IV SAB/Wr 62/15

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego ustanowionego z urzędu K. S. – T. z dnia 31 października 2016 r. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, obejmujących zwrot wydatków z tytułu opłaty pocztowej w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu [...] w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnemu, ustanowionemu z urzędu, zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, obejmujących zwrot wydatków z tytułu opłaty pocztowej. Postanowieniem Sądu z dnia 30 marca 2015 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym m. in. ustanowienie radcy prawnego. Dnia 16 kwietnia 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych we Wrocławiu wyznaczyła pełnomocnika z urzędu radcę prawnego K. S. –T. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 maja 2015 r. w pkt I sentencji umorzył postępowanie sądowoadministracyjne, w pkt II sentencji stwierdził, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, a w pkt III sentencji zasądzono na rzecz radcy prawnego z urzędu wynagrodzenie wraz z podatkiem VAT za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 295,50 zł. Wniosek o zasądzenie tych kosztów został zawarty w piśmie z dnia 20 maja 2015 r., złożonym na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. i zawierał oświadczenie, że koszty pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w części. Pismem z dnia 6 lipca 2015 r. pełnomocnik z urzędu wniósł zażalenie od pkt I i II sentencji tego postanowienia Sądu i zażądał zmiany postanowienia w zaskarżonej części. Zażalenie to zawierało wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczenie, że opłaty z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem podjętym na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2491/15 odrzucił powyższe zażalenie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2016 r. przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 120 zł powiększonej o podatek VAT 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł. W toku postępowania reklamacyjnego ustalono, że postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi z urzędu w dniu 11 marca 2016 r. (k-158). Pismem z dnia 31 października 2016 r. pełnomocnik z urzędu wniosła na podstawie art. 258 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o wypłatę kosztów zastępstwa prawnego za I instancję zasądzonego postanowieniem Sądu z dnia 28 maja 2015 r. i w postępowaniu zażaleniowym w wysokości 147,60 zł zasądzonego postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. Ponadto w piśmie tym pełnomocnik z urzędu wniosła o kwotę 100 zł z tytułu zapłaconej opłaty od zażalenia oraz wniosła o kwotę 4,20 zł za opłatę pocztową od wysłanego zawiadomienia o pełnomocnictwie. Opłata pocztowa w kwocie 4,20 stanowi załącznik do pisma pełnomocnika z dnia 31 października 2016 r. i jest opłatą za przesłanie w dniu 21 kwietnia 2015 r. przesyłki poleconej na adres skarżącego osadzonego w zakładzie karnym. W piśmie tym zawarte zostało oświadczenie, że wykonywane usługi wchodzą w zakres prowadzonej działalności gospodarczej oraz numer konta bankowego na które należy zwrócić żądane koszty. Zawarty w powyższym piśmie z dnia 31 października 2016 r. wniosek pełnomocnika z urzędu o wypłatę kwoty 4,20 zł z tytułu opłaty pocztowej od wysłanego do skarżącego zawiadomienia o pełnomocnictwie został zakwalifikowany jako wniosek o zwrot niezbędnych wydatków, które należą do kategorii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika z urzędu. Wniosek o zwrot tych wydatków podlega rozpoznaniu w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. W rozpoznawanej sprawie postanowienie Sądu I instancji umarzające postępowanie sądowoadministracyjne zostało wydane w dniu 28 maja 2015 r., zaś wydatek z tytułu przesyłki poleconej został poniesiony w toku tego postępowania, tj. w dniu 21 kwietnia 2015 r. W toku postępowania w I instancji jak i w momencie jego zakończenia obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.); dalej; dotychczasowe rozporządzenie, które znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo, że z dniem, w którym pełnomocnik z urzędu złożył osobiście w Sądzie rozpoznawany obecnie wniosek z dnia 31 października 2016 r., czyli z dniem 2 listopada 2016 weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715). Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał orzeczenie w dniu 28 maja 2015 r., a więc przed wejściem w życie nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do kosztów zastępstwa procesowego poniesionych w toku postępowania w I instancji przepisy dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Podobna reguła została zawarta w § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 1805), które na podstawie przepisu § 23 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. utraciło moc z dniem 2 listopada 2016 r. Przepis § 15 dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zgodnie z § 16 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z akt sprawy wynika, że Dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w piśmie z dnia 16 kwietnia 2015 r. (k-52), w którym wyznaczył pełnomocnika z urzędu do prowadzenia niniejszej sprawy zobowiązał pełnomocnika do zawiadomienia strony listem poleconym o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu. Zatem wydatek poniesiony przez wyznaczonego pełnomocnika z tytułu nadania listem poleconym przesyłki zawierającej wspomniane zawiadomienie należy uznać za konieczny. Jednakże w niniejszej sprawie wniosek pełnomocnika z urzędu z dnia 31 października 2016 r. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej obejmujących wyłącznie zwrot niezbędnych, udokumentowanych wydatków w kwocie 4,20 zł z tytułu nadania w dniu 21 kwietnia 2016 r. przesyłki listowej poleconej na adres skarżącego, zawierającej zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, nie zawiera wymaganego w przepisie § 16 rozporządzenia oświadczenia, że koszty te nie zostały opłacone całości ani w części. Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14. Ponadto w postanowieniu z dnia 14 października 1998 r. (sygn. akt II CKN 687/98, opubl. w OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63) Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie, analogicznego do powołanego wyżej przepisu rozporządzenia, § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 154, poz. 1013), wyraził pogląd, zgodnie z którym oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata lub radcy prawnego nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym orzeczeniu z dnia 14 października 1998 r. zasługuje na uwzględnienie gruncie uregulowań prawnych z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego (por. post. WSA we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 1587/09). Dodać należy, że stanowisko to zachowuje również w pełni aktualność na gruncie obecnie obowiązującego najnowszego rozporządzenia z dnia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, skoro przepis § 3 tego najnowszego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. stanowi, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Powołać w tym miejscu również należy stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt TS 12/08, w którym Trybunał ten stwierdził, m. in, że oczywiście bezzasadna jest argumentacja adwokata, iż treść art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.); wyklucza możliwość, aby rozporządzenie nakazywało adwokatowi "udowodnienie, że pomoc udzielona z urzędu nie została opłacona". Ponadto w postanowieniu tym stwierdzono, że element przedmiotowy upoważnienia zawartego art. 29 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze uprawnia ministra sprawiedliwości do określenia "zasad ponoszenia kosztów przez Skarb Państwa". Wykładnia językowa pojęcia "zasada" każe utożsamić ten termin z "tezą, w której treści zawarte jest prawo rządzące jakimiś procesami; podstawą, na której coś się opiera" (Słownik Języka Polskiego PWN, red. M. Szymczak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999). Istotne jest twierdzenie zawarte w tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, że jeśli Skarb Państwa pokrywa koszty nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, to musi mieć wiedzę co do tego, czy pomoc ta nie została opłacona częściowo bądź w całości. Obowiązek przedstawienia tej informacji nie tylko nie stanowi wyjścia poza zakres upoważnienia, ale również - wraz z obowiązkiem przedstawienia niezbędnych dokumentów - procedurę tę upraszcza. W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 16 dotychczasowego rozporządzenia, jak również w przepisie § 3 najnowszego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., należało odmówić zasądzenia zwrotu wydatku z tytułu opłaty pocztowej. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 15 pkt 2 i oraz § 16 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, orzeczono jak w sentencji.