejmujące inwestycje długoterminowe, aktywa obrotowe [...]zł, w tym m. in. zapasy [...]zł, należności krótkoterminowe [...]zł, inwestycje krótkoterminowe [...]zł (środki pieniężne), krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe [...]zł . Z rachunku zysków strat za okres od 1 do 30 września 2017 r. (wariant porównawczy) wynika, że spółka nie wykazała przychodu, a jedynie koszty z działalności operacyjnej, które wyniosły [...]zł. Z rachunku zysku i strat na koniec października 2017 r. wynika, że spółka nie wykazała przychodu, a jedynie koszty z działalności operacyjnej, które wyniosły [...]zł. Z rachunku zysku i strat na koniec listopada 2017 r. wynika, że spółka nie wykazała przychodu a jedynie koszty z działalności operacyjnej, które wyniosły [...]zł. Z deklaracji podatku VAT za II kwartał 2017 r. wynika, że spółka wykazała wartość dostaw towarów i usług na kwotę [...] zł, i nabycie towarów i usług na kwotę [...]zł. Z deklaracji podatku VAT za III kwartał 2017 r. wynika, że spółka wykazała nabycie towarów i usług na kwotę [...]zł. Przedłożyła również wydruk z konta za okres od 1 września 2017 r do 28 grudnia 2017 r., na który wpłynęła w listopadzie kwota [...]zł i w grudniu [...] zł (przelewy przychodzące), konto to jest zajęte z tytułu egzekucji oraz wydruk z dnia 28 grudnia 2017 r. potwierdzający stan środków w kasie w wysokości 128,89 zł (numer konta 100; saldo po stronie Wn). Przedstawiła także tytułu wykonawcze z dnia 4 grudnia 2017 r. na kwoty (należność główna): [...]oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w Banku Pocztowym oraz opłatę z tytułu polisy na kwotę 124 zł. Dodatkowo w piśmie z dnia 28 grudnia 2017 spółka podała, że przesyła stan konta w Banku Milenium, które też jest zajęte, którego jednak nie przesłała oraz wyjaśniła, że nie uzyskała środków finansowych z fundacji. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2018 r. referendarz sądowy w WSA we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wskazano, że strona skarżąca nie wskazała, aby konieczność poniesienia kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika przekraczała jej możliwości finansowe. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca stwierdziła, że twierdzenia Sądu winno być oparte na dokumentach księgowych z dnia wezwania i dnia złożenia ich w Sądzie - a nie na dokumentach historycznych. Zdaniem skarżącej, na dzień wezwania Spółka oprócz egzekucji komorniczych posiadała i posiada zerowy stan konta - co jest faktem bezspornym. Spółka posiada nieruchomości, których ani ona ani Komornicy Sądowi od prawie czterech lat nie mogą sprzedać. Gdyby w rozliczeniu z kwotą opłaty sądowej została od nas przyjęta przez Sąd stosunkowa część nieruchomości to jesteśmy gotowi przekazać ją jako zapłatę. Oparcie Sądu na dokumentach księgowych z 2016 i 2017 roku jest niewłaściwe również dlatego, że we wcześniejszej historii Spółki były lata prosperity i Spółka [...] z wpłaconych wcześniej podatków wielokrotnie odłożyła środki, z których w ubiegłych latach pośrednio korzystał również Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Zdaniem skarżącej, ustawodawca umożliwił skorzystanie z pomocy państwa w sporach nie rozgraniczając czy pomoc ta udzielana jest podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą z nieruchomościami czy osobie prywatnej znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej, a posiadającej nieruchomość na przykład mieszkanie. Odmowa udzielenia pomocy przez Sąd Spółce [...] pomimo udokumentowania jej złej sytuacji finansowej stawia pod znakiem zapytania szanse Spółki [...] w toczącym się sporze z potężnym wyposażonym w dziesiątki prawników - właśnie za wcześniejsze podatki Spółki - Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Należy nadmienić również, że to Spółka [...] walczy o ratowanie Zabytku klasy światowej z Ministerstwem, które rzekomo zostało do tego powołane. Z tych powodów skarżąca wniosła o zwolnienie z opłaty sądowej oraz o przyznania adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Zdaniem Sądu, strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że przyznania prawa pomocy nie uzasadnia wykazana strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na koniec listopada 2017 r. w wysokości -[...]zł (według bilansu, pasywa rubryka nr VI, k- 86) i strata na koniec 2016 r. w wysokości -[...]zł (według bilansu). Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Przychód w 2016 r. według zeznania podatkowego wyniósł bowiem [...] zł, koszty uzyskania [...]zł, a strata – [...]zł. Poza tym w roku 2015 r. spółka wykazała w zeznaniu podatkowym przychód [...]zł, koszty uzyskania [...]zł i dochód [...]zł. Należy zgodzić się z referendarzem, że o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą na co wskazują powyższe przychody i koszty uzyskania przychodu oraz nadesłane deklaracje podatku VAT za II i III kwartał 2017 r. z wykazaną wartością dostaw towarów i usług odpowiednio [...] zł (za II kwartał) i wartością nabytych towarów i usług odpowiednio 3098 zł (II kwartał) i [...] zł (III kwartał) oraz nadesłane rachunki bankowe za okres od 1 września do 28 grudnia 2017 r., gdzie odnotowane zostały wpłaty w wysokości [...]zł i [...] zł. O możliwościach płatniczych świadczą również dane zawarte w bilansie na koniec listopada 2017 r., z którego wynika, m in. że aktywa obejmujące należności krótkoterminowe na rzecz spółki o okresie spłaty do 12 miesięcy wynoszą [...]zł (bilans, rubryka aktywa, pozycja nr II należności krótkoterminowe). Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Spółka wykazała w bilansie na koniec 2016 r. w pozycji nr IV fundusz zapasowy wynoszący [...]zł. Fundusz ten wykazała również w bilansie na koniec listopada 2017 r. w pozycji nr II w kwocie [...]zł Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości - Zeszyty Metodyczne Rachunkowości http: //www.gofin.pl/bilans/17,8,565,460, prezentacja-kapitalow-funduszy-wlasnych-w-bilansie.html; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Kapitał zapasowy (rezerwowy) powinny więc stanowić realne środki finansowe, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Co do zaś prowadzenia egzekucji wobec skarżącej Sąd zauważa, że okoliczność ta nie miała dużego wpływu na prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że w 2017 r. spółka nadal prowadziła działalność, nawet pomimo wykazania wspomnianej straty w 2016 r. i straty na koniec listopada 2017 r. oraz pomimo wcześniejszych postępowań egzekucyjnych wynikających z nadesłanego zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości gruntowej z dnia 24 lipca 2013 r. na kwotę główną [...]zł i z zajęcia wierzytelności z dnia 3 lipca 2015 r. na kwotę główną [...]zł. Zdaniem Sądu należy w takim przypadku przyjąć, że spółka przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, co związane jest z możliwością uregulowania zobowiązań i dlatego należy przyjąć, że strona ma możliwość pokrycia również kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą wpis sądowy od skargi 100 zł, a także ewentualne przyszłe koszty sądowe (zażalenia 100 zł, skarga kasacyjna 100 zł), które w relacji do przykładowo wykazanych w bilansie na koniec listopada 2017 r,. zobowiązań krótkoterminowych (w wysokości [...]zł ) są stosunkowo niewielkie. Ponadto w bilansie na koniec listopada 2017 r. po stronie aktywów w pozycji nr IV spółka wykazała krótkoterminowe rozliczenia okresowe (czyli przychody przyszłych okresów) na kwotę 57.535,75 zł. Strona ma też w związku z przytoczonymi wpływami możliwość pokrycia także wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, którego wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowym w I instancji według stawki minimalnej wynosi 480 zł, co wynika z treści przepisu § 14 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie(Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki (brak zawieszenia ani też zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej), wysokości jej kapitału zapasowego, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Istotne jest także, że prowadząc działalność gospodarczą skarżąca spółka nie zabezpieczyła środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym. Z bilansu na koniec 2016 r. (pasywa rubryka nr B, pozycja nr I; k-65), i na koniec listopada 2017 r. (pasywa, rubryka nr B pozycja nr I; k-86) wynika bowiem, że spółka nie posiada rezerw na zobowiązania. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa i innych podatników kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.