II CR 45/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Ciepła, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana P. przeciwko Skarbowi Państwa - Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza w S. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 8 września 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePoza sporem było, że powód Jan P. został w dniu 26.VII.1978 r. wcielony do pozwanej Brygady WOP w celu odbycia zasadniczej służby wojskowej, tudzież że służbę tę pełnił w Strażnicy w D. Badania radiologiczne, przeprowadzone w trzecim kwartale 1978 r., nie wykazały u niego zmian gruźliczych. Na przełomie marca i kwietnia 1980 r. zaczął jednak odczuwać kłucia w klatce piersiowej, a prześwietlenie - ponowione dnia 16.V.1980 r. - ujawniło u powoda gruźlicę płuc nie prątkującą. Te świeże zmiany gruźlicze w wyniku kuracji przeprowadzonej w Specjalistycznym Szpitalu MSW w K. wygoiły się i powód odzyskał zdolność do pracy zarobkowej w wyuczonym zawodzie. Dnia 26.XI.1980 r. zgłosił się jednak do Szpitala w G. z żółtaczką zakaźną, wszczepioną mu - według opinii biegłego lekarza Alojzego O. - prawdopodobnie przy podawaniu leków przeciwprątkowych w Specjalistycznym Szpitalu MSW w K. Dnia 24.XII.1980 r. powód został wypisany ze Szpitala w G. w stanie dobrym.Powód twierdził, że na gruźlicę płuc oraz na zakaźną żółtaczkę zachorował wskutek pełnienia służby wojskowej w warunkach szkodliwych dla zdrowia oraz ze względu na brak potrzebnej opieki lekarskiej i w związku z tym w pozwie żądał od pozwanego Skarbu Państwa - Brygady WOP wynagrodzenia doznanej stąd krzywdy zadośćuczynieniem odpowiadającym kwocie 130.000 zł oraz zapłaty za okres 18 miesięcy renty uzupełniającej pobieraną wojskową rentę inwalidzką - w łącznej kwocie 153.000 zł. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że schorzenia powoda nie pozostają w związku przyczynowym z jakimikolwiek zaniedbaniami funkcjonariuszy Brygady WOP. Stwierdziwszy, że powód odbywał służbę wojskową w warunkach zgodnych z regulaminem, i mając na uwadze wypowiedź biegłego ftyzjatry Waldemara D., że Jan P. zapadł na gruźlicę na przełomie marca i kwietnia 1980 r., do zakażenia się zaś wirusowym zapaleniem wątroby doszło w Specjalistycznym Szpitalu MSW w K., Sąd Wojewódzki w całości powództwo oddalił. W rewizji - powołując podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 3 i 4 k.p.c. - powód wnosił o uchylenie albo o zmianę tego wyroku i o uwzględnienie powództwa.Rewizja jest uzasadniona.Zasadność roszczeń o zadośćuczynienie i o rentę uzupełniającą poddał Sąd Wojewódzki ocenie w świetle przepisów art. 417 § 1 i art. 419 k.c. Uszło zatem uwagi tego Sądu, że powyższych przepisów nie stosuje się do odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego, unormowanej w przepisach szczególnych (art. 421 k.c.). Właściwy organ wojskowy orzekł, że gruźlica płuc - powodująca u niego trwały uszczerbek na zdrowiu - ujawniła się u powoda w związku ze szczególnymi właściwościami i warunkami czynnej służby wojskowej, pełnionej w Brygadzie WOP.Za przepisy szczególne, wyłączające odpowiedzialność stosowania w zakresie w nich unormowanym przepisów art. 417-420 k.c., należało więc w tej sytuacji uznać przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 52, poz. 342), skoro ustawodawca unormował w niej możność przyznania przez organ wojskowy (art. 12) jednorazowego odszkodowania (art. 5), świadczeń wyrównawczych (art. 15) i - przez ZUS - renty inwalidzkiej (art. 19) - żołnierzowi, który wskutek wypadku albo choroby, pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu. Zastrzegł jednak przy tym, że świadczenia przyznane na podstawie tej ustawy i renta stanowią - w stosunku do jednostek wojskowych - pełne wynagrodzenie wszelkich szkód stąd powstałych (art. 20). Powodowi przyznano rentę inwalidzką w trybie określonym w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68), nie mógł więc - ze względu na zakaz art. 20 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. - na zasadzie art. 417 § 1, art. 419 i art. 444 § 1 k.c. dochodzić uzupełnienia tej renty. Odmowa zaś - w decyzji z dnia 24 października 1980 r. - przyznania jednorazowego odszkodowania otworzyła przed nim możność dochodzenia przed Sądem Wojewódzkim zadośćuczynienia za krzywdę wskutek przebycia gruźlicy płuc (art. 445 § 1 k.c.).Sięgając do wykładni a contrario tegoż art. 20, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 16 lutego 1978 r. I PZP 7/77 (OSNCP 1978, z. 5-6, poz. 81) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w razie nieprzyznania świadczeń z wymienionej ustawy dopuszczalne jest dochodzenie odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego.Mylny jest jednak zarzut, że z obrazą przepisów tego prawa doszło do oddalenia powództwa o zadośćuczynienie.Odpowiedzialność, o której mowa w art. 417-420 k.c., jest odpowiedzialnością