I PR 96/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Szczepański. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana K. przeciwko Skarbowi Państwa-Jednostce Wojskowej (działającej przez Ministerstwo Obrony Narodowej) o odszkodowanie, na skutek rewizji strony pozwanej od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 12 listopada 1964 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód w czasie odbywania ćwiczeń wojskowych został przydzielony do pomocy murarzom i pracował przy dachu na drabinie, o którą zahaczył przez nieostrożność kierowcy samochód wojskowy, i wywrócił ją, co spowodowało upadek powoda na ziemię ze znacznej wysokości.W związku z doznanymi na skutek tego upadku urazami cielesnymi powód domaga się od pozwanego 30.000 zł zadośćuczynienia za krzywdę moralną i cierpienia fizyczne, 4.881,80 zł tytułem wyrównania różnicy między zasiłkiem chorobowym a jego zarobkiem oraz po 674,71 zł miesięcznej renty.Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu zarzucając, że droga sądowa do dochodzenia roszczeń wymienionych w pozwie jest niedopuszczalna, gdyż odpowiedzialność pozwanego jest unormowana szczególną ustawą z dnia 13.XI.1963 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 277), która zmieniła przepisy o służbie wojskowej żołnierzy Sił Zbrojnych, oraz rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 15.XI.1963 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 291) w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłaty żołnierzom oraz członkom ich rodzin odszkodowań z tytułu wypadków.Sąd Wojewódzki odrzucił zarzut niedopuszczalności drogi sądowej z przyczyn następujących:Cytowana ustawa z dnia 13.XI.1963 r. zmieniająca art. 29a stanowi, że podoficerowie i szeregowcy w czynnej służbie wojskowej, którzy wskutek wypadku podczas lub w związku z wykonaniem obowiązków w czasie pokoju uszkodzenia zdrowia powodującego niezdolność do służby wojskowej oraz inwalidztwo I lub II grupy, otrzymują - niezależnie od zaopatrzenia emerytalnego lub inwalidzkiego oraz od innych świadczeń przewidzianych w ustawie - jednorazowe odszkodowanie, przy czym szeregowcy lub starsi szeregowcy otrzymują je w wysokości 12-miesięcznego uposażenia nadterminowego oraz według stanowiska typowego dla tego stopnia (art. 29a ust. 1 pkt 3).W myśl art. 3 tej ustawy jednorazowe odszkodowanie przysługuje wtedy, gdy wypadek miał miejsce po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. po 18.XI.1963 r. W świetle zaś § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia 15.XI.1963 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 291), przez wypadek uzasadniający przyznanie jednorazowego odszkodowania w myśl art. 29a wymienionej ustawy należy rozumieć zdarzenie działające z zewnątrz na żołnierza w sposób nagły podczas lub w związku z wykonywaniem przez niego obowiązków służbowych oraz wypadki wyliczone w ustępie 2 pkt 1-5 § 3 tego rozporządzenia.Sąd Wojewódzki stwierdził, że według powyższych przepisów jednorazowe odszkodowanie dotyczy uszkodzenia ciała lub śmierci żołnierza spowodowanych w czasie wykonywania przez żołnierza obowiązków służbowych, natomiast przepisy te nie uzależniają odszkodowania od winy innych osób, m.in. od winy żołnierzy Sił Zbrojnych.Ustawa z dnia 13.XI.1963 r. nie zawiera także przepisu, który by uchylał przepisy ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych, za których - z mocy art. 2 ust. 2 ostatnio wskazanej ustawy - uważa się również żołnierzy Sił Zbrojnych.Przepis ten został przejęty przez art. 417 § 2 kodeksu cywilnego. Ustawodawca zaś, znając uchwałę Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 14.I.1960 r. (OSN 1961, poz. 1), nie przejąłby treści przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z 15.XI.1956 r. do kodeksu cywilnego, gdyby chciał wyłączyć odpowiedzialność Skarbu Państwa za wypadki zawinione przez żołnierzy Sił Zbrojnych.Z tych względów, zgodnie z zasadą prawną Całej Izby Cywilnej zawartą w uchwale z dnia 14.I.1960 r., przepisy ustawy z dnia 15.XI.1963 r. nie są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15.XI.1950 r. i nie wyłączają stosowania art. 1-6 tej ustawy do 31.XII.1964 r., a od 1.I.1965 r. nie wyłączają też stosowania art. 417 § 2 zdanie ostatnie k.c. co do odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone obywatelowi przez żołnierzy Sił Zbrojnych.Ponieważ powód twierdzi, że poniósł szkodę na skutek winy żołnierza - kierowcy pozwanego, Sąd Wojewódzki uznał zarzut niedopuszczalności drogi sądowej za nieuzasadniony.Pozwany w rewizji zwalcza tę ocenę wywodząc, że powód w związku z obrażeniami ciała doznanymi w czasie wykonywania służby wojskowej został zaliczony do II grupy inwalidów i otrzymał już odszkodowanie przewidziane w cytowanej ustawie z dnia 13.XI.1963 r., zmieniającej przepisy o służbie wojskowej żołnierzy Sił Zbrojnych, oraz w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 15.XI.1963 r. w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłaty żołnierzom oraz członkom ich rodzin odszkodowania z tytułu wypadków (Dz. U. Nr 53, poz. 291); nadto powód otrzymał rentę inwalidzką w kwocie 1.427 zł miesięcznie na podstawie dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98).Skarżący twierdzi, że powód, jako osoba uprawniona do otrzymania jednorazowego odszkodowania przewidzianego w przepisie ustawy z dnia 13.XI.1963 r., nie może dochodzić dalszych roszczeń na zasadach ogólnych (w drodze procesu cywilnego), gdyż zdaniem skarżącego przepisy tej ustawy należy uważać za szczególne w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243), powodowi zatem nie przysługuje droga sądowa do dochodzenia dalszych roszczeń poza otrzymaną już kwotą jednorazowego odszkodowania.Sąd Najwyższy oddalił rewizję, jako nieuzasadnioną, z przyczyn podanych w zaskarżonym postanowieniu. Są one uzasadnione także dlatego, że przepisy prawne, na które powołano się w rewizji, nie uzależniają przyznania przewidzianego w nich odszkodowania od stwierdzenia, że szkoda wynikła z winy funkcjonariusza państwowego odbywającego służbę wojskową. Należne w myśl przepisów odszkodowanie ma zatem charakter zaopatrzenia z funduszów społecznych, przepisy zaś te uprawniają do świadczeń w nich przewidzianych w razie inwalidztwa I lub II grupy związanego z wykonywaniem służby wojskowej bez względu na to, kto ponosi odpowiedzialność cywilną za czyn niedozwolony, z którego inwalidztwo to wynikło. Wskazane w rewizji przepisy - analogicznie do przepisów normujących ubezpieczenie społeczne - w sposób generalny zapewniają poprawę sytuacji życiowej osób dotkniętych przewidzianą w nich szkodą bez doszukiwania się jej związku z bezprawnym działaniem funkcjonariuszy państwowych. Dlatego przepisy te nie są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych i nie wyłączają stosowania art. 1-6 tej ustawy do osób uprawnionych do świadczeń na jej podstawie.Wynika to również stąd, że art. 29a ustawy z dn. 13.XI.1963 r. dotyczącej służby wojskowej żołnierzy Sił Zbrojnych przyznaje odszkodowanie tylko tym osobom, które w związku z odbywaniem tej służby doznały inwalidztwa I lub II grupy. Osoby te, jeśli doznały inwalidztwa III grupy w warunkach wskazanych w omawianych tu przepisach, nie otrzymują więc przewidzianego w nich jednorazowego odszkodowania. Przepisy te nie uchylają przepisów uprawniających do wynagrodzenia szkody wyrządzonej z cudzej winy, m.in. z winy funkcjonariuszy wojskowych, wobec czego osoby, które w związku ze służbą wojskową doznały z winy tych funkcjonariuszy inwalidztwa III grupy, mogą dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Nie można zaś gorzej traktować osób, które w tych samych warunkach w związku ze służbą doznały cięższych uszkodzeń wywołujących inwalidztwo I lub II grupy.Nie ma też podstaw do traktowania osoby odbywającej służbę wojskową, gdy osoba ta doznała inwalidztwa w związku z tą służbą, gorzej pod względem prawnym niż innego obywatela, któremu wyrządzono szkodę czynem niedozwolonym, zwłaszcza że przepisy normujące zaopatrzenie emerytalne żołnierzy i ich rodzin zmierzają w odmiennym kierunku przez zapewnienie im dalej sięgających świadczeń i pieczy niż innym osobom korzystającym z zaopatrzenia społecznego.Nie dałoby się także pogodzić z poczuciem słuszności, żeby jednorazowym odszkodowaniem dla powoda, który twierdzi, że utracił jedno oko, a na drugie widzialność ma bardzo ograniczoną, oraz doznał złamań rąk, nóg, czaszki itp., wskutek czego jako młody człowiek znalazł się poza twórczym życiem - była kwota 14.760 zł bez możności dochodzenia stosownego zadośćuczynienia za ból i krzywdę moralną oraz renty uzupełniającej.Należało więc rewizję oddalić z zaznaczeniem, że przepisy, na które się w niej powołano, nie zawierają normy wyłączającej drogę sądową do dochodzenia tego rodzaju cywilnoprawnych roszczeń odszkodowawczych (art. 383 d.k.p.c.).