1 CR 1380/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz. J. Krzyżanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Julianny i Jerzego F. o unieważnienie aktu urodzenia Henryki-Ewy F., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 2 marca 1955 r.,zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Warszawie-Praga z dnia 3 lipca 1954 r. zmienił i wniosek Julianny oraz Jerzego F. o unieważnienie aktu urodzenia Henryki-Ewy F. oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla Warszawy-Pragi postanowieniem z dnia 3 lipca 1954 r. unieważnił akt urodzenia sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego Warszawa-Praga Obwód VIII za nr 1096/VIII z dnia 18 marca 1952 r. dotyczący Henryki-Ewy F.W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Powiatowy przytoczył, że teściowa zainteresowanej Anny F. oraz brat jej męża domagają się unieważnienia aktu urodzenia Henryki-Ewy F. dowodząc, że wymieniona nie jest dzieckiem Jana-Henryka F. ani Anny F. Zainteresowana została skazana wyrokiem prawomocnym za wyłudzenie poświadczenia o nieprawdziwym zdarzeniu co do urodzenia dziecka. Ponieważ wspomniana sprawa karna w sposób istotny łączy się ze sprawą niniejszą, gdyż chodzi o to samo dziecko, przeto nie ulega wątpliwości, że akt stwierdza wypadek nie istniejący.Na skutek rewizji Anny F. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 2 marca 1955 r. oddalił rewizję, mając na uwadze, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 § 1 k.p.c. ustalenia prawomocnego skazującego wyroku w postępowaniu karnym co do spełnienia przestępstwa obowiązują sąd cywilny, a z dołączonych akt sprawy karnej b. Sądu Okręgowego w Warszawie wynika, że Anna F. została uznana prawomocnym wyrokiem za winną dokonania przestępstwa z art. 193 k.k., przy czym zgodnie z petitum aktu oskarżenia wyrok skazujący obejmował także ustalenie, że dziecko, w stosunku do którego Anna F. wyłudziła poświadczenie niezgodne z prawem, jest dzieckiem niewiadomego pochodzenia, a przeto nie jest dzieckiem z małżeństwa jej z nieżyjącym obecnie Janem-Henrykiem F. Ustalenie to wiązało Sąd Powiatowy także w sprawie o unieważnienie aktu urodzenia tego dziecka i przesądzało wynik tego postępowania ze względu na to, iż to samo zdarzenie ustalone przez Sąd karny stanowi podstawę do uznania za nieprawdziwe zarówno poświadczenia zamieszkania, jak i sporządzenia aktu urodzenia.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej w dniu 21 grudnia 1957 r. Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego wraz z postanowieniem Sądu Powiatowego z dnia 3 lipca 1954 r. i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 1 k.p.n. i pogwałcenie interesu Państwa Ludowego ze względu na to, iż postanowienie to godzi w nie zaprzeczone prawa stanu cywilnego dziecka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadnie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że żądanie unieważnienia aktu urodzenia na tej podstawie, iż matką dziecka nie jest osoba w akcie tym podana, było niedopuszczalne bez uprzedniego zaprzeczenia macierzyństwu w postępowaniu spornym.Jeżeli podstawą wniosku o unieważnienie aktu urodzenia jest twierdzenie, że wpisana w akcie urodzenia kobieta nie jest matką dziecka, wyłączona jest dopuszczalność bezpośredniego sprostowania czy unieważnienie aktu urodzenia, skoro w tym zakresie ustawodawca przewidział wyraźnie w art. 440 i nast. k.p.c. odrębny tryb postępowania spornego.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, podzielając co do właściwości drogi spornej pogląd prawny wyrażony w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1950 r. Ł.C. 350/50 ("Państwo i Prawo", nr 2/1951, s. 343), jednocześnie podnosi, że krąg osób uprawnionych do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie macierzyństwu nie obejmuje takich osób, jak matka i brat zmarłego męża kobiety, której macierzyństwo jest kwestionowane. Sąd Najwyższy wyjaśnił już wprawdzie w orzeczeniu z dnia 26 maja 1950 r., sygn. 1 CR 672/55 (OSN, zesz. I z 1957 r., poz. 23), że zaprzeczenie macierzyństwu może być dopuszczalne niekiedy i w takiej sytuacji, kiedy nie idzie ściśle o to, czy właśnie dane strony "pozostają ze sobą w stosunku rodziców i dzieci" (art. 440 i 445 k.p.c)., i legitymację do takiego powództwa ma np. mąż matki, a także mężczyzna, który dziecko uznał, jednakże podstawowe założenia Kodeksu rodzinnego nie pozwalają na wykładnię, która by szeroko zakreślała krąg osób uprawnionych do wytoczenia takich powództw. Ze względu na ład i spokój życia rodzinnego ustawodawca w szeregu przepisów zmierza do ograniczenia możliwości kwestionowania składu rodziny i w sposób widoczny odmawia legitymacji tym osobom, które w zaprzeczeniu miałyby interes tylko pośredni lub majątkowy. Toteż - analogicznie jak w procesie o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwu - należy uprawnienia do udziału w procesie o zaprzeczenie (ustalenie) macierzyństwu przyznać tylko tym osobom, których interes jest bezpośredni i osobisty.Z zasad powyższych do zaprzeczenia macierzyństwu nie byliby uprawnieni wnioskodawcy, którymi są matka i brat zmarłego męża Anny F. W konsekwencji już z tego powodu nie można podzielić poglądu rewizji nadzwyczajnej, że "Sąd orzekający w niniejszej sprawie winien był wstrzymać się od wydania orzeczenia, zawiesić postępowanie i skierować wnioskodawców na drogę postępowania spornego o ustalenie, że Anna i Henryka-Ewa F. nie pozostają względem siebie w stosunku matki i dziecka".Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy powinno było od początku polegać na oddaleniu wniosku o unieważnienie aktu urodzenia.Należy wyjaśnić, że zagadnienie, czy lub w jakim zakresie miałby znaczenie wiążące dla sądu cywilnego (art. 7 k.p.c.) wyrok skazujący Annę F. za przestępstwo z art. 193 k.k., mogłoby powstać tylko wtedy, gdyby - w czasie kiedy wyrok ten obowiązywał - wytoczone zostało powództwo o zaprzeczenie macierzyństwu ze strony osoby legitymowanej do tego w myśl wyżej podanych wskazówek. W przyszłości zagadnienie to nie mogłoby już w ogóle powstać, skoro wyrok skazujący został uchylony przez Sąd Najwyższy w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, a w dalszym postępowaniu Anna F. została uniewinniona prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 24 stycznia 1957 r.Z tych zasad należało orzec jak w sentencji.