na zasadzie winy. Tego zarzutu więc nie może - sama przez się - konkretyzować okoliczność, że powód zachorował na gruźlicę płuc podczas odbywania służby wojskowej w Brygadzie WOP. Żołnierz, już ze względu na charakter czynnej służby wojskowej, jest narażony na działanie złych warunków atmosferycznych, osłabiających odporność organizmu człowieka na choroby. Na przełożonym więc spoczywa obowiązek zapewnienia żołnierzowi odpowiedniej odzieży, gorących posiłków i odpoczynku w należycie ogrzewanym pomieszczeniu.Ustalenia zaskarżonego wyroku - dokonane zgodnie z wymaganiami art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. - jednak wskazują, że tej powinności uczynił zadość wobec powoda dowódca Strażnicy w D. Stąd skarżący nie może skutecznie zwalczać wniosku Sądu Wojewódzkiego, że pod tym względem funkcjonariuszom tej jednostki organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa nie można przypisywać uchybienia powinności starannego działania. Zaniechanie skierowania powoda do badania radiologicznego zaraz po ujawnieniu u Henryka C. prątkującej gruźlicy płuc było - w świetle opinii biegłego ftyzjatry - bezprawnym zaniechaniem. Bezprawne zaniechanie może usprawiedliwiać odpowiedzialność sprawcy dopiero wtedy, gdy poszkodowany udowodnił, że między nim a szkodą zachodzi związek przyczynowy (art. 361 § 1 k.c.). Biegły jednak zajął stanowisko, iż świeżość wykrytych u niego zmian gruźliczych oraz czas sygnalizowania dolegliwości w obrębie klatki piersiowej przemawiają za tym, że powód zaraził się gruźlicą na przełomie marca i kwietnia 1980 r. To zaś umacnia stanowisko zaskarżonego wyroku, że między tym bezprawnym zaniechaniem a twierdzoną przez powoda krzywdą nie ma związku przyczynowego.Niezajęcie się przez Sąd Wojewódzki stanem wzroku powoda, mimo hipotetycznej zresztą wzmianki pozwu "aplikowane lekarstwa mogą uszkodzić wzrok", nie może zatem konkretyzować zarzutu niewyjaśnienia sprawy, ponieważ pozwany Skarb Państwa - Brygada WOP na zasadzie winy nie odpowiada za szkodę przez niego doznaną wskutek przebytej gruźlicy płuc. Zachowana zaś zdolność do pracy zarobkowej sprzeciwiała się przyznaniu mu zadośćuczynienia na mocy art. 419 k.c.Nie oznacza to jednak, że oddalenie powództwa odpowiada przepisom prawa. Ograniczenie odpowiedzialności za szkodę, wywołaną trwałym uszczerbkiem na zdrowiu wskutek wypadku albo choroby, do świadczeń odszkodowawczych określonych w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342) nie stwarza - jako odnoszące się do jednostki wojskowej, w której w dacie tych zdarzeń poszkodowany żołnierz pełnił czynną służbę wojskową - przeszkody do dochodzenia przez niego od Skarbu Państwa odszkodowania na podstawie prawa cywilnego, jeśli szkoda tego żołnierza pozostaje w związku przyczynowym z działalnością również innej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa aniżeli ta jednostka wojskowa.Powód twierdził, że podczas leczenia gruźlicy płuc doznał uszkodzenia wątroby. Kurację przeciwgruźliczą zaś przeszedł w zakładzie prowadzonym przez inną jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa niż wyraźnie wskazana w pozwie Brygada WOP, bo w Specjalistycznym Szpitalu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w K. Oznacza to, że w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim dochodził powód naprawienia szkody, jakiej doznał wskutek uszkodzenia wątroby, spowodowanego wszczepieniem mu przez funkcjonariuszy tego szpitala wirusa zakaźnej żółtaczki, a tylko wadliwie oznaczył jednostkę organizacyjną pozwanego Skarbu Państwa, z działalnością której wiąże się te roszczenia.Przy takich twierdzeniach powoda rzeczą Sądu Wojewódzkiego było z urzędu uzupełnić brak w zakresie prawidłowego określenia strony pozwanej (orz. SN z dnia 30.I.1967 r. II PR 558/66, "Nowe Prawo" 1968, nr 11, s. 1511) w płaszczyźnie właściwej reprezentacji (art. 57 § 2 k.c.), nie zaś - jak to ten Sąd usiłował bezskutecznie uczynić - w drodze dopozwania Specjalistycznego Szpitala MSW w K. (art. 194 k.p.c.). Powinien więc był doręczyć pozew i dalsze pisma oraz wysyłać zawiadomienia o rozprawie do rąk przedstawiciela także tej jednostki organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa i następnie w wyroku orzec również o skuteczności tych roszczeń powoda, które były związane z działalnością funkcjonariuszy Szpitala MSW w K.Tej powinności jednak Sąd Wojewódzki nie uczynił zadość, ponieważ oddalił powództwo, zanim zostało wyjaśnione, czy roszczenia powoda, związane z działalnością tej jednostki organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa, są uzasadnione w świetle przepisów art. 417 § 1 i art. 419 k.c. Takie uchybienia uniemożliwiają odparcie zarzutu, że przedwcześnie doszło do odmowy uwzględnienia powództwa (art. 368 pkt 1, 3 i 5 k.p.c.).Zaskarżony wyrok więc uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 108 § 2 k.p.c.