I PZ 111/90

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: M. Tyszel.Sędziowie SN: S. Szymańska, A. Józefowicz (sprawozd.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 24 października 1990 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. w M. o wpisanie do rejestru stowarzyszeń na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 31 sierpnia 1990 r. sygn. akt I.Ns-Rej-St.22/90postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 31 sierpnia 1990 r. Sąd Wojewódzki w Kielcach uznał się niewłaściwym do rozpoznania wniosku A. w M. o wpisanie do rejestru stowarzyszeń i przekazał go do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie.W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki stwierdził, że stowarzyszenie "Aeroklub Polski" wpisane jest do rejestru stowarzyszeń, prowadzonego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie pod nr 580. Wnioskodawca jest jednostką organizacyjną tego stowarzyszenia, posiadającą osobowość prawną, zgodnie z art. 17 ust. 1a prawa o stowarzyszeniach w brzmieniu ustalonym w ustawie z 23 lutego 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach i ustawy o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 86). Zdaniem Sądu Wojewódzkiego obowiązujące przepisy dotyczące stowarzyszeń nie przewidują prowadzenia odrębnych rejestrów dla jednostek organizacyjnych stowarzyszeń, które mogą uzyskać osobowość prawną bez odrębnej rejestracji. W tej sytuacji, sąd uznał, że dla postępowania rejestrowego dotyczącego działalności jednostki organizacyjnej stowarzyszenia właściwym wyłącznie jest sąd rejestrowy, właściwy dla miejsca siedziby władz głównych stowarzyszenia, tj. Sąd Wojewódzki w Warszawie. Z tych względów postanowił na mocy art. 200 § 1 k.p.c. jak wyżej.Powyższe postanowienie zaskarżył A. W swym zażaleniu wnosił o uchylenie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Kielcach o uznaniu się niewłaściwym do wpisania wnioskodawcy do rejestru stowarzyszeń i nakazanie temu sądowi dokonania wpisu do rejestru stowarzyszeń A. Zdaniem skarżącego Sąd Wojewódzki dopuścił się sprzeczności uznając, że brak jest pozytywnych przepisów prawnych nakazujących odrębną rejestrację jednostek organizacyjnych stowarzyszeń ogólnokrajowych przy jednoczesnym przyjęciu, że postępowanie rejestracyjne winno toczyć się przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie. Skarżący uważa, że jeżeli brak podstaw do oddalenia wniosku o rejestrację A. z uwagi na to, że z mocy prawa i statutu ma osobowość prawną i nie musi jej nabywać przez dalszą rejestrację, to takie stanowisko winno prowadzić do czynności rejestrowych merytorycznych w Sądzie Wojewódzkim w Kielcach, jako sądzie siedziby wnioskodawcy, będącego terenową jednostką organizacyjną stowarzyszenia w celu potwierdzenia posiadania osobowości prawnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z treścią zażalenia wymaga rozważenia kwestia właściwości sądu rejestrowego do rozpoznania wniosku o rejestrację osoby prawnej stowarzyszenia, niezależnie od tego, czy wniosek ten jest merytorycznie uzasadniony. Ograniczając zatem przedmiot dalszych rozważań do tej kwestii, należy stwierdzić, że skarżący trafnie zarzuca w zażaleniu, iż Sąd Wojewódzki w tym przedmiocie nie wyraził jasno swojego stanowiska prawnego, a nawet dopuścił się sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd ten wyraził bowiem pogląd, że obowiązujące przepisy w ogóle nie przewidują prowadzenia odrębnych rejestrów dla jednostek organizacyjnych stowarzyszeń, które uzyskują osobowość prawną bez rejestracji, a mimo to uznał, że do postępowania rejestrowego, dotyczącego tych jednostek organizacyjnych jest wyłącznie właściwy sąd rejestrowy dla miejsca siedziby władz głównych stowarzyszenia, tj. Sąd Wojewódzki w Warszawie, któremu przekazał sprawę do rozpoznania. Z tego wynikałoby, że wniosek o rejestrację podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd rejestrowy. Jeżeli można zgodzić się z tym końcowym stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, to jednak należy stwierdzić, iż nieprawidłowo określono w zaskarżonym postanowieniu sąd rejestrowy, właściwy do rozpoznania wniosku. W myśl art. 8 ust. 2 pr. o stow. właściwym do rozpoznania nowej osoby prawnej stowarzyszenia jest sąd siedziby tej osoby prawnej. Nie przesądzając zatem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy należy tu tylko stwierdzić, że wniosek wymaga rozpoznania przez właściwy sąd rejestrowy, niezależnie od pozytywnego lub negatywnego wyniku oceny sądu zasadności tego wniosku. