I PRZ 1/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: B. Błachowska, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Pracowników Zakładów Mięsnych w G. Zespołu Tuczarni Trzody Chlewnej w D. o rejestrację na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30.XII.1982 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneKomitet Założycielski pracowników Zespołu Tuczarni Trzody Chlewnej w D. zgłosił wniosek o rejestrację "Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Zakładów Mięsnych w G.". Do wniosku został dołączony statut Związku Zawodowego o tej samej nazwie (§ 1 statutu).Na posiedzeniu sądowym w dniu 30.XII.1982 r. przedstawiciele Komitetu Założycielskiego wyjaśnili, że Komitet Założycielski powstał w Zespole Tuczarni Trzody Chlewnej w D., który jest samodzielnym zakładem pracy w rozumieniu kodeksu pracy i wchodzi w skład Zakładów Mięsnych w G. Według tych wyjaśnień Zespół Tuczarni Trzody Chlewnej w D. ma jeszcze podległe sobie trzy zakłady, tj. w M., T. i S.Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem dokonał wpisu do rejestru związków zawodowych organizacji związkowej pod nazwą "Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Zakładów Mięsnych w G. Zespołu Tuczarni Trzody Chlewnej w D.".Sąd Wojewódzki ustalił, że Zespół Tuczarni Trzody Chlewnej w D. jest jednym z zakładów wchodzących w skład wielozakładowego Przedsiębiorstwa "Zakłady Mięsne w G.". Skoro Zespół Tuczarni Trzody Chlewnej w D. znajduje się w innej miejscowości niż Zakłady Mięsne, przeto - zdaniem Sądu - Zespół ten "mógł utworzyć oddzielny związek zawodowy zgodnie z § 3 ust. 3 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r.".Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że nie zachodzi potrzeba dokonania zmian w statucie, ponieważ statutem "Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Zakładów Mięsnych w G." może posługiwać się każdy zakład wchodzący w skład wielozakładowego Przedsiębiorstwa "Zakłady Mięsne w G.".Postanowienie to zaskarżyli przedstawiciele Komitetu Założycielskiego, z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Jak wynika z zarzutów rewizji, Zespół Tuczarni Trzody Chlewnej w D. nie jest samodzielnym zakładem pracy w rozumieniu kodeksu pracy, lecz stanowi jeden z wydziałów Przedsiębiorstwa Zakładu Mięsnego w G.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Wbrew stanowisku reprezentowanemu w zaskarżonym postanowieniu Sąd Wojewódzki, rejestrując związek zawodowy, dokonał zmiany w statucie dotyczącej przede wszystkim samej nazwy związku, skoro został zarejestrowany związek zawodowy o innej nazwie niż wskazana w statucie i we wniosku. Wnioskodawcy domagali się bowiem zarejestrowania Związku Zawodowego Pracowników Zakładów Mięsnych w G., gdy tymczasem zarejestrowano Związek Zawodowy Pracowników Zespołu Tuczarni Trzody Chlewnej w D. Ta podstawowa zmiana pociągnęła za sobą dokonanie dalszych zmian statutowych. W szczególności zgodnie ze statutem członkiem związku zawodowego może zostać każdy pracownik zatrudniony w Zakładach Mięsnych w G. (§ 3 statutu), gdy tymczasem w myśl zaskarżonego postanowienia członkiem związku zawodowego mogłaby być tylko osoba zatrudniona w Zespole Tuczarni Trzody Chlewnej w D.W świetle § 5 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34 poz. 222), sąd - jako organ rejestrujący związek zawodowy - nie jest uprawniony do dokonywania zmian w statucie związku. Jeśli statut nie odpowiada przepisom o związkach zawodowych, sąd wyznaczy w celu uzupełnienia braków