I PRZN 8/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Sanetra (sprawozdawca).Sędziowie SN: A. Józefowicz, J. Kwaśniewski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 1990 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku NSZZ Pracowników Przedsiębiorstwa Gastronomiczno-Handlowego "K." w R., o zmianę wpisu w rejestrze Związków Zawodowych na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego (...) od postanowień Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 21 czerwca 1983 r., z dnia 3 lipca 1984 r. i z dnia 10 kwietnia 1990 r., sygn. akt (...),postanawia:uchyla zaskarżone postanowienia z dnia 3 lipca 1984 r. oraz z dnia 10 kwietnia 1984 r. i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, a w pozostałym zakresie rewizję nadzwyczajną oddala.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 6 maja 1983 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie zarządził wpisanie do rejestru związków zawodowych NSZZ Pracowników Przedsiębiorstwa Gastronomiczno-Handlowego "K." w R.W dniu 9 czerwca 1983 r. wybrany został organ uprawniony do reprezentowania związku nazwany "rada zakładowa", którego wpisanie, do rejestru związku Sąd zarządził postanowieniem z dnia 21 czerwca 1983 r.Po zarządzeniu tego wpisu Sąd stwierdził, że statut związku zawiera nieprawidłowe postanowienia w części dotyczącej prawa do strajku i w związku z tym wezwał związek do ich usunięcia. W wykonaniu tego wezwania zarząd związku podjął uchwałę o dokonaniu zmiany zakwestionowanych postanowień statutu i wystąpił do Sądu z wnioskiem o uwzględnienie tych zmian, co zostało wzięte pod uwagę przez Sąd w postanowieniu z dnia 3 lipca 1984 r.W dniu 28 grudnia 1989 r. odbyło się walne zebranie delegatów, na którym podjęta została uchwała przedłużająca kadencję organów związku do czterech lat. W następstwie podjęcia tej uchwały zarząd związku wystąpił do Sądu z wnioskiem o wydanie postanowienia zarządzającego wpis do rejestru uchwalonych zmian w statucie, a ponadto o wpisanie do rejestru aktualnego składu zarządu, co zostało przez Sąd uwzględnione w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 1990 r.Postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 21 czerwca 1983 r., z dnia 3 lipca 1984 r. oraz z dnia 10 kwietnia 1990 r., sygn. akt (...), dotyczące zmian w rejestrze NSZZ "K." w R., nie zostały zaskarżone w zwykłym trybie i uprawomocniły się.W ocenie Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego postanowienia te w rażący sposób naruszają przepisy art. 3 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji związków zawodowych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości postanowienia te równocześnie naruszają interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż uchybiają powadze wymiaru sprawiedliwości, co uzasadnia wniesienie rewizji nadzwyczajnej mimo upływu terminu z art. 421 § 2 k.p.c. Na tej też podstawie Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wskazano, że postanowieniem z dnia 21 czerwca 1983 r. Sąd zarządził wpisanie do rejestru organu o nazwie "rada zakładowa", mimo że statut nie przewiduje organu o takiej nazwie. Zarządzając dokonanie tego wpisu, Sąd nie zbadał, czy uchwałę o powołaniu tego organu podjęło walne zebranie delegatów, co było niezbędne, gdyż z uzasadnienia wniosku o wpis z dnia 20 czerwca 1983 r. wynika, iż wyboru "rady zakładowej" dokonał organ niekompetentny, tj. konferencja delegatów.Postanowienie z 3 lipca 1984 r. kwestionowane jest w rewizji nadzwyczajnej dlatego, że sąd uznał za dopuszczalną zmianę statutu dokonaną przez zarząd związku, podczas gdy zgodnie z § 25 ust. 1 pkt 3 statutu kompetencja do modyfikowania treści statutu przysługuje wyłącznie walnemu zebraniu delegatów. Tym samym brak było podstawy prawnej dla dokonania odpowiedniego wpisu w rejestrze związku.Wydając ostatnie z zaskarżonych rewizją nadzwyczajną postanowień, Sąd nie zbadał, czy nie upłynęła kadencja walnego zebrania delegatów oraz czy orgań ten podjął istotnie uchwałę o zmianie w składzie zarządu. Z akt Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie, sygn. (...), wynika, że walne zebranie delegatów nie było zwoływane od 1983 r., co oznaczałoby, że kadencja zarządu związku wygasła i że wobec tego uchwały podjęte przez ten organ w dniu 28 grudnia 1989 r. były bezskuteczne. Ponadto w rewizji kwestionowane jest to, iż sąd nie zbadał, czy zmiany w składzie zarządu zostały dokonane przez walne zebranie delegatów, czy też może nastąpiły w inny sposób. Zbadanie tej okoliczności nie było zaś możliwe w oparciu o załączony do wniosku wyciąg z protokołu zebrania delegatów nr (...), gdyż nie zawiera on danych na ten temat. Prowadzi to do konkluzji, że wniosek