1 CR 867/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy i Hanny W. przeciwko Skarbowi Państwa (Ministerstwo Obrony Narodowej) o 35 000 zł tytułem zadośćuczynienia po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 16 czerwca 1958 r. zaskarżony wyrok w części zasądzającej od Skarbu Państwa (Ministerstwa Obrony Narodowej) na rzecz Skarbu Państwa (Budżetu Ministerstwa Sprawiedliwości) 868 złotych uchylił, poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 21 kwietnia 1957 r., mąż i ojciec powódek, Zdzisław W. zabity został wystrzałem z pistoletu maszynowego, danym przez szeregowca Kazimierza Sz. w czasie pełnienia przez niego służby wojskowej na lotnisku w N. przy wozie radiostacyjnym umieszczonym na stacji lotniska. Za samowolne użycie broni i niezachowanie przy tym należytych środków ostrożności Sz. wyrokiem Sądu Wojskowego skazany został na 3 lata i 6 mieś. więzienia. Wyrok uprawomocnił się.W pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy Stanisława W., działając w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz małoletniej córki Hanny W. żądała zasądzenia od Skarbu Państwa (Ministerstwa Obrony Narodowej) sumy 35 000 zł jako zadośćuczynienia za krzywdę moralną. Dla uzasadnienia swych roszczeń powódki powołują się na to, że śmierć młodego jeszcze, trzydziestokilkuletniego męża i ojca przerzuciła na matkę cały ciężar utrzymania i wychowania małoletniej córki, pozbawiła obie widoków poprawy bytu, opartych na możliwości awansu a powiększenia zarobków zmarłego, a córkę - także szans uzyskania wyższego wykształcenia.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa twierdząc, że nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, ponieważ użycie przez szer. Sz. broni było czynnością samowolną, podjętą bez wiedzy i zgody przełożonych. Ewentualnie - zarzuciła nadmierność żądanego zadośćuczynienia.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 16 czerwca 1958 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz każdej z powódek po 10 000 zł z odsetkami od daty wniesienia pozwu i kosztami procesu, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd zasądził zarazem od Ministerstwa Obrony Narodowej na rzecz budżetu Ministerstwa Sprawiedliwości 868 zł tyt. części nieuiszczonych opłat sądowych.Sąd ustalił, że szeregowiec Sz., który znajdował się na służbie i któremu pistolet maszynowy powierzono dla obsługi i ochrony radiostacji, w czasie tej służby śmiertelnie postrzelił Zdzisława W. Zdaniem Sądu, za sposób pełnienia służby przez szer. Sz. odpowiadają jego przełożeni i trudno twierdzić, by jego postępowanie "nie miało nic wspólnego z urzędową działalnością szeregowca".Na podstawie dokonanych ustaleń Sąd doszedł do wniosku, że Państwo odpowiada za szkodę na podstawie ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. w związku z art. 145 k.z., gdyż szkodę wyrządził funkcjonariusz państwowy przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Zasądzając stosownie do art. 165 § 1 k.z. zadośćuczynienie za krzywdę moralną w łącznej wysokości 20 000 zł dla obu powódek Sąd miał na względzie, że wskutek śmierci Zdzisława W., który był stosunkowo młody, pracował jako technik i zarabiał około 1700 złotych miesięcznie, sytuacja powódek uległa pogorszeniu.Uzasadnienie prawneWyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo zaskarżyła strona pozwana rewizją, w rozpoznaniu której Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kwestionując swą odpowiedzialność Skarb Państwa twierdzi, że zarówno ustawa z dnia 15 listopada 1956 r., jak i art. 145 k.z. do przyjęcia odpowiedzialności Państwa wymagają, by działanie wyrządzające szkodę zmierzało do realizacji celu, dla którego czynność została sprawcy szkody powierzona, a więc by działanie takie podjęte byto w interesie przełożonego. Ponieważ zaś bezprawne działanie szeregowca Sz. takiego charakteru nie miało, a szkoda przez niego wyrządzona miała miejsce w sferze jego prywatnego postępowania, nie mającego nic wspólnego ze służbową działalnością, przeto, zdaniem skarżącego, Państwo za szkody odpowiedzialności nie ponosi.Tak sformułowane stanowisko nie znajduje oparcia w powołanych wyżej przepisach.Granice odpowiedzialności przełożonego za szkodę wyrządzoną przez podwładnego określa wymóg, by szkoda ta miała miejsce przy wykonywaniu powierzonej podwładnemu czynności Wymóg ten oznacza, że między powierzeniem czynności a działaniem, w którego wyniku nastąpiła szkoda, powinien zachodzić związek przyczynowy, i to związek takiego rodzaju, jaki w myśl obowiązujących zasad usprawiedliwia odpowiedzialność zobowiązanego do odszkodowania. Chodzi tu więc o związek przyczynowy w rozumieniu art. 157 § 2 k.z. ograniczający się do następstw normalnych, tj. takich, jakie na podstawie doświadczenia życiowego należy uznać za stanowiące z reguły skutki danego rodzaju działań lub zaniechań w odróżnieniu od przypadkowych, które poza taką regułę wykraczają. Oceniając z tego punktu widzenia stan faktyczny w zaskarżonym wyroku, nie można dopatrzeć się błędu w stanowisku Sądu Wojewódzkiego, zgodnie z którym szkoda wyrządzona przez szeregowego Sz. nastąpiła przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.Przy powierzaniu bowiem żołnierzowi służby wartowniczej z równoczesnym oddaniem mu do dyspozycji broni palnej, ewentualność użycia broni stanowi niewątpliwie następstwo normalne i w związku z tym nie sposób uznać takiego użycia broni za działanie podjęte nie przy wykonywaniu powierzonej czynności. Okoliczność zaś, jak czynność powierzona została wykonana, a w szczególności czy ten jej element, który stał się przyczyną szkody, odpowiadał treści udzielonej instrukcji lub usprawiedliwionej potrzebie, nie może mieć decydującego znaczenia, gdyż jak to zasadnie stwierdził Sąd Wojewódzki, za sposób pełnienia służby przez szeregowca Sz. odpowiadają jego przełożeni. Nie może zatem zwolnić Państwa od odpowiedzialności fakt, że Sz. obowiązek swój wykonał oczywiście wadliwie i że strzał jego dany był bez istotnej potrzeby. Również bowiem nadużycie przez podwładnego powierzonej mu czynności nie zwalnia przełożonego od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy jej wykonywaniu, jeśli tylko czyn wyrządzający szkodę pozostaje z tą czynnością w normalnym związku przyczynowym.Nie może także odnieść skutku zarzut rewizji, co do nadmierności zadośćuczynienia, gdyż w ustalonych okolicznościach sprawy kwoty zasądzonej z tego tytułu nie można uznać za zbyt wygórowaną.Zasługuje natomiast na uwzględnienie ostatni zarzut rewizji, dotyczący zasądzenia od Skarbu Państwa opłat sądowych, i dlatego wyrok w tym przedmiocie należało zmienić, oddalając rewizję w pozostałej części.Z tych zasad Sąd Najwyższy stosownie do art. 383 i 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.