II CZ 132/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska. Sędziowie SN: J. Bieniek (sprawozdawca), T. Ładykowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Dariusza M. przeciwko Skarbowi Państwa - Woj. Sztabowi Wojskowemu w J.G. o zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 18 sierpnia 1987 r. postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 18 sierpnia 1987 r. Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy Dariusza M. przeciwko Skarbowi Państwa - Woj. Sztabowi Wojskowemu w J.G. o zasądzenie zadośćuczynienia, renty i zwrotu kosztów z tytułu wypadku pozostającego w związku ze służbą wojskową, ponad świadczenia przyznane przez organy wojskowe i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skoro powód uzyskał świadczenia w trybie przepisów ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342 ze zm.), to żądając dalszych świadczeń, w istocie kwestionuje decyzję organów wojskowych, a jeśli tak, to zgodnie z art. 12 ust. 3 i 4 tej ustawy - w brzmieniu nadanym art. 8 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 20, poz. 85) - przysługuje mu odwołanie do właściwego sądu, tj. Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Temu też Sądowi sprawę przekazano do rozpoznania w trybie art. 464 k.p.c.Postanowienie to zaskarżył powód żądając jego uchylenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z twierdzeń pozwu wynika, że istotnie powód uległ wypadkowi pozostającemu w związku ze służbą wojskową i z tego tytułu otrzymał decyzją Woj. Sztabu Wojskowego w J.G. jednorazowe odszkodowanie w kwocie 164.000 zł oraz rentę w kwocie 14.100 zł. Istotnie przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342) regulują nie tylko wysokość tych świadczeń, lecz również tryb ich dochodzenia. Zgodnie z art. 12 tej ustawy o przyznaniu świadczeń decydują właściwe organy wojskowe, przy czym od decyzji organu wojskowego przysługuje odwołanie do właściwego sądu, tj. wojewódzkiego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie 1 miesiąca od doręczenia odpisu decyzji (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. w brzmieniu nadanym art. 8 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych). W tej sytuacji ma rację Sąd Wojewódzki podejmując postanowienie w trybie art. 464 k.p.c. o przekazaniu pozwu - potraktowanego jako odwołanie - do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu.Chodzi jednak o to, że według twierdzeń pozwu szkoda, doznana przez powoda w trakcie odbywania służby wojskowej, wynikła na skutek umyślnego działania dowódcy powoda, który za czyn ten został prawomocnie skazany. W tych warunkach istota problemu sprowadza się do dokonania prawidłowej wykładni art. 20 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. Przepis ten brzmi następująco: "Świadczenia przyznane na podstawie niniejszej ustawy i emerytura lub renta przyznane na podstawie przepisów wymienionych w art. 19 pkt 1 lub 2 stanowią - w stosunku do jednostek wojskowych oraz żołnierzy i pracowników zatrudnionych w siłach zbrojnych, którzy nieumyślnie wyrządzili szkodę przy wykonywaniu powierzonych im obowiązków służbowych - wynagrodzenie wszelkich szkód dla żołnierza lub jego rodziny, spowodowane uszczerbkiem na zdrowiu lub śmiercią żołnierza wskutek wypadku określonego w art. 2 lub art. 8 albo wskutek choroby określonej na podstawie art. 3".Przepis ten, jako przepis prawa materialnego, rozumiany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego w ten sposób, że w przypadku nieprzyznania żołnierzowi świadczeń na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. może on dochodzić odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego, i to zarówno od Skarbu Państwa, jak i sprawcy szkody, skoro art. 120 k.p. nie dotyczy żołnierzy, w tym także żołnierzy zawodowych. Jeśli zaś świadczenia przyznano, to na przeszkodzie skutecznego dochodzenia dalszych świadczeń, ponad już przyznane, stoi art. 20 powołanej ustawy, a w szczególności zwrot "świadczenia przyznane (...) stanowią (...) wynagrodzenie wszelkich szkód". W niniejszej sprawie jednak mamy do czynienia z umyślnym wyrządzeniem szkody. Powstaje zatem kwestia, czy art. 20 wymienionej ustawy wyłącza także odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną umyślnie przez żołnierzy lub pracowników zatrudnionych w siłach zbrojnych. Na to pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, i to przynajmniej z dwóch przyczyn. Po pierwsze, wynika to wyraźnie z samej treści art. 20 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. W przepisie tym jednoznacznie stwierdzono, że świadczenia przyznane w trybie tej ustawy stanowią wyrównanie wszelkich szkód w stosunku do jednostek wojskowych oraz żołnierzy i pracowników zatrudnionych w siłach zbrojnych, którzy nieumyślnie wyrządzili szkodę przy wykonywaniu powierzonych im obowiązków służbowych. Uwarunkowanie zatem w postaci nieumyślnego wyrządzenia szkody odnosi się tylko i wyłącznie do żołnierzy i pracowników zatrudnionych w siłach zbrojnych. Oznacza to, że w razie umyślnego wyrządzenia szkody nie ma przeszkód do dochodzenia pełnego odszkodowania od sprawcy szkody, tj. żołnierza lub pracownika sił zbrojnych, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Nie otwiera się natomiast - także w tej sytuacji - droga sądowa dla dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa - reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną sił zbrojnych. Po wtóre, gdyby nawet założyć, że treść art. 20 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. sama przez się nie wyłącza odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną umyślnie przez żołnierza lub pracownika sił zbrojnych, to takie włączenie należałoby przyjąć na gruncie art. 417 § 1 k.c. Rzecz bowiem w tym, że także na gruncie art. 417 § 1 k.c. odpowiedzialność Skarbu Państwa uwarunkowana jest tym, aby szkodę wyrządzono przy wykonywaniu powierzonej czynności. Nie ulega zaś wątpliwości, że wina umyślna sprawcy szkody z reguły wyłącza możliwość przyjęcia, iż spełniona została przesłanka w postaci wyrządzenia szkody przy wykonywaniu powierzonej czynności, w konkretnym przypadku zaś - przy wykonywaniu obowiązków służbowych. Skarb Państwa bowiem nie odpowiada za szkodę wyrządzoną rozmyślnie przez funkcjonariusza państwowego właśnie z tego względu, iż rozmyślność sprawcy z reguły wyłącza przesłankę w postaci "wyrządzenia szkody przy wykonywaniu powierzonej czynności".Powyższe rozważania uzasadniają zatem przyjęcie następującej tezy:Przyznanie poszkodowanemu żołnierzowi lub jego rodzinie świadczeń na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342) wyłącza możliwość dochodzenia dalszego odszkodowania - na podstawie przepisów prawa cywilnego - od jednostki wojskowej także wówczas, gdy wyrządzenie szkody przez żołnierza lub pracownika zatrudnionego w siłach zbrojnych nastąpiło z winy umyślnej.Z powyższych zasad na podstawie art. 397 § 2 i 387 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.