1 CR 718/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Teodory K. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie) o wyłączenie spod zajęcia, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 28 czerwca 1955 r.rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneRejonowy Sąd Wojskowy w Lublinie w prawomocnym wyroku skazującym z dnia 25 marca 1953 r. orzekł przepadek majątku Andrzeja K., męża Teodory K. Na podstawie tego wyroku delegat Prezydium PRN dokonał dnia 27 sierpnia 1953 r. opisu majątku Andrzeja K. i umieścił w nim nieruchomość składającą się z 3 ha gruntu oraz domu mieszkalnego, stodoły, suszarni i szeregu ruchomości. Żona skazanego Teodora K. "zgłosiła (do protokołu opisu) pretensje do nieruchomości i zabudowań".Dnia 10 marca 1955 r. Teodora K. wytoczyła powództwo przeciwko Skarbowi Państwa i żądała zwolnienia spod opisu dokonanego dnia 27 sierpnia 1953 r. niepodzielnej połowy osady rolnej o powierzchni 3 ha (w pozwie bliżej określonej) oraz całkowitego zwolnienia stodoły i wozu. W uzasadnieniu żądania powódka powołała się na to, że zawarła z Andrzejem K. małżeństwo dnia 23 stycznia 1944 r., że sporne gospodarstwo zostało nabyte przez Andrzeja K. w czasie trwania małżeństwa i wchodzi jako dorobek w skład wspólnego majątku małżonków, że prawomocnym wyrokiem z dnia 10 listopada 1953 r. Sądu Powiatowego w Lublinie zniesiona została wspólność ustawowa między powódką i jej mężem Andrzejem K. oraz że sporną stodołę i wóz dostała od ojca w drodze darowizny.Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki powództwo uwzględnił, ustaliwszy stan faktyczny zgodnie z twierdzeniami powódki i powołując się na art. 21 i 25 kod. rodz. oraz art. XVIII przep. wpr. kod. rodz.W rewizji pozwany wniósł o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie powództwa. Powódka żądała oddalenia rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Skarżący zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu przede wszystkim naruszenie art. 11 ust. 1 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390).Zarzut jest chybiony.Skarżący prawidłowo powtarza brzmienie cytowanego przepisu, jednakże tłumaczy go błędnie. Nie ma żadnych podstaw do uznania, że powództwo o zwolnienie przedmiotu lub prawa na mocy art. 11 ust. 1 wspomnianego dekretu dopuszczalne jest tylko dopóty, dopóki trwa wykonywanie orzeczenia o przepadku majątku. Wykładnia taka jest sprzeczna z brzmieniem cytowanego przepisu. Słowa "przy wykonywaniu orzeczenia o przepadku" zawierają tylko jedną z przesłanek roszczenia osoby trzeciej na podstawie omawianego przepisu, mianowicie tę przesłankę, że przedmiot lub inne prawo należące do osoby trzeciej zostało objęte przy wykonywaniu orzeczenia o przepadku. Za taką wykładnią przemawia też przepis ust. 1 art. 12, który normuje sytuację, gdy w wypadku przewidzianym w art. 11 ust. 1 majątek został przejęty na rzecz Skarbu Państwa w wykonaniu (a nie przy wykonywaniu) orzeczenia o przepadku. Stąd wniosek, że powództwo o zwolnienie na podstawie art. 11 ust. 1 cytowanego dekretu dopuszczalne jest również po wykonaniu orzeczenia o przepadku, jeżeli tylko przedmiot lub inne prawo należące do osoby trzeciej zostało objęte przy wykonywaniu orzeczenia o przepadku.2.Skarżący zarzuca dalej naruszenie art. 21 kod. rodz. przez uznanie, że majątek nabyty w wykonaniu reformy rolnej stanowi majątek dorobkowy i należy do wspólnego majątku obojga małżonków. Zdaniem skarżącego, działka "otrzymana z reformy rolnej" jest swoistą darowizną lub przedmiotem potrzebnym do wykonywania zawodu i jest majątkiem osobistym, nie należy więc do majątku wspólnego małżonków.Zarzut, jak i pogląd skarżącego jest niesłuszny.Darowizna polega na tym, że darczyńca dokonuje kosztem swego majątku na rzecz osoby obdarowanej bezpłatnego przysporzenia majątkowego. Istotą darowizny jest bezpłatność przysporzenia majątkowego. Nabywca ziemi przy wykonywaniu reformy rolnej nie otrzymuje jednak bezpłatnego przysporzenia, lecz płaci cenę ustaloną stosowanie do zasad przewidzianych w art. 14 dekretu o wykonywaniu reformy rolnej, nie można więc mówić o darowiźnie ziemi.Nie można też uznać ziemi nabytej z reformy rolnej za przedmiot potrzebny do wykonywania zawodu w rozumieniu art. 21 § 2 kod. rodz. Przedmiotami potrzebnymi do wykonywania zawodu są narzędzia pracy osobistej małżonka. Chłop wkłada w ziemię i gospodarstwo swoją pracę osobistą, jednakże gospodarstwo rolne ani ziemia nie są narzędziami jego pracy osobistej.Należy stwierdzić, że ziemia czy gospodarstwo rolne "nabyte z reformy rolnej" przez jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa nie należą do przedmiotów, które w myśl art. 21 § 2 kod. rodz. nie są objęte wspólnością ustawową i nie są wspólnym majątkiem małżonków.Skoro więc sporne gospodarstwo zostało nabyte przez męża powódki w czasie trwania małżeństwa, i zwiększając trwale majątek, stanowi jego dorobek, nie należy zaś do przedmiotów wymienionych w art. 21 § 2 kod. rodz., to gospodarstwo to zgodnie z art. 21 § 1 kod. rodz. jest wspólnym majątkiem powódki i jej męża.3.Skarżący zarzuca następnie, że Sąd Wojewódzki nie uwzględnił przepisu art. 23 § 1 kod. rodz.Zarzut polega na nieporozumieniu. W razie orzeczenia przepadku majątku Skarb Państwa staje się z chwilą uprawomocnienia orzeczenia właścicielem tego majątku, i wykonując orzeczenie co do majątku wchodzącego w skład wspólnego majątku małżonków (to znaczy skazanego i jego małżonka), nie może otrzymać więcej, aniżeli otrzymałby małżonek skazany po ustaniu wspólności majątkowej (...).W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy, nie znajdując uzasadnionych podstaw rewizyjnych ani też podstaw, które należy brać z urzędu pod rozwagę, rewizję oddalił.