1 CR 640/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: T. Byliński, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Arkadiusza Leszka R. o stwierdzenie praw do spadku po Witoldzie Marianie R., po rozpoznaniu rewizji wnioskodawcy i uczestniczki postępowania Zofii P. oraz zażalenia uczestniczki Janiny K. na postanowienie Sądu Powiatowego w Krasnymstawie z dnia 29 sierpnia 1958 r. i postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 29 lutego 1960 r.,postanowił:1)na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. przejąć sprawę do rozpoznania we własnym zakresie;2)oddalić obie rewizje,3)z zażalenia Janiny K. zmienić zaskarżone postanowienie o tyle, że wniosek H. J., B. J., D. Z. M., W. Z. O., J. B. L., S. P., A. S. i W. K. o zasądzenie kosztów procesu od Janiny K. oddalić.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 4 grudnia 1953 r. Arkadiusz Leszek R. wnosił o stwierdzenie na jego rzecz w całości praw spadkowych po zmarłym w dniu 8 maja 1946 r. Witoldzie Marianie R., jako ojcu nie będącym mężem matki. Ojcostwo Witolda Mariana R. ustalone zostało prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 26 lipca 1952 r. w sprawie C 400/52.Do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania wezwani zostali krewni spadkodawcy, którzy pod rządem przepisów prawa spadkowego nie są uprawnieni do spadkobrania. Są to mianowicie spadkobiercy z linii macierzystej: Janina K., Zofia P., Bartłomiej K. i Anna S. K. oraz spadkobiercy z linii ojczystej: Władysława K., Maria K. II v. S., Stanisława P., Jadwiga L., Danuta M., Halina O., Marta J., i Halina J. Spadkodawca zmarł bezpotomnie jako kawaler. W chwili jego śmierci nie żyli już jego rodzice ani dziadkowie tak z linii ojczystej, jak i macierzystej.Sąd Powiatowy w Krasnymstawie postanowieniem z dnia 20 maja 1954 r. stwierdził w całości prawa do spadku po Witoldzie Marianie R. na rzecz jego pozamałżeńskiego syna Arkadiusza Leszka. Postanowienie to w wyniku rewizji spadkobierców linii ojczystej zostało uchylone przez Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 3.VIII.1955 r. CR 822/55. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy zaskarżonym postanowieniem z dnia 29.VIII.1958 r. stwierdził prawa do spadku w określonych częściach na rzecz spadkobierców wywodzących się wyłącznie z linii ojczystej spadkodawcy oraz zasądził na ich rzecz od wszystkich pozostałych uczestników postępowania 500 zł kosztów procesu. (...)Postanowienie powyższe zostało ponownie zaskarżone rewizjami wnioskodawcy oraz pełnomocnika spadkobierców z linii macierzystej. Nadto orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu zaskarżyła zażaleniem uczestniczka postępowania Janina K.Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 29.II.1960 r. przekazał w trybie art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne: (...)Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, zważył, co następuje: (...)Zasługuje na uwzględnienie zażalenie uczestniczki postępowania Janiny K., która zarzuca bezpodstawne zasądzenie od niej kosztów procesu.Kodeks postępowania niespornego, po utracie mocy obowiązującej jego art. 39 w związku z wejściem w życie dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o kosztach sądowych w spr. cyw. i skreśleniu art. 40 § 3 tegoż kodeksu przez art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w spr. cyw., nie zawiera unormowania, które regulowałoby obowiązek zwrotu kosztów między uczestnikami postępowania niespornego.Wobec braku norm szczególnych w tym zakresie, wchodzą w grę przepisy kodeksu postępowania cywilnego, które stosownie do ogólnej zasady art. 4 k.p.n. stosuje się odpowiednio w wypadkach nie uregulowanych w k.p.c. lub w przepisach szczególnych. Odpowiada to założeniom ustawodawczym, jak wynika bowiem z uzasadnienia Komisji Kodyfikacyjnej do art. 39 k.p.n., pominięcie w kodeksie przepisów o obowiązku zwrotu kosztów między uczestnikami nie oznaczało, że taki obowiązek nie istnieje. Jeśli bowiem interesy uczestników są sprzeczne, a zatem między nimi zachodzi spór w obszerniejszym tego słowa znaczeniu, stosować należy art. 98 i nast. k.p.c.Oczywiście "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.c. o kosztach procesu wymaga w każdym wypadku uwzględnienia swoistości danego postępowania i roli uczestniczących w nim osób, tak aby rozstrzygnięcie o kosztach odpowiadało względom słuszności, mającym dominujące znaczenie przy ustalaniu obowiązku zwrotu kosztów między stronami (por. art. 101, 102, 103 k.p.c.).W szczególności w postępowaniu o stwierdzenie praw do spadku, w którym sąd wzywa do udziału w sprawie wszystkich znanych spadkobierców (art. 69 post. sp.) bez względu na to, czy roszczą sobie pretensje do spadku, czy też nie, uzasadnione będzie obciążenie kosztami takiego uczestnika, który np. przez swe oświadczenie lub nieuzasadnione wnioski spowoduje dodatkowe koszty lub zwłokę w rozstrzygnięciu sprawy, jak również gdy przez swoje zachowanie się (sprzeciw przeciwko uwzględnieniu wniosku, zgłoszenie środka prawnego) da wyraz swemu stanowisku sprzecznemu z wnioskami i interesem innych uczestników i w ten sposób uzyska charakter ich "przeciwnika" i "strony przegrywającej". Natomiast w takiej sytuacji, gdy udział w postępowaniu ogranicza się - jak w wypadku żalącej się - do potwierdzenia odbioru wezwań na terminy posiedzeń sądowych i gdy uczestniczka postępowania żadnych oświadczeń i wniosków nie składała, nałożenie na nią obowiązku zwrotu kosztów, do których powstania niczym się nie przyczyniła, nie jest uzasadnione.Zaskarżone orzeczenie o kosztach procesu w stosunku do Janiny K. należało zatem zmienić i wniosek uczestników w tym zakresie oddalić (...).