1 CO 23/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: Z. Wasilkowska, Z. Wiszniewski, J. Majorowicz, J. Ignatowicz, B. Łubkowski (sprawozdawca), R. Czarnecki (współsprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Generalnej Prokuratury rozpoznawał na posiedzeniu jawnym dnia 19 września 1962 r. przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów następujące pytanie prawne, wynikłe w sprawie z powództwa Leona J. przeciwko Skarbowi Państwa (Prez. MRN w W.) i innym o wydanie placu budowlanego."Czy pozew o wydanie nieruchomości opuszczonej nie przerywa także przedawnienia (zasiedzenia) z art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8.III1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), jeżeli postępowanie zostało umorzone na podstawie art. 198 k.p.c.?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Pozew o wydanie nieruchomości przerywa bieg terminu z art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), nawet jeżeli postępowanie w sprawie zostało umorzone na podstawie art. 198 § 1 k.p.c."Uzasadnienie faktyczneWskazana wyżej w sentencji odpowiedź na przedstawione pytanie znajduje pełne oparcie w uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1956 r., uzupełnionej uchwałą tejże Izby z dnia 26 października 1956 r. w sprawie 1 CO 9/56, w której Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nabycie własności majątku opuszczonego na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich jest następstwem tzw. przemilczenia, polegającego na nabyciu prawa przez osobę trzecią na skutek tego, że uprawniony nie wykonuje tego prawa przez czas w ustawie określony.Istota przemilczenia polega na bezczynności osoby, której przysługuje prawo własności majątku opuszczonego. Zaprzeczeniem bezczynności jest takie zachowanie się właściciela, w którym daje on wyraz swej woli odzyskania majątku opuszczonego od tego, na rzecz czyją biegnie termin przemilczenia. Takie zachowanie się właściciela unicestwia skutki rozpoczętego biegu przemilczenia, powoduje więc przerwę biegu tego terminu. Do biegu terminu przemilczenia stosuje się odpowiednio przepisy o przerwie zasiedzenia.Ze względu na treść art. 34 ust. 1 cytowanego dekretu oraz ze względu na istotę przemilczenia, jest rzeczą obojętną, w jaki sposób właściciel przejawił swą wolę zmierzającą do odzyskania przedmiotu swej własności, byleby tylko uczynił to w sposób nie budzący wątpliwości co do swych intencji oraz byleby wola jego została bezpośrednio lub pośrednio (np. za pośrednictwem określonego organu państwa) skierowana do osoby, na rzecz której biegnie termin przemilczenia. Przerwanie więc biegu tego terminu następuje na skutek zwykłego "żądania" wydania nieruchomości, skierowanego zarówno do ogólnego zarządu nieruchomościami opuszczonymi, jak i do tej jednostki, która sprawuje bezpośrednio zarząd określoną nieruchomością. Takie bowiem żądanie stanowi wyraz zerwania przez właściciela z biernością, która leży u podstaw instytucji przemilczenia. Przerwanie więc biegu terminu z art. 34 ust. 1 cytowanego dekretu nastąpi w razie złożenia przez właściciela wniosku o wydanie nieruchomości, skierowanego pod adresem odpowiedniego organu lub odpowiedniej jednostki państwowej.Z istoty instytucji przemilczenia wynika także, że przepis art. 198 § 2 k.p.c., który unicestwia skutki przerwania przedawnienia związane z wniesieniem pozwu, nie może mieć zastosowania wtedy, gdy właściciel żąda w pozwie wydania nieruchomości opuszczonej.Odmienny pogląd byłby zaprzeczeniem koncepcji przemilczenia, na podstawie którego (art. 34 ust. 1 dekretu) osoba trzecia nabywa tytuł własności majątków opuszczonych. Pogląd taki byłby usprawiedliwiony wtedy, gdyby bieg terminu z art. 34 ust. 1 cytowanego dekretu ulegał przerwie tylko w takich samych wypadkach jak przewidziane dla przerwy biegu terminu zasiedzenia, tzn. praktycznie na skutek wytoczenia powództwa windykacyjnego lub złożenia (do 31.XII.1948 r.) wniosku o przywrócenie posiadania majątku opuszczonego. Wybranie przez właściciela mienia opuszczonego drogi sądowej do dochodzenia praw nie może stawiać go w sytuacji gorszej (w zakresie skutków materialnoprawnych) od tej, jaka byłaby wynikiem jego bezpośredniego wystąpienia do organów, powołanych do zarządu majątkami opuszczonymi, z żądaniem wydania mienia opuszczonego.W razie więc wytoczenia przez właściciela powództwa windykacyjnego przerwa biegu terminu z art. 34 ust. 1 dekretu następuje przez sam fakt podania właściwemu organowi (pozwanemu) do wiadomości żądania wydania rzeczy opuszczonej. To aktywne bowiem zachowanie się właściciela w procesie jest zaprzeczeniem bezczynności i wyłącza bieg terminu przemilczenia.Za słusznością udzielonej odpowiedzi przemawia charakterystyka przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich zamieszczona w punkcie I uzasadnienia uchwały w sprawie 1 CO 9/56. Sąd Najwyższy w tej części uzasadnienia stwierdził, że zasadniczym celem dekretu było zabezpieczenie mienia obywateli, którzy utracili jego posiadanie w związku z ostatnią wojną, i dlatego uznał, że najbardziej odpowiadającą woli ustawodawcy i zgodną z art. 1 p.o.p.c. jest wykładnia zmierzająca do najszerszej ochrony praw tych obywateli.W konkluzji więc uznać należy, że umorzenie postępowania z mocy art. 198 § 1 k.p.c. w sprawie o wydanie nieruchomości opuszczonej nie unicestwia skutków przerwy biegu terminu z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.