1 CO 2/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza W. przeciwko Spółce z o.o. W, Oddział w L. o należność za pracę po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie 4308/61 do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c."Od jakich składników wynagrodzenia należy obliczać stawki za godziny nadliczbowe, w szczególności, czy do płacy normalnej przewidzianej przez art. 16 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu należy wliczać premię względnie prowizję, którą otrzymuje pracownik na podstawie umowy o pracę?".uchwalił następującą odpowiedź.Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 16 ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu praca w godzinach nadliczbowych jest wynagradzana z odpowiednim dodatkiem do płacy normalnej. Zgodnie z ustalonym poglądem wyrażenie płaca normalna, użyte w tym przepisie, jest równoznaczne z określeniem częściej w ustawodawstwie pracy występującym - wynagrodzenie zasadnicze. Taki pogląd znajduje oparcie w wykładni gramatycznej art. 16, bo wyrażenie płaca normalna oznacza wynagrodzenie otrzymane w zwykłych warunkach, a więc niezależnie od szczególnych okoliczności, uzasadniających wypłatę dodatków przewidzianych w ustawie, w układach zbiorowych lub w umowach indywidualnych.Charakter wynagrodzenia dodatkowego w stosunku do płacy normalnej w rozumieniu art. 16 ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu mają tzw. premie, uzyskanie bowiem przez pracownika prawa do konkretnej premii nie jest automatycznym następstwem przepracowania określonej liczby godzin, lecz zależy od szczególnych osiągnięć w pracy, wobec czego premie nie mogą stanowić w świetle art. 16 podstawy obliczenia wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.Odmienny natomiast charakter ma wynagrodzenie prowizyjne, które bynajmniej nie stanowi dodatku do płacy normalnej, lecz jest płacą zwykłą, należną pracownikowi nie ze względu na szczególne okoliczności, lecz za samą normalną pracę. Od wynagrodzenia godzinowego (dniówkowego, miesięcznego) różni się tym, że zależy nie od przepracowanego przez pracownika czasu pracy (chyba że praca ta przekracza ustawowy czas pracy), lecz od pewnych wyników przedsiębiorstwa (np. obrót, zysk).Granica między premią a prowizją nie zawsze występuje dostatecznie wyraźnie, a rozstrzygnięcie, jaki charakter ma konkretne wynagrodzenie, może nasuwać wątpliwości. Przy ich rozstrzyganiu nie można się kierować nazwą, jaką strony czy nawet ustawa temu wynagrodzeniu nadają, używana terminologia nie jest bowiem jednolita i ścisła. Należy natomiast badać - jak to zaznaczono w sentencji niniejszej uchwały - od czego zależy uzyskanie przez pracownika wątpliwego, co do jego charakteru wynagrodzenia. Jeżeli zależy od szczególnych osiągnięć w pracy, a więc jeśli powstanie samego prawa do wynagrodzenia, a nie tylko jego wysokość, jest uzależnione od tych osiągnięć, wynagrodzenie ma charakter premii. Jeżeli natomiast zależy ono wprawdzie od wyników produkcyjnych przedsiębiorstwa, ale przysługuje pracownikowi choćby wyniki te były przeciętne lub nawet kształtowały się poniżej przeciętnej, wynagrodzenie jest prowizją. Przykładowo można wskazać, że jeżeli wynagrodzenie zależy od przekroczenia planu produkcji, ma charakter premii, jeżeli zaś od obrotu, niezależnie od jego wysokości - stanowi prowizję.Dodać jeszcze należy, że wynagrodzenie prowizyjne może być jedynym wynagrodzeniem zasadniczym pracownika, a może też występować jako drugi - obok np. wynagrodzenia miesięcznego - składnik płacy zasadniczej. Także w tym drugim wypadku nie traci ono charakteru wynagrodzenia normalnego w rozumieniu art. 16 ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu i dlatego także wtedy stanowi podstawę obliczenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.