1 CO 3/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Morawski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lucyny F. przeciwko Bronisławowi K., Józefie O., Helenie C. i Władysławowi M. o przywrócenie zakłóconego posiadania, po rozpoznaniu rewizji pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego w Biłgoraju z dnia 26 sierpnia 1957 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Biłgoraju do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie żądali przywrócenia im posiadania działki gruntu nr 112 "Podzamcze" i działki nr 342 "Pod Łąką" w G. twierdząc, że działki te objęli w posiadanie jako spadkobiercy Stanisława i Józefy K. po ich śmierci i że w posiadaniu swym zostali zakłóceni czynami pozwanych dokonanymi w dniach 22 i 23 marca i 13 lipca 1957 r.Sąd Powiatowy powództwo uwzględnił uznając, że powodowie objęli w posiadanie sporne działki na wiosnę 1957 r. przed pozwanymi.Powyższy wyrok zaskarżyli rewizją pozwani, wnosząc o jego uchylenie z powodu sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego, niewzięcia pod uwagę zeznań niektórych świadków i obrazy art. 452 k.p.c. albo o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Lublinie przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne:"Czy w wypadku, gdy działka sporna nie była w posiadaniu stron, na skutek śmierci właściciela i posiadacza dotychczasowego sukcesor, który pierwszy objął w posiadanie, ma prawo do skargi posesoryjnej, mimo iż posiadał przez czas krótki i to posiadanie zostało naruszone przez osobę trzecią względnie innego spadkobiercę?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, zważył, co następuje:Według ujęcia przepisu art. 296 pr. rzecz. posiadanie nie jest prawem, lecz stanem faktycznym. Według zaś przepisu art. 1 pr. spadk. spadek stanowi ogół praw i obowiązków zmarłego. Posiadanie spadkodawcy zatem nie wchodzi do spadku i nie przechodzi na spadkobierców. Do spadku może wchodzić jedynie roszczenie spadkobiercy o przywrócenie posiadania, jeśliby istniało już w chwili śmierci.Według przepisu art. 32 pr. spadk. spadkobierca nabywa spadek z mocy samego prawa. Według przepisu art. 82 post. spadk. do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku. Z przepisów tych wynika, że nasze prawo nie przewiduje żadnych formalności związanych z objęciem spadku w posiadanie przez spadkobiercę i że on jest uprawniony do objęcia posiadania spadku własnym działaniem. Rewizja nie kwestionuje, że powodowie w każdym razie są spadkobiercami w połowie.Jeżeli spadkobierców jest więcej, w zasadzie powinni się porozumieć co do sposobu współposiadania przedmiotów spadkowych. Jeżeli jednak poszczególni współspadkobiercy biorą poszczególne przedmioty spadku, nie posiadane przez drugiego współspadkobiercę, w swe wyłączne posiadanie, nie można dopatrzyć się w tym naruszenia cudzego posiadania zakazanego przepisem art. 302 pr. rzecz. Niemniej jednak działanie współspadkobiercy mogłoby być samowolne, gdyby mając już w posiadaniu przedmioty spadku odpowiadające jego udziałowi, brał w posiadanie dalsze, z naruszeniem zasady art. 90 pr. rzecz.Według przepisu art. 452 k.p.c. sąd w procesie posesoryjnym bada jedynie ostatni stan spokojnego posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego. Przepis ten daje podstawę do wniosku, że przedmiotem ochrony jest spokojne posiadanie. Ustawa nie wyjaśnia, czym jest spokojne posiadanie. Doktryna rozumie przez nie przede wszystkim posiadanie z chwili naruszenia, a nie z chwili wytoczenia powództwa posesoryjnego. Można jednak rozumieć ten przepis i szerzej, mianowicie że pozwany może powołać się na to, iż powód uzyskał swe posiadanie czynem samowolnym, naruszającym posiadanie pozwanego i że czyn pozwanego był tylko przywróceniem naruszonego posiadania w drodze samopomocy (powołanie się na samowolę nie byłoby dopuszczalne, gdyby od daty czynu samowolnego zakłócającego posiadanie upłynął już termin do powództwa posesoryjnego).Zagadnienie to w zasadzie nie jest w sprawie aktualne. Jeżeli, jak to Sąd ustalił, powodowie pierwsi weszli w posiadanie spornych działek gruntu, to zasadniczo obrona powyższa nie przysługiwałaby pozwanym, choćby powodowie byli w posiadaniu tylko czas bardzo krótki, nawet krótszy niż jedna godzina, gdyż powodowie nie naruszyliby posiadania pozwanych. Jeżeli natomiast, jak twierdzą pozwani, oni pierwsi weszli w posiadanie spornych działek, obrona ich w tym zakresie oparta na twierdzeniu natychmiastowego przywrócenia zakłóconego posiadania w drodze samopomocy byłaby zasadna, o ile oczywiście taki był stan faktyczny sprawy.Pozostaje do wyjaśnienia kwestia, czy i jakie znaczenie mogłaby mieć w procesie o naruszenie posiadania okoliczność, że powodowie, być może, wzięli w posiadanie więcej przedmiotów spadku, aniżeli odpowiadałoby to ich udziałowi w spadku. Uznanie tego za samowolne nie przesądza jeszcze odmowy ochrony uzyskanego w ten sposób posiadania na podstawie przepisu art. 452 k.p.c. Przepis ten bowiem mówi o posiadaniu spokojnym, a nie o posiadaniu nie będącym samowolnym i dlatego nie odmawia ochrony posiadaniu samowolnemu. Jeżeli w niektórych wypadkach wyżej wskazanych posiadanie uzyskane samowolnie może być uznane za niespokojne, nie oznacza to jeszcze, żeby w każdym wypadku to odmienne pojęcie należało utożsamić, skoro ustawa nie utożsamia ich przez użycie jednolitego terminu. Ponadto uwzględnienie takiej obrony wymagałoby wyjaśnienia praw stron do posiadania, czego nie dopuszcza przepis art. 452 k.p.c. Jeżeli zatem pozwani powołują się na to, że powodowie zagarnęli więcej, niż należałoby im się w stosunku do ich udziału spadku, to mogliby dochodzić tego jedynie powództwem petytoryjnym.Niemniej w świetle powyższych zasad zarzuty rewizji pozwanych należy uznać za częściowo usprawiedliwione. Jak słusznie żali się skarżący, Sąd nie rozważył zeznań świadków Jana Z. oraz Jana O., dotyczących zasiania przez pozwanych koniczyny na spornych działkach. Ponadto nie rozważył Sąd możliwości, że część działek spornych objęli w posiadanie pierwsi powodowie a inną część pozwani, w związku z czym nie poczynił szczegółowych ustaleń w kwestii, jak stwierdza, "przeszkodzenia" przez pozwanych objęciu działek w posiadanie przez powodów.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.