stosowny termin, a po jego bezskutecznym upływie oddali wniosek o zarejestrowanie związku zawodowego.W tych warunkach Sąd Wojewódzki nie był uprawniony do zarejestrowania związku zawodowego o odmiennej nazwie niż wskazana w statucie.II. Sąd Wojewódzki, rejestrując związek zawodowy bliżej określony w sentencji postanowienia, powołał się na § 3 ust. 3 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 222). Zgodnie z treścią tego przepisu "w jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstw państwowych wielozakładowych można również tworzyć oddzielne związki zawodowe, jeżeli jednostki te są zlokalizowane w innych dzielnicach miasta lub w różnych miejscowościach województwa i są zakładami pracy w rozumieniu kodeksu pracy".Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia można wydedukować pogląd, że Sąd Wojewódzki, przyjmując, iż Zespół Tuczarni Trzody Chlewnej w D. jest odrębnym zakładem pracy, wchodzącym w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego (Zakłady Mięsne w G.) i znajduje się w tym samym województwie co Zakłady Mięsne, lecz w innej miejscowości, to opisana sytuacja odpowiada warunkom przewidzianym w ust. 3 § 3 uchwały z dnia 12 października 1982 r., a zatem Sąd, jako organ rejestrujący, uprawniony jest do utworzenia dla tego Zespołu odrębnej organizacji związkowej.Z przytoczonym stanowiskiem nie można się zgodzić z następujących względów.Argumentacja zaczerpnięta w ust. 3 § 3 uchwały nie może nie uwzględniać tej istotnej przesłanki, że cytowany ust. 3 § 3 stanowi część całej dyspozycji zawartej w § 3, która - oprócz ust. 3 - zawiera również ust. 1 i ust. 2. Dlatego też wykładnia tegoż ust. 3 § 3 nie może pomijać zasad wynikających z ust. 1 i ust. 2 § 3, lecz przeciwnie, wykładnia ust. 3 § 3 powinna mieć na uwadze zasady, jakie znalazły wyraz w ust. 1 i ust. 2 § 3 uchwały. Z omawianego punktu widzenia szczególnego znaczenia nabiera zasada zawarta w ust. 2 § 3 uchwały. Zasada ta sprowadza się do ogólnej tezy, że w państwowych przedsiębiorstwach wielozakładowych tworzy się jeden związek zawodowy. Od tej ogólnej zasady uchwała wprowadza jeden wyjątek, a mianowicie ten, że jeśli państwowe przedsiębiorstwo wielozakładowe działa na obszarze całego kraju lub na obszarze kilku województw, to w jednostkach organizacyjnych wchodzących w skład takiego wielozakładowego przedsiębiorstwa tworzy się w tych jednostkach organizacyjnych (oddziały, filie, ekspozytury) oddzielne związki zawodowe pod warunkiem, że wspomniane jednostki organizacyjne są zakładami pracy w rozumieniu kodeksu pracy.W ten sposób na tle ust. 2 § 3 uchwały trzeba przyjąć, że wynikająca ze zdania pierwszego tegoż ust. 2 zasada tworzenia w państwowym przedsiębiorstwie wielozakładowym jednego związku zawodowego nie obowiązuje wówczas, gdy jednostki organizacyjne o charakterze zakładów pracy, wchodzące w skład wielozakładowego państwowego przedsiębiorstwa, są zlokalizowane w kilku województwach lub na terenie całego kraju. Konsekwencją tak rozumianego ust. 2 § 3 uchwały musi być pogląd, że zlokalizowanie wspomnianych jednostek organizacyjnych w różnych miejscowościach, ale na terenie jednego województwa powoduje - w świetle ust. 2 § 3 - konieczność utworzenia nie oddzielnych organizacji związkowych dla każdej z tych jednostek organizacyjnych, lecz tylko jednej organizacji związkowej dla całego państwowego przedsiębiorstwa wielozakładowego.Przechodząc po tych uwagach natury ogólnej do wykładni ust. 3 § 3 uchwały, trzeba zastrzec, że - jak zaznaczono - wykładnia ta nie może pomijać zasad, jakie wynikają z wykładni ust. 2 § 3 uchwały. Cytowany ust. 3 § 3 dotyczy sytuacji, w których jednostki organizacyjne o charakterze zakładu pracy, wchodzące w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego, są zlokalizowane w różnych miejscowościach tego samego województwa lub w różnych dzielnicach miasta.Na pierwszy rzut oka treść cytowanego ust. 3 § 3 można by odczytać w ten sposób, że w sytuacji opisanej w tejże dyspozycji mają być tworzone dla każdej jednostki organizacyjnej, wchodzącej w skład państwowego przedsiębiorstwa wielozakładowego, oddzielne związki zawodowe. Taki kierunek rozumowania reprezentuje Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu.Nie można jednak pominąć, że ten tok rozumowania musiałby zakładać istnienie sprzeczności między ust. 2 § 3 a ust. 3 § 3 uchwały. Skoro bowiem z ust. 2 § 3 wynika, że w jednostkach organizacyjnych wchodzących w skład państwowego przedsiębiorstwa wielozakładowego tworzy się oddzielne związki zawodowe tylko wówczas, gdy jednostki te znajdują się w różnych województwach i że w konsekwencji nie tworzy się takich oddzielnych organizacji związkowych, jeśli jednostki są zlokalizowane na terenie jednego województwa, a z ust. 3 § 3 wynikałaby ustawowa konieczność tworzenia oddzielnych organizacji związkowych nawet wtedy, gdy jednostki organizacyjne znajdują się na terenie jednego województwa, to - przy takim założeniu - zasada wyrażona w ust. 2 § 3 pozostawałaby w sprzeczności z zasadą, o której mowa w ust. 3 § 3 uchwały. Oczywiście, zakładanie istnienie takiej sprzeczności trudne byłoby do przyjęcia.Dlatego też jedynie logicznym wnioskiem, jaki można wyciągnąć z ust. 3 § 3, uwzględniającym treść dyspozycji ust. 2 i ust. 3 § 3 uchwały, musi być pogląd, że uchwała z dnia 12 października 1982 r. nie przewiduje ustawowego warunku tworzenia oddzielnych organizacji związkowych w jednostkach organizacyjnych mających charakter zakładu pracy i wchodzących w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli znajdują się one na terenie jednego województwa lub miasta. Niemniej jednak ust. 3 § 3 tej uchwały nie wyklucza możliwości, aby komitet założycielski takiej jednostki organizacyjnej mógł odstąpić od zasady przewidzianej w ust. 2 § 3 uchwały i zgłosić do Sądu wniosek o zarejestrowanie oddzielnej organizacji związkowej dla tej jednostki organizacyjnej. Wniosek taki jest dla sądu rejestracyjnego wiążący.Z tych przeto względów nie do utrzymania jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, korygujący na podstawie ust. 3 § 3 uchwały stanowisko zajęte w statucie przez Komitetu Założycielski. Jeśli istotnie Zespół Tuczarni Trzody Chlewnej w D. ma swą siedzibę w tym samym województwie co Zakłady Mięsne w G., a nadto jest zakładem pracy w rozumieniu kodeksu pracy, to decyzja w przedmiocie utworzenia dla tego Zespołu oddzielnej organizacji związkowej należy wyłącznie do Komitetu Założycielskiego, a nie do Sądu. Powyższa okoliczność wymaga uchylenia zaskarżonego postanowienia w celu dokładnego wyjaśnienia lokalizacji Zespołu Tuczarni Trzody Chlewnej w D. Za uchyleniem postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przemawia też podniesiony w rewizji zarzut, że Zespół nie ma charakteru zakładu pracy. Jeśliby ten zarzut okazał się odpowiadający rzeczywistemu stanowi rzeczy, to wówczas brak byłoby podstaw do utworzenia w tym Zespole oddzielnego związku zawodowego (§ 3 ust. 1 uchwały).W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.