1 CO 1/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Kamiński, Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi W. przeciwko Kazimierzowi K. i Mieczysławowi K. o 2.280 zł, po rozpoznaniu rewizji obu pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego w Płońsku z dnia 4 czerwca 1957 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Płońsku.Uzasadnienie faktyczneW sprawie o dział nieruchomości rolnej we wsi K. jako majątku spadkowego po Antonim i Antoninie małż. K. strony zawarły ugodę, mocą której powódka w zamian za zrzeczenie się przez pozwanych na jej rzecz udziałów w nieruchomości spadkowej zobowiązała się zapłacić Kazimierzowi K. 32.000 zł, a Mieczysławowi K. 44.000 zł; kwoty te powódka pozwanym wypłaciła.Wydział Finansowy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. w związku z powyższą ugodą wymierzył uczestnikom postępowania działowego podatek od nabycia praw majątkowych w kwocie 8.400 zł, a nakaz płatniczy wymieniający w treści wszystkich uczestników działów doręczył powódce Jadwidze K., która należność podatkową w całości uiściła.Ponieważ na podstawie art. 5 dekretu o podatku od nabycia praw majątkowych (Dz. U. z 1951 r. Nr 9, poz. 74) powyższy podatek obciąża wszystkich współpodatników solidarnie, powódka domagała się zasądzenia od pozwanych części uiszczonego podatku, obliczonego w stosunku do dziedziczonego przez każdego z pozwanych udziału w majątku spadkowym. Pozwani nie uznali powództwa.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 4 czerwca 1957 r. zasądził na rzecz powódki od Kazimierza K. 960 zł, a od Mieczysława K. 1.320 zł z % i kosztami i w uzasadnieniu przytoczył, że pozwani zostali powiadomieni przez powódkę o wymiarze podatku i mogli odwołać się do wyższej władzy co do niesłusznego ich zdaniem wymiaru podatkowego. Skoro tego nie uczynili, a Sąd nie jest uprawniony do badania prawidłowości decyzji władz administracyjnych, na zasadzie art. 18 § 1 k.z. obowiązani są, jako współdłużnicy solidarni, zwrócić powódce przypadające na nich części uregulowanego przez nią podatku.W rewizji pozwani wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zarzucając, że nakaz płatniczy nie został im doręczony, wobec czego nie mieli możności obrony w postępowaniu administracyjnym, a podatek został ich zdaniem, wymierzony nieprawidłowo; nadto zarzucają, że zgodnie z treścią zawartej ugody mieli otrzymać efektywne sumy bez jakichkolwiek potrąceń.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy z rewizji pozwanych odroczył i w trybie art. 388 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:"1) Czy w wyniku postępowania działowego, zakończonego ugodą sądową, wymierza się podatek od ogólnej wartości masy spadkowej, czy też od poszczególnych udziałów przypadających spadkobiercom i czy podatek taki ma charakter podatku od odpłatnego nabycia praw majątkowych?2) czy w razie wystawienia nakazu płatniczego na nazwisko jednego z dłużników solidarnych wynikających z aktu dwustronnego i niezawiadomienia pozostałych dłużników - przez władzę finansową podległą właściwemu Prezydium Rady Narodowej - w formie ewentualnego doręczenia im nakazu płatniczego, ci ostatni mogą bronić się zarzutem niebrania udziału w postępowaniu administracyjnym, a zatem ryzyko ponosi dłużnik, na nazwisko którego wystawiono nakaz płatniczy, z powodu niezłożenia przez niego odwołania od decyzji podatkowej, wymierzającej ewentualnie podatek w sposób nieprawidłowy?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejmując na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. sprawę do rozpoznania we własnym zakresie zważył, co następuje:Podstawowym obowiązkiem powódki jako dłużnika solidarnego, który po uiszczeniu należności żąda od pozostałych współdłużników zwrotu zapłaty części przypadającego na nich długu, jest udowodnienie w myśl art. 4 p.o.p.c., że dług w momencie jego uregulowania istniał i rzeczywiście wszystkich współdłużników obciążał. Czyny lub zaniedbania dłużnika solidarnego, który zaspokaja dług nie istniejący lub istniejący w niższej wysokości, nie