1 CR 859/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa W. M. przeciwko H.M. i T. M. o wydanie gruntu na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego z dnia 24 września 1959 r. zaskarżony wyrok, jak również wyrok Wydziału Zamiejscowego Sądu Powiatowego w Radzyminie z dnia 11.II.1959 r. nr C 148/58 uchylił i sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie, skierowanym przeciwko H. M. i T. M., powód - W. M. domagał się zwrotu dwóch morgów gruntu, położonego we wsi O., w granicach w tymże pozwie opisanych oraz zapłaty 600 zł z tytułu tenuty dzierżawnej od tego gruntu.Powód twierdził, że przedmioty grunt otrzymał od brata St. M. - jako przypadająca część schedy po ojcu i że wydzierżawił następnie tenże grunt bratu J. M.; po śmierci J. M. sporny grunt pozostał w użytkowaniu jego spadkobierców, tj. osób pozwanych w sprawie, które z tytułu dzierżawy nie uiszczają należnych świadczeń.Wyrokiem z dnia 11 lutego 1959 r. sygn. C 148/58 Sąd Powiatowy w Radzyminie uwzględnił powództwo w części dotyczącej zwrotu gruntu, oddalając roszczenie o zapłatę czynszu dzierżawnego. Sąd Wojewódzki, rozpoznając spór na skutek rewizji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w części uwzględniającej powództwo, wyrokiem z dnia 24 września 1959 r. rewizję oddalił. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro J. M. otrzymał sporny grunt z rąk powoda jako posiadacza, to grunt ten na jego żądanie obowiązany jest, jako dzierżawca zwrócić.Obydwa wymienione wyroki zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 24 listopada 1959 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niesporne jest, że aktem notarialnym z dnia 4 października 1927 r. nr rep. 1250 (k. 69 akt) rodzice powoda przekazali tytułem darowizny synowi St. M. prawo własności do 7 morgów gruntu, nakładając na obdarowanego obowiązek spłaty powoda W. M. w wysokości 2.500 zł, w terminie do dnia 4.X.1931 r.W związku z faktem, że właścicielem spornego gruntu pozostał St. M., wymagała wyjaśnienia legitymacja notarialna powoda do wystąpienia z żądaniem o wydanie mu spornego gruntu. Stanowisko Sądu obu instancji jest w tej kwestii nieprawidłowe.Jeśli chodzi o pogląd Sądu Powiatowego, iż powodowi przysługuje roszczenie o wydanie gruntu ze względu na to, że był on posiadaczem w dobrej wierze, to nie znajduje on żadnego oparcia w obowiązujących obecnie przepisach. Z faktu posiadania wynika, jednak roszczenie posesoryjne przewidziane w art. 305 pr. rzecz. oraz w art. 451 i 452 k.p.c. Z przepisów tych wynika że posiadacz może roszczenie posesoryjne realizować jedynie w terminach w nich zakreślonych, przy czym takie uprawnienie posiadacza jest niezależne od jego dobrej lub złej wiary; w związku z tym po upływie terminów o których mowa, roszczenie posesoryjne traci także posiadacz dobrej wiary. Brak jest natomiast innych przepisów, któreby pewnej kategorii posiadaczy zapewniały dalej idącą ochonę, w szczególności tzw. petytoryjną ochronę posiadacza, której zasady w istocie rzeczy zastosował Sąd Powiatowy.Jeśli chodzi o stanowisko Sądu Wojewódzkiego, to rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że wadliwość tego stanowiska wynika z wadliwości ustaleń Sądu I instancji, co stało się następstwem niewykorzystania wszystkich możliwych środków dowodowych.Sądy, przyjmując za ustalone, iż powód w bliżej nieustalonej w wyroku dacie uzyskał posiadanie gruntu w wyniku umowy rzekomo zawartej między W. St., pominęły zgłoszony przez pozwanych dowód z akt