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się podstaw do wyrażania przy okazji rozpoznania zażalenia, poglądu prawnego w kwestii zasadności samego wniosku, gdyż należy to do sądu I instancji i wykracza poza przedmiot zażalenia.W kwestii właściwości sądu rejestrowego - zdaniem Sądu Najwyższego - zażalenie jest uzasadnione. Wnioskodawca jako aeroklub regionalny jest podstawową jednostką organizacyjną stowarzyszenia, która uzyskuje z mocy prawa i statutu osobowość prawną z chwilą powstania (art. 17 ust. 1a pr. o stow. i § 27 ust. 1 statutu Aeroklubu Polskiego), niezależną od odrębnej osobowości prawnej Aeroklubu Polskiego, który jest osobnym stowarzyszeniem (§ 1 statutu) zrzeszającym aerokluby regionalne. Aerokluby regionalne posiadające osobowość prawną, odrębną nazwę, siedzibę, władze, organy, majątek i fundusze oraz działające samodzielnie należy traktować jak samodzielną jednostkę organizacyjną stowarzyszenia, do której należy stosować analogicznie przepisy prawa o stowarzyszeniach w zakresie właściwości sądu rejestrowego.W związku z tym, że do określenia właściwości sądu rejestrowego istotne znaczenie ma siedziba stowarzyszenia (art. 8 ust. 2 pr. o stow.), to do rozpoznania wniosku o rejestrację jednostki organizacyjnej regionalnej stowarzyszenia, posiadającej osobowość prawną właściwym jest sąd rejestrowy siedziby tej jednostki organizacyjnej, a nie siedziby władz naczelnych ogólnopolskiego stowarzyszenia, posiadającego odrębną osobowość prawną i podlegającego osobnej rejestracji. W tym świetle właściwym do rozpoznania niniejszego wniosku o rejestrację jednostki organizacyjnej regionalnej stowarzyszenia o nazwie A., posiadającej osobowość prawną z siedzibą w okręgu Sądu Wojewódzkiego w Kielcach jest sąd rejestrowy właściwy dla tego okręgu sądowego. Brak zatem było podstaw do przekazania niniejszej sprawy do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie. Wniosek nie dotyczy bowiem rejestracji ani wpisów do rejestru już zarejestrowanej odrębnej osoby prawnej, jakim jest Aeroklub Polski. W związku z tym właściwy sąd rejestrowy - Sądu Wojewódzkiego w Kielcach obowiązany jest stosownie do przepisu art. 8 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 16 pr. o stow. rozpoznać wniosek o rejestrację A. Sąd Wojewódzki powinien przy tym rozważyć, czy jednostka organizacyjna stowarzyszenia spełnia warunki określone w ustawie - Prawo o stowarzyszeniach i czy wymaga rejestrowania ze względu na bezpieczeństwo obrotu prawnego, potrzebę ochrony interesów osób trzecich, jej interesów majątkowych i działalności w toku realizacji celów statutowych na określonym terenie. Nie przesądzając zatem rozstrzygnięcia sprawy, należy tu tylko zaznaczyć, że ewentualny wpis do rejestru stowarzyszeń takiej regionalnej jednostki organizacyjnej nie miałby charakteru konstytutywnego, lecz tylko deklaratywne stwierdzenie o jej powstaniu i rozpoczęciu jawnej działalności na terenie właściwości sądu rejestrowego.Pozwoliłoby to zainteresowanym sprawdzić w rejestrze dane podlegające wpisowi, w tym m.in. osoby uprawnione do podejmowania czynności prawnych w imieniu tej osoby prawnej oraz zakres ich umocowania.Rozpoznając sprawę Sąd Wojewódzki powinien też rozważyć celowość zasięgnięcia informacji o stanowisku Aeroklubu Polskiego w przedmiocie rejestracji zrzeszonych w nim aeroklubów regionalnych.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. postanowił jak w sentencji.