I PRN 40/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: T. Kasiński, J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Romualda K. przeciwko Gminnej Spółdzielni (...) w Ż. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie z dnia 12 listopada 1985 r.:uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneRomuald K. wniósł o zasądzenie od Gminnej Spółdzielni (...) w Ż. wynagrodzenia za przepracowane godziny nadliczbowe za okres 3 lat wstecz od daty pozwu. W uzasadnieniu podniósł, że strona pozwana nieprawidłowo obliczyła mu normalne wynagrodzenie przysługujące za pracę w tym czasie, gdyż uwzględniała tylko stawkę osobistego zaszeregowania, bez innych składników wynagrodzenia.Sąd Rejonowy w Żarach wyrokiem z dnia 27 sierpnia 1985 r. oddalił powództwo przyjmując, że dodatek do normalnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych został obliczony prawidłowo według stawki osobistego zaszeregowania zgodnie z art. 134 § 1 k.p.W rewizji od powyższego wyroku powód podniósł, że nie dochodzi wyrównania dodatku 50% czy 100%, albowiem od początku nie kwestionował, iż dodatek ten był obliczony prawidłowo przy uwzględnieniu wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania. Natomiast dochodzi wyrównania normalnego wynagrodzenia, które oprócz dodatku otrzymał za pracę w godzinach nadliczbowych, albowiem to wynagrodzenie powinno uwzględniać wszystkie składniki wynagrodzenia, a nie tylko część wynikającą z osobistego zaszeregowania.Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie wyrokiem z dnia 12 listopada 1985 r. oddalił rewizję. Sąd powtórzył argumenty przytoczone w wyroku Sądu Rejonowego, że podstawą do obliczenia dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych jest wynagrodzenie wynikające ze stawki osobistego zaszeregowania, bez żadnych innych składników.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w rewizji nadzwyczajnej z dnia 13 maja 1986 r. zarzucił powyższemu wyrokowi rażące naruszenie art. 134 § 1 k.p. i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W rewizji nadzwyczajnej Minister trafnie zarzucił rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 134 § 1 k.p. W myśl tego przepisu za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi przysługuje wynagrodzenie składające się z dwóch zasadniczych części: a) normalnego wynagrodzenia, b) dodatku do wynagrodzenia w wysokości 50% lub 100% wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania pracownika.Powód kwestionował w procesie sposób obliczenia przez stronę pozwaną pierwszej części tego wynagrodzenia, nazwanego przez art. 134 § 1 k.p. normalnym wynagrodzeniem (lit. a). Obydwa Sądy rozpoznały natomiast sprawę w zakresie nie objętym żądaniem pozwu dotyczącym części drugiej wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, tj. dodatku do wynagrodzenia (lit. b). Z rażącym naruszeniem więc art. 3 § 2 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sporu, a Sąd Wojewódzki powtórzył ten sam błąd, gdyż rozważał sprawę tak, jak gdyby powód dochodził wyrównania dodatku do wynagrodzenia. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dotknął w jednym zdaniu istoty sporu stwierdzając, że obowiązuje przepisy płacowe nie przewidują stosowania dwu różnych stawek godzinowych do naliczania wynagrodzenia i dopłat do wynagrodzenia przy tej samej podstawie.Takie stanowisko jest błędne, jako pozostające w rażącej sprzeczności z treści art. 134 § 1 k.p., który różnicuje "normalne wynagrodzenie" od dodatku wynikającego z osobistego zaszeregowania pracownika. Wymieniony przepis daje wskazówki, jak obliczać dodatek 50% czy 100%, ograniczając podstawę jego liczenia tylko do wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania pracownika.Przepis nie zawiera natomiast podobnych ograniczeń przy obliczaniu normalnego wynagrodzenia pracownika; jest to zrozumiałe i logicznie uzasadnione. Pracownik nie może tracić dlatego, że zamiast np. pracować przez 8 godzin pracuje w danym dniu przez 10 godzin. Za te 10 godzin musi otrzymać normalne wynagrodzenie w myśl zasady wynikającej z art. 80 zdanie pierwsze k.p., że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Dla zrekompensowania pracownikowi uciążliwości pracy ponad normy obowiązujące go czasu pracy art. 134 § 1 k.p. przewiduje nadto dodatki, które nie są "normalnym wynagrodzeniem", i dlatego ich obliczenie doznaje ograniczenia.Normalne wynagrodzenie jest oczywiście pojęciem szerszym niż dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Normalne wynagrodzenie bowiem jest to wynagrodzenie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie w zwykłych warunkach i terminach wypłat, a więc którego wysokość obejmuje zarówno wynagrodzenie zasadnicze wynikające ze stawki osobistego zaszeregowania, jak i dodatkowe składniki wynagrodzenia, jeżeli zgodnie z obowiązującymi w zakładzie pracy przepisami o wynagradzaniu pracowników takowe dodatkowe składniki przysługują pracownikowi. Wynagrodzenie to więc może obejmować również dodatek funkcyjny czy dodatek za staż pracy, jak również dodatek za pracę szkodliwą dla zdrowia czy inne dodatki, albowiem stałe dodatkowe składniki wynagrodzenia mają charakter wynagrodzenia jak najbardziej "normalnego". W skład normalnego wynagrodzenia pracownika może wchodzić również premia, jeżeli ma ona charakter stały i nie jest uzależniona od uzyskania określonych konkretnych osiągnięć w pracy, nie objętych zadaniami wykonywanymi w godzinach nadliczbowych. Reasumując Sąd Najwyższy stwierdza, że przez "normalne wynagrodzenie", o którym mowa w art. 134 § 1 zdanie pierwsze k.p., należy rozumieć takie wynagrodzenie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie, a więc obejmuje zarówno wynagrodzenie zasadnicze wynikające ze stawki osobistego zaszeregowania, jak i dodatkowe składniki wynagrodzenia o charakterze stałym, jeżeli na podstawie obowiązujących w zakładzie pracy przepisów płacowych pracownik ma prawo do takich dodatkowych składników.Wobec tego, że Sąd Wojewódzki nie rozpoznał istoty sporu wychodząc z błędnego założenia przy wykładni art. 134 § 1 k.p., Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek zgłoszony w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c., albowiem naruszenie art. 134 § 1 k.p. prowadzące do pozbawienia pracownika należnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych stanowi również naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.