sprawy z powództwa St. i T. małż. M. przeciwko H. M. i innych spodkobiercom po J. M. (właściwa sygn. akt C 2/56) o wydanie spornych dwóch morgów gruntu, jakikolwiek dowód powyższy miałby dla przedmiotowej sprawy zasadnicze znaczenie.Sądy w szczególności uchyliły się od rozważenia całego materiału zebranego w tychże aktach, w świetle którego twierdzenia pozwu przytoczone w przedmiotowej sprawie mogą okazać się nieprawdziwe, a wnioski Sądu w zakresie ustaleń faktycznych nieuzasadnione.Z powyższych akt wynika, że powodowie w sprawie sygn. C. 20/56 domagali się zwrotu tychże samych dwóch morgów gruntu na tej podstawie, że grunt oddali bezpośrednio w użytkowanie J.M. pod warunkiem, iż ten ostatni wykona ciążący na St. M. obowiązek spłaty brata W.M.Oba Sądy uznały za prawdziwe twierdzenie zawarte w pozwie, że St. przekazał grunt J. z obowiązkiem spłaty brata W., przy czym Sąd Wojewódzki oddalił powództwo pomimo, że wydania gruntu żądał właściciel, a J. wykonał zobowiązanie w zakresie spłaty jedynie w części, uznając, że usunięcie z gruntu spadkobierców po J. - przebywających na tym gruncie przez okres przeszło 25 lat byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym.Jakkolwiek ustalenia dokonane w sprawie C. 20/56 nie wiązały Sądu w przedmiotowej sprawie gdyż W.M. nie brał w wymienionym procesie udziału w charakterze strony lecz świadka, to jednak niewątpliwie miałyby one istotne znaczenie dla wykrycia prawdy obiektywnej i prawidłowego rozstrzygnięcia sporu, umożliwiłby bowiem prawidłową ocenę materiału zebranego w sprawie z powództwa W.M.St. i T.M. w poprzednim procesie twierdzili, że J.M., nie zaś W., otrzymał grunt z rąk St. M., w przedmiotowej sprawie zaś badani jako świadkowie zeznali przeciwnie, iż grunt przekazany został przez St. bratu W.W.M. w procesie z powództwa St. M., zeznając jako świadek potwierdził fakt przekazania gruntu przez właściciela, tj. brata St. bratu J.Mając na uwadze powyższą sprzeczność w twierdzeniach i zeznaniach wymienionych osób, zależnie od tego, czy występują one jako strony, czy też jako świadkowie, Sąd I instancji powinien w szczególności ocenić, czy konstrukcja przyjęta przez powoda w niniejszej sprawie, a oparta na twierdzeniu, że sporny grunt otrzymał najpierw on w posiadanie i dopiero on oddał go w dzierżenie męża i ojca pozwanych, nie została - niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy - jedynie "dopasowana" do potrzeb powoda, a to wobec uprzedniego oddalenia powództwa właściciela spornej ziemi.Trafnie wreszcie zarzuca rewizja nadzwyczajna, że niezależnie od nieprawidłowości oceny materiału faktycznego w przedmiotowej sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie, nakazujące wydanie przez pozwanych spornego gruntu, jest najpewniej sprzeczne z art. 3 p.o.p.c. Bezsporne jest, że pozwani posiadają i uprawiają przedmiotowy grunt przez okres przeszło 20-tu lat, zagospodarowali tenże grunt i zabudowali. W tych warunkach w rozpatrywanej sprawie z powództwa W.M., należałoby także uznać za trafne i słuszne stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki w sprawie sygn. C. 20/56 z powództwa St. M., że spadkobiercy J. winni dokonać reszty spłaty na rzecz W., że natomiast byłoby nadużyciem prawa, sprzecznym z zasadami współżycia społecznego odebranie pozwanym spornego gruntu i pozbawienie ich w ten sposób warsztatu pracy.Z zasad powyższych zaskarżone wyroki należało z mocy art. 384 w zw. z art. 398 k.p.c. uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.