V PZP 3/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN Fr. Rusek. Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Filcek, J. Knap, M. Rafacz-Krzyżanowska (współsprawozdawca), T. Szymanek (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości skierowanego do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy przepisy uchwały Rady Państwa z dnia 13 września 1980 r. w sprawie rejestracji nowo powstających związków zawodowych (M. P. Nr 22, poz. 104) mają zastosowanie do branżowych związków zawodowych, zarejestrowanych dotychczas w trybie ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 293 z późn. zm.), które wystąpiły ze Zrzeszenia Związków Zawodowych i dokonały zmian w statutach, przekształcając się w niezależne i samorządne związki zawodowe?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu pytania prawnego Minister Sprawiedliwości wskazuje, że kilka branżowych związków zawodowych złożyło w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wnioski o rejestrację. Związki te były dotychczas zarejestrowane w rejestrze Centralnej Rady Związków Zawodowych w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 293) i zgodnie z ust. 2 tego przepisu z chwilą zarejestrowania uzyskały osobowość prawną. Obecnie związki te wystąpiły ze Zrzeszenia Związków Zawodowych i na krajowych zjazdach delegatów tych związków przekształciły się w niezależne i samorządne związki zawodowe, dokonując jednocześnie odpowiednich zmian w statucie. W związku z tym powstała poważna wątpliwość prawna, czy związki takie mogą domagać się rejestracji w Sądzie Wojewódzkim.Za pozytywną odpowiedzią na przedstawione zagadnienie prawne przemawiają następujące argumenty:Do czasu wydania uchwały Rady Państwa z dnia 13 września 1980 r. w sprawie rejestracji nowo powstających związków zawodowych (M. P. Nr 22, poz. 104) związki zawodowe były rejestrowane tylko w rejestrze prowadzonym przez Centralną Radę Związków Zawodowych (art. 9 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy o związkach zawodowych). Wprowadzone jednak do tej ustawy zmiany (art. 1 ustawy z dnia 8 października 1980 r. - Dz. U. Nr 22, poz. 83) umożliwiają związkom zawodowym dokonanie rejestracji w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. W myśl zatem ust. 3 art. 9 znowelizowanej ustawy o związkach zawodowych związki zawodowe lub regionalne zrzeszenia związków zawodowych mają możliwość wyboru trybu rejestracji, bądź poprzez uzyskanie wpisu do rejestru prowadzonego przez Centralną Radę Związków Zawodowych, bądź poprzez uzyskanie wpisu do rejestru prowadzonego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie. Przepis ten ma zastosowanie nie tylko do związków zawodowych, o których mowa w § 1 uchwały Rady Państwa, ale również do branżowych związków zawodowych zarejestrowanych w trybie ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych, które wystąpiły ze Zrzeszenia Związków Zawodowych i zrezygnowały z dotychczasowej rejestracji.Postępowanie rejestracyjne związków zawodowych w Centralnej Radzie Związków Zawodowych nie było poza art. 9 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych bliżej regulowane żadnymi przepisami prawa, stąd trudność w określeniu, jakie znaczenie nadać wystąpieniu związku ze Zrzeszenia Związków Zawodowych. Wystąpienie to - zdaniem Sądu Najwyższego - nie powoduje utraty przez związek zawodowy osobowości prawnej, którą nabył przez zarejestrowanie w rejestrze Centralnej Rady Związków Zawodowych. W świetle bowiem art. 9 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych z 1949 r. Centralna Rada Związków Zawodowych miała obowiązek rejestracji wszystkich związków zawodowych, choćby nawet nie przystąpiły do Zrzeszenia Związków Zawodowych. Wskazuje na to również sformułowanie § 4 statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych stwierdzające, że związki zawodowe jednoczą się w tym Zrzeszeniu na zasadach dobrowolności, a zatem nie było przeszkód, aby w rejestrze Centralnej Rady Związków Zawodowych znalazł się związek zawodowy nie należący do Zrzeszenia Związków Zawodowych.Wystąpienie związku ze Zrzeszenia Związków Zawodowych nie rodzi też konieczności rejestracji związku w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Dotychczasowa bowiem rejestracja związku w rejestrze prowadzonym przez Centralną Radę Związków Zawodowych jest nadal prawnie skuteczna. Nie oznacza to jednak, że taki związek nie ma prawa wystąpić do sądu o rejestrację. Możliwość tę stworzyła tym związkom zawodowym ustawa o związkach zawodowych. Każdy związek zarejestrowany w CRZZ ma prawo wystąpić do sądu o rejestrację, jeżeli zrezygnuje z dotychczasowej rejestracji. Może to uczynić również przez oświadczenie złożone przed sądem rejestrowym przed wydaniem orzeczenia. Wywołuje ono skutek z chwilą uwzględnienia wniosku o rejestrację, co pozwala na nieprzerwane zachowanie osobowości prawnej przez związek zawodowy.Do postępowania rejestrowego - branżowych związków zawodowych - Sąd powinien stosować odpowiednio zasady określone w przepisach uchwały Rady Państwa z dnia 13 września 1980 r. w sprawie rejestracji nowo powstających związków zawodowych. Z drogi tej jednak nie mogą korzystać te związki branżowe - zarejestrowane w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. - które wprawdzie wystąpiły ze Zrzeszenia Związków Zawodowych, ale nie zrezygnowały z dotychczasowej rejestracji.