o wpis z dnia 6 kwietnia 1990 r. zawierał braki wymagające usunięcia w trybie § 10 rozporządzenia w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji związków zawodowych i wobec tego Sąd, rezygnując z wezwania wnioskodawcy do usunięcia tych braków, w sposób rażący naruszył § 12 powołanego rozporządzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchybienia, jakich dopuścił się Sąd Wojewódzki, wydając zaskarżone postanowienia z dnia 21 czerwca 1983 r., z dnia 3 lipca 1984 r. i z dnia 10 kwietnia 1990 r., mają różny charakter i różny ciężar gatunkowy. Najpoważniejsze zastrzeżenia wywołują te z nich, które popełnione zostały przy wydawaniu ostatniego z zaskarżonych postanowień, tj. z dnia 10 kwietnia 1990 r. Sąd Najwyższy podziela punkt widzenia przedstawiony w rewizji nadzwyczajnej, że przed wydaniem tego postanowienia nie zostały wyjaśnione szczególnie istotne okoliczności, dotyczące zwłaszcza tego, czy zmiany statutu dokonał organ uprawniony, skoro wyznaczony w nim okres kadencji wynosi dwa lata, a brak jest informacji, czy w międzyczasie odbywały się konieczne, przewidziane przez statut wybory organów związku zawodowego oraz czy nowy zarząd został wybrany przez walne zgromadzenie. W materiałach sprawy istnieją przy tym dane, które uprawdopodabniają twierdzenie, że dokonane zmiany statutu nastąpiły z naruszeniem obowiązujących postanowień statutu związku, a tym samym z przekroczeniem § 10 i 12 rozporządzenia w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji związków zawodowych.Również ewidentne jest naruszenie tych przepisów przez wydanie postanowienia z dnia 3 lipca 1984 r., gdyż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy niedwuznacznie wynika, iż zmiany statutu dokonał organ do tego nieuprawniony, tj. Rada Zakładowa Związków Zawodowych Pracowników Przedsiębiorstwa Gastronomiczno-Handlowego "K." w R. (pismo z dnia 14 lipca 1984 r., skierowane do Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie). Mamy tu do czynienia z rażącym naruszeniem prawa statutowego przez organ związkowy i tym samym z rażącym naruszeniem przez Sąd Wojewódzki przepisów rozporządzenia dotyczących rejestracji związków zawodowych; jakkolwiek wątpliwe jest to, czy Sąd ten słusznie zakwestionował i domagał się od związku zawodowego zmiany postanowień dotyczących strajku (§ 9 i § 27 pkt 8 Statutu), jako że nie wykraczały one w swojej treści poza sformułowania ustawy o związkach zawodowych.Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast zarzutów podniesionych w rewizji nadzwyczajnej przeciwko postanowieniu Sądu Wojewódzkiego z dnia 21 czerwca 1983 r., gdyż brak podstaw do przyjęcia, iż zostały naruszone w sensie merytorycznym jakieś postanowienia uchwalonego Statutu, co stanowiłoby przeszkodę we wpisaniu do rejestru nazwisk członków zarządu zakładowej organizacji związkowej. Z dokumentów sprawy wynika jedynie, że zarząd ten został błędnie nazwany "radą zakładową", zaś walne zebranie delegatów mylnie określono jako "konferencję delegatów". Brak natomiast podstaw dla twierdzenia, że mimo zastosowania błędnego nazewnictwa wybory zostały przeprowadzone przez organ nieupoważniony do ciała, którego statut nie przewiduje. Przy ocenie, czy w danym wypadku mamy do czynienia z organem kompetentnym, decyduje zgodność jego składu z wymaganiami statutowymi, zachowanie przewidzianego trybu postępowania przy jego wyborze oraz panująca świadomość wśród wyborców co do charakteru organu, którego członków wybierają (zarząd), jak i organu, w którego skład wchodzą (walne zebranie delegatów), nie zaś to, czy zastosowane w toku wyborów (a także później) nazewnictwo ściśle odpowiada terminologii przewidzianej w statucie związku zawodowego. W każdym zaś razie trudno uznać, że pewne uchybienia terminologiczne w stosunku do postanowień statutu, jakie miały miejsce w toku wyborów przeprowadzonych do władz związkowych, miały charakter rażącego naruszenia reguł statutowych, a tym samym brak podstaw do zakwalifikowania wpisu do rejestru dokonanego na mocy postanowienia z dnia 21 lipca 1983 r. jako rażącego naruszenia przepisów rozporządzenia o rejestracji związków zawodowych. Z tych względów rewizja nadzwyczajna w zakresie, w jakim dotyczyła ona tego postanowienia na podstawie art. 421 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. została oddalona.Natomiast w wypadku pozostałych dwóch postanowień doszło do rażącego naruszenia prawa oraz do uchybienia powadze wymiaru sprawiedliwości, przez co naruszony został interes Rzeczpospolitej Polskiej. Mimo więc przekroczenia sześciomiesięcznego terminu z art. 422 § 2 k.p.c. zachodzą podstawy do uchylenia obu postanowień na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.