mogą pogorszyć położenia prawnego współdłużników solidarnych w stosunkach między dłużnikami (art. 13 § 1 k.z.) i nie uprawniają do żądania zwrotu nienależnej zapłaty. W tych warunkach wymagały szczegółowego wyjaśnienia i rozważenia zarzuty pozwanych, że podatek od nabycia praw majątkowych ich nie obciąża bądź też że obciąża w niższym wymiarze, a to tym bardziej, że jak wynikać może z przepisu § 2 pkt 11 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 12 kwietnia 1952 r. w sprawie zwolnienia nabycia niektórych praw majątkowych (Monitor Polski Nr A-34, poz. 494) zwolnione jest od podatku nawet odpłatne nabycie praw majątkowych w wypadku, gdy dotyczy, jak w sprawie niniejszej, zniesienia między współspadkobiercami współwłasności nieruchomości rolnej nabytej z tytułu spadku.Nie jest przy tym trafny pogląd Sądu Powiatowego, wynikający z uzasadnienia wyroku, że skoro pozwani zostali powiadomieni przez powódkę o wymiarze podatku i nie odwołali się we właściwym czasie w trybie administracyjnym od wymiaru, nie mogą skutecznie zarzucać w procesie regresowym wadliwości tego wymiaru jako prawomocnego.Zwracanie się bowiem powódki do pozwanych przed uiszczeniem przez nią podatku o jego częściową zapłatę jest z punktu widzenia ich obowiązku podatkowego bez znaczenia i nie ma skutków doręczenia im nakazu płatniczego. Sąd Powiatowy nadto przeoczył, że w myśl poz. 172 okólnika Ministra Finansów z dnia 30 kwietnia 1952 r. (Dz. U. Min. Fin. Nr 7, poz. 25), wyjaśniającego przepis art. 139 dekretu o postępowaniu podatkowym (tekst jednolity: Dz. U. z 1957 r. Nr 7, poz. 25), jeśli do uiszczenia zobowiązania podatkowego obowiązanych jest kilku podatników solidarnych, to poza wymienieniem w decyzji wszystkich współdłużników solidarnych należy nakaz płatniczy doręczyć każdemu z nich. Doręczenie nakazu ma przy tym skutek tylko w stosunku do tych podatników, którzy nakaz otrzymali, a organ finansowy może doręczyć nakaz płatniczy pozostałym podatnikom również w czasie późniejszym.Wynika z powyższego, że zobowiązanie, którego w drodze regresu dochodzi powódka, może być jeszcze przez pozwanych skutecznie podważone (o ile oczywiście prawdziwe jest ich twierdzenie, że nie dostali nakazu płatniczego) w postępowaniu podatkowym, a w konsekwencji tego zarzut na tym oparty może być przeciwstawiony roszczeniom powódki.Rozstrzygnięcie jednak zagadnienia, czy opodatkowanie pozwanych było właściwe i zgodne z ustawą, uchyla się spod kompetencji sądu powszechnego i należy do wyłącznej właściwości władz administracyjnych, powołanych do decydowania w kwestii samego istnienia obowiązku podatkowego, jak i jego wysokości.W tej sytuacji, skoro rozstrzygnięcie sprawy niniejszej zależy od uprzedniego orzeczenia władzy administracyjnej, należało z mocy art. 191 pkt 3 k.p.c. postępowanie zawiesić i udzielić pozwanym terminu do zaskarżenia nieprawomocnego w stosunku do nich orzeczenia w wymiarze podatku. Jak wyjaśniono bowiem wyżej, gdyby się okazało, że na skutek ugody zawartej z powódką są oni wolni od obowiązku podatkowego z tytułu podatku od nabycia praw majątkowych - roszczenie powódki, jako nie udowodnione, podlegałoby oddaleniu.Twierdzenie skarżących, że nie są obowiązani wobec powódki do zwrotu podatku, nawet gdyby się on należał, ponieważ w myśl ugody otrzymać mieli efektywne kwoty bez żadnych potrąceń, nie jest uzasadnione. Nie usprawiedliwia takiego stanowiska treść powołanej ugody. Skoro z mocy ustawy (art. 5 dekretu o podatku od nabycia praw majątkowych) obowiązek podatkowy ciążył solidarnie na wszystkich kontrahentach transakcji przenoszącej prawa majątkowe, strony - gdyby istotnie zamierzały ten obowiązek pomiędzy sobą inaczej uregulować - musiałyby wyraźnie zaznaczyć to w treści ugody, czego jednak nie uczyniły.Skoro Sąd Powiatowy przytoczonych wyżej zasad nie miał na uwadze, a prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga dalszego jej wyjaśnienia i ponownej oceny zebranego materiału, zaskarżony wyrok należało z mocy art. 384 k.p.c. uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.