IV KR 59/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch. Sędziowie: A. Kafarski, L. Damulewicz (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: E. Lewandowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S. i Walentego G., skazanych z art. 1 § 3 lit. b) i c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. i z art. 2 § 2 lit. a) i b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 12 listopada 1965 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.1. zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Jana S. zmienił w ten sposób, że orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa praw majątkowych tegoż oskarżonego odpowiadających połowie wartości działek gruntów wymienionych w punkcie drugim sentencji tegoż wyroku; 2. tenże wyrok w stosunku do oskarżonego Walentego G. uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania (...).Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 8 listopada 1962 r. - w punkcie IX - Jan S. i Walenty G. skazani zostali z art. 2 § 2 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 i 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na kary po 12 lat więzienia, 50.000 zł grzywny oraz przepadek połowy majątku każdego z nich - za to, że nocą na 17 grudnia 1960 r. w Ł., działając w zorganizowanej grupie przestępczej i będąc uzbrojeni w broń palną, dokonali włamania do sklepu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" i zabrali w celu przywłaszczenia na szkodę tej Spółdzielni pieniądze i towary łącznej wartości 56.576,71 zł.Tak orzeczona kara przepadku majątku w stosunku do obu oskarżonych została objęta karą łączną w punkcie XIV sentencji wymienionego wyroku.Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę z powodu rewizji oskarżonych, wyrokiem z dnia 22 czerwca 1963 r. utrzymał w mocy m.in. karę przepadku majątku orzeczoną przez Sąd Wojewódzki.Od obu tych wyroków w częściach dotyczących wymierzonych kar przepadku majątku założył rewizję nadzwyczajną na korzyść obu oskarżonych Minister Sprawiedliwości, zarzucając obrazę art. 3 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390) przez nieorzeczenie, jakie konkretnie przedmioty i inne prawa majątkowe ulegają przepadkowi.Sąd Najwyższy w składzie powiększonym wyrokiem z dnia 13 maja 1965 r. uchylił oba wymienione wyżej wyroki co do oskarżonych Jana S. i Walentego G. w zakresie kar przepadku majątku i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 12 listopada 1965 r. orzeczono przepadek majątku oskarżonych w sposób następujący:a)co do Walentego G. przepadkiem objęto działkę gruntu Nr 301 o ogólnej powierzchni 1,904 ha oraz działkę gruntu Nr 14 o ogólnej powierzchni 1,002 ha, uwidocznionych na mapie pomiarowej gruntu wsi N.,b)co do Jana S. przepadkiem objęto działkę gruntu Nr 347 o ogólnej powierzchni 1,968 ha oraz działkę gruntu Nr 233 o ogólnej powierzchni 1,355 ha, uwidocznionych na mapie pomiarowej gruntów wsi S.Od tego wyroku założył rewizję obrońca oskarżonych, zarzucając obrazę art. 5 i 18 dekretu z dnia 22 października 1947 r. przez orzeczenie przepadku majątku Walentego G., mimo że majątek, którego przepadek orzeczono, stanowi własność osobistą jego żony, a co do Jana S. - przez orzeczenie przepadku w granicach przewyższających połowę jego udziału w majątku stanowiącym współwłasność oskarżonego i jego żony.Rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź też o uchylenie wyroku i wydanie orzeczenia wskazującego tylko rodzaj prawa, jakie ma ulec przepadkowi.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Wyrok Sądu Wojewódzkiego tym razem odpowiada wprawdzie postanowieniom art. 3 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku, ponieważ określa konkretnie części majątku podlegającego przepadkowi, jednakże wyrok ten nie odpowiada wymaganiom art. 5 cytowanego dekretu, jak to słusznie zarzuca rewizja.Przepadek majątku (konfiskata) stanowi - zgodnie z zasadami prawa rzeczowego - specyficzne źródło własności państwowej, a zatem stanowi szczególny sposób nabycia mienia przez państwo z tytułu sankcji karnych.Przez nabycie mienia rozumie się nabycie prawa własności do tego mienia, a nie tylko prawa jego posiadania. Wynika to z treści art. 5 cytowanego dekretu, który stanowi, że "przepadek obejmuje majątek skazanego w dacie wydania orzeczenia o przepadku".Z zestawienia treści tego przepisu z treścią art. 10 cytowanego dekretu wynika, że przedmiotem przepadku może być tylko majątek własny skazanego.Dlatego też błędny jest pogląd wyrażony przez Sąd Wojewódzki jeszcze przed wydaniem wyroku w sprawie, że "nie jest istotne ustalenie konkretnych praw własności do danych nieruchomości, lecz wystarczy ustalenie prawa posiadania (...)".W wyniku tego właśnie błędnego poglądu Sąd Wojewódzki nie zwrócił żadnej uwagi na opinię biegłego, który na podstawie zebranych w sprawie dowodów stwierdził, że chociaż Walenty G. jest wpisany do rejestrów jako użytkownik gospodarstwa, to jednak nie można go uznać za właściciela tego gospodarstwa, stanowiącego spadek po K., ojcu żony skazanego G.W myśl obowiązujących przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego taki majątek stanowi odrębny majątek małżonki skazanego (art. 33 pkt 2 k.r.o.) i co do niego nie można orzekać przepadku jako kary dodatkowej za przestępstwo popełnione przez skazanego.Przepadkiem może być objęty tylko majątek stanowiący odrębną własność skazanego albo prawo do własności wspólnej (z małżonką) stanowiącej dorobek - do wysokości udziału oskarżonego.W opinii biegłego podane są różne przedmioty majątkowe, co do których nie wiadomo, czy stanowią odrębną własność skazanego (rower męski, kożuch, wóz ogumiony, kierat, sieczkarnia, inwentarz żywy), czy też wspólną własność. Zachodzi tu potrzeba dodatkowych ustaleń. Dlatego też nie można merytorycznie w instancji rewizyjnej rozstrzygnąć kwestii przepadku majątku skazanego.Należało zatem uchylić zaskarżony wyrok w stosunku do Walentego G. i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Odmienna jest natomiast sytuacja skazanego Jana S. Sąd Wojewódzki orzekł przepadek dwóch działek gruntu (Nr 347 i Nr 233), jednakże nie wziął pod uwagę, że te działki nabyte zostały przez skazanego w okresie trwania małżeństwa (związek małżeński zawarł on 9 września 1945 r., a działki nabył w roku 1950 i później), a więc stanowią one wspólny dorobek (art. 32 § 1 k.r.o.). Skazany ma więc prawo tylko do połowy tych działek i tylko w tej części można było orzec przepadek jego praw.Z powyższych względów należało zatem zmienić odpowiednio zaskarżony wyrok w stosunku do Jana S.Dlatego w konsekwencji orzeczono jak w sentencji.