III CRN 264/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Ciepła (spr.)Sędziowie SN: B. Czech, T. ŻyznowskiSentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 19 września 1990 r. na rozprawie sprawy z wniosku S. O. z udziałem Skarbu Państwa - Naczelnika Miasta i Gminy w S. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia 15 kwietnia 1988 r., sygn. akt (...)postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w N. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w N. postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1988 r. w sprawie (...) stwierdził, że wnioskodawca S. O. nabył z dniem 31 grudnia 1955 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne (...) o pow. 94 ary i (...) o pow. 05 ara, położone w M.Według poczynionych przez ten Sąd ustaleń i wyprowadzonych z nich wniosków przedmiotowa nieruchomość była w posiadaniu samoistnym poprzedników prawnych wnioskodawcy od końca I wojny światowej, a od 1950 r. w samoistnym posiadaniu wnioskodawcy. Zachodzą więc przesłanki warunkujące nabycie nieruchomości przez zasiedzenie, którego termin upłynął z dniem 31 grudnia 1955 r.Postanowienie to nie zostało zaskarżone w zwykłym trybie i uprawomocniło się. Zaskarżył je Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną i zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2 k.p.c. w związku z art. XXVI przepisów wprowadzających kodeