1 CR 60/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca).Sędziowie: B. Dobrzański, L. Konic.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Genowefy D. przeciwko Skarbowi Państwa (Wojewódzkiej Radzie Narodowej Wydział Finansowy w B.) o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 13 października 1960 r. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13 października 1960 r. Sąd Wojewódzki w Białymstoku oddalił powództwo Genowefy D. przeciwko Skarbowi Państwa o wydanie dziesięciu działek, położonych w osadzie W., powiat S., wychodząc z założeń następujących.Sporne działki stanowią mienie opuszczone w rozumieniu art. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Powództwo, wszczynające sprawę niniejszą, zostało wprawdzie wytoczone przez spadkobierczynię powódki Marię G., która zmarła w roku procesu, w dniu 18 grudnia 1957 r., jednakże stało się to przed upływem 10-letniego terminu przewidzianego w art. 34 powołanego dekretu, bowiem został on przerwany na skutek zgłoszonych uprzednio do organu zarządzającego wymienionymi nieruchomościami przez Marię G. żądań o wydanie spornych nieruchomości. Pomimo to jednak powództwo jest nieuzasadnione, bowiem powódka nie udowodniła, aby sporne nieruchomości, należące - wedle twierdzeń pozwu - jeszcze przed wojną do spadkodawców Marii G., rzeczywiście stanowiły ich własność. W szczególności zdaniem Sądu Wojewódzkiego dowodu takiego nie może stanowić zaświadczenie organów administracyjnych wydane na podstawie rejestru pomiarowego oraz zeznania świadków, skoro nie mogli oni dokładnie określić, do kogo należał tytuł własności spornych działek.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyła powódka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż zdaniem Sądu Wojewódzkiego prawo własności może być udowodnione jedynie niektórymi, bliżej zresztą w tym uzasadnieniu nie wskazanymi dowodami. Stanowisko to jest błędne, jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej w rewizji uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1957 r. 1 CO 39/56 (OSN 1958/IV poz. 91), zasadą postępowania dowodowego jest możność posługiwania się wszelkimi dowodami dla ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Ograniczenie tej zasady musi przeto wynikać ze szczególnego przepisu. Jeśli chodzi o dowód własności, to takiego szczególnego wymagania żaden przepis nie zawiera. Z tej przeto przyczyny, jak również dlatego, że osoby zainteresowane bardzo często nie dysponują ze względu na zniszczenia, jakie spowodowały dwie wojny światowe, takimi dokumentami, jak odpisy z ksiąg wieczystych czy akty notarialne, prawo własności wolno jest dowodzić wszelkimi znanymi prawu procesowemu dowodami.W tych warunkach powódka mogła swoich praw, a ściślej praw swoich poprzedników, dowodzić tak wyciągiem z rejestru pomiarowego, jak i zeznaniami świadków, przy czym gdy chodzi o te ostatnie, to dla wykazania dowodu własności nie zawsze konieczne jest, by świadkowie wiedzieli, jak to sugeruje Sąd Wojewódzki - kiedy i na podstawie, jakich dokumentów prawo własności, o które chodzi w sprawie, zostało przez określoną osobę nabyte; szczególnie jeśli w rachubę wchodzi tytuł własności, pochodzący z czasów dawnych, niejednokrotnie niepamiętnych, wystarcza, jeśli świadkowie wiedzą, że określona osoba od dawna korzystała z nieruchomości (lub z rzeczy ruchomej) tak jak właściciel i powszechnie za właściciela jest lub była uważana. Z tych faktów można bowiem najczęściej w drodze domniemania faktycznego (art. 241 k.p.c.) wysnuć wniosek, że osoba ta jest lub była właścicielem. Ponieważ Sąd Wojewódzki, (wychodząc z założeń odmiennych, pod tym kątem widzenia przeprowadzonych dowodów nie ocenił, zaskarżony wyrok należało uchylić.Ponadto Sąd Najwyższy zwraca uwagę na dwa następujące braki postępowania dowodowego.Ustalenie, iż co do niektórych spornych nieruchomości powódka przerwała termin przewidziany w art. 34 dekretu o maj. opuszcz. i poniem. Sąd Wojewódzki oparł na dokumentach, znajdujących się na k. 29 i nast. akt, a mających dowodzić, że powódka przed upływem tego terminu żądała wydania tych nieruchomości. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że chociaż wymienione dokumenty zawierają istotnie żądanie poprzedniczki prawnej powódki wydania nieruchomości opuszczonych, to jednak brak jest dowodów, że te żądania zostały przed dniem 31 grudnia 1955 r. skierowane do organów zarządzających spornymi nieruchomościami.Dowodząc prawa własności swoich poprzedników powódka złożyła do akt zaświadczenie z wydziału ksiąg publicznych, stwierdzające, iż poprzednicy ci nie figurują w kartotece właścicieli (k. 47 i nast.). To jednak jest niewystarczające, konieczne jest bowiem wykazanie, że albo sporne nieruchomości nie mają ksiąg wieczystych, albo - jeśli mają - jakie osoby są w nich ujawnione jako właściciele. Jeśliby się bowiem okazało, że nieruchomości te mają urządzone księgi wieczyste i że w księgach tych jako właściciele figurują inne osoby, a nie poprzednicy powódki, to jej sytuacja procesowa byłaby o tyle trudniejsza, że musiałaby ona obalić domniemanie własności, wypływającej z wpisu do księgi wieczystej (art. 18 § 1 pr. rzecz.).Z zasad powyższych zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę z mocy art. 384 k.p.c. przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.