1 CR 926/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Gross. Sędziowie: A. Meszorer (sprawozdawca), Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie wniosku Rzymsko-Katolickiej Parafii w H. P. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Powiatowego w Zamościu z dnia 9 grudnia 1959 r. i w związku z postanowieniem z dnia dzisiejszego,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Zamościu postanowieniem z dnia 9 grudnia 1959 r. oddalił wniosek Rzymsko-Katolickiej Parafii w H. P. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, przy czym wyszedł z założeń następujących:Sporna część placu została przejęta na własność Skarbu Państwa i została następnie rozdysponowana przez władze ziemskie na rzecz Juliana N. Niedopuszczalne jest więc stwierdzenie zasiedzenia na rzecz wnioskodawcy, skoro nie może być dwóch tytułów własności do tego samego gruntu. Fakt przejęcia spornego gruntu na rzecz Skarbu Państwa wynika ze złożonych do akt sprawy dokumentów.Zaznaczyć należy, że gdyby nawet było dopuszczalne stwierdzenie zasiedzenia, to żądanie wniosku należałoby uznać za bezzasadne z braku przesłanek do stwierdzenia zasiedzenia, wnioskodawca bowiem nie posiadał spornej części nieruchomości pod tytułem właściciela.Na skutek rewizji wnioskodawcy Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 14 stycznia 1961 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące pytanie prawne:"Czy przejęcie przez Państwo nieruchomości, jako nabycie pierwotne, przerywa zasiedzenie, chociażby nie nastąpiło faktyczne objęcie w posiadanie i usunięcie tej osoby, która tę nieruchomość poprzednio posiadała z zamiarem zasiedzenia?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania, przy czym zważył, co następuje:Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 2 marca 1950 r. 1 C 65/60 (ZO z 1951 r., poz. 5), żądający stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości powinien rzeczywiście posiadać nieruchomość "pod tytułem właściciela" (art. 2229 k.c. Nap.) lub "jak właściciel" (art. 296 pr. rzecz.) przez okres potrzebny do zasiedzenia.Wnioskodawca twierdził we wniosku, że w wyniku podziału dóbr pocerkiewnych w dniu 3 września 1921 r. wydzielono wprawdzie dla szkoły powszechnej parcelę o powierzchni 1,2421 ha, jednakże opisana parcela szkolna była w całości użytkowana przez Parafię. W rewizji wnioskodawca podniósł, że sporna parcela stanowiła istotnie własność Skarbu Państwa, jednakże pomimo przejęcia jej na rzecz Skarbu Państwa działkę użytkowała Parafia, korzystając z niej od 1918 r. do chwili obecnej, przy czym polecenie Komisarza Ziemskiego, zawarte w protokole z dnia 14 lipca 1938 r., co do usunięcia Parafii z działki szkolnej nie zostało wykonane. Wnioskodawca nie twierdził zatem, żeby posiadał działkę jak właściciel, posiadanie zaś niewłaścicielskie nie prowadzi do zasiedzenia.Gdyby jednak nawet pominąć taki charakter władania wnioskodawcy, to dla oceny skuteczności zasiedzenia mogłoby wchodzić w rachubę tylko trzydziestoletnie przedawnienie nabywcze, przewidziane w art. 2262 k.c.Nap., gdyż żaden tytuł nie był w sprawie powołany ani też nie wynika on z okoliczności sprawy.W związku z tym należy stwierdzić, że gdyby nawet twierdzenia skarżącego o posiadaniu spornej nieruchomości od 1918 r., które odpowiadałoby przepisowi art. 2262 k.c. Nap., były zgodne z rzeczywistymi okolicznościami sprawy, i to tak sporna nieruchomość ziemska, której własność Kościół nabyłby w drodze zasiedzenia przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (Dz. U. Nr 9, poz. 87), przeszłaby - z dniem wejścia w życie tej ustawy - z mocy art. 2 ust. 1 z samego prawa na własność Państwa bez odszkodowania i wolna od jakichkolwiek obciążeń. W tych warunkach Parafia nie miałaby interesu prawnego w uwzględnieniu wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, którego okres zakończył się przed dniem wejścia w życie wspomnianej ustawy.Gdyby jednak do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. okres zasiedzenia nie upłynął, to na pytanie Sądu Wojewódzkiego, czy przejęcie przez Państwo nieruchomości, jako nabycie pierwotne, przerywa zasiedzenie, chociażby nie nastąpiło faktyczne objęcie w posiadanie i usunięcie tej osoby, która tę nieruchomość poprzednio posiadała z zamiarem zasiedzenia - należałoby w okolicznościach sprawy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Jak to bowiem wynika z art. 2 ust. 1 ustawy i z zaznaczonego na wstępie ustawy jej celu, polegającego na wykonaniu zapowiedzi zawartej w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej i na usunięciu pozostałości przywilejów obszarniczo-feudalnych w dobrach martwej ręki, ustawodawca nie mógł mieć na celu dopuszczenia do powstawania w przyszłości w drodze zasiedzenia na nowo dóbr martwej ręki w postaci kościelnych nieruchomości ziemskich. Dlatego też jeżeli związki wyznaniowe przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. posiadały z zamiarem zasiedzenia nieruchomości ziemskie, to wejście w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. nie tylko przerwało zasiedzenie, lecz nawet uniemożliwia rozpoczęcie na nowo (po przerwie) biegu zasiedzenia takich nieruchomości na rzecz związków wyznaniowych. Jedynie taka wykładnia zgodna jest z wyraźną osnową ustawy z dnia 20 marca 1950 r. i ze znaczeniem art. 2 ust. 1 ustawy oraz z celami i założeniami wspomnianej ustawy w związku z przepisem art. 1 przep. og. pr. cyw.Słusznie zatem Sąd Wojewódzki wypowiedział w uzasadnieniu postanowienia z dn. 14 stycznia 1961 r. pogląd, że skoro nabycie pierwotne niweczy prawa dotychczasowego właściciela, to może wiązać się z tym także skutek w dziedzinie zniweczenia praw posiadacza, będącego ewentualnym nabywcą przez zasiedzenie. Dlatego Rzymsko-Katolicka Parafia w H. P. nie może żądać stwierdzenia zasiedzenia także w wypadku, gdyby okres zasiedzenia miał upłynąć po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r.W tym stanie rzeczy rewizja ulega oddaleniu, albowiem zaskarżone postanowienie jest w ostatecznym wyniku zgodne z prawem (art. 383 k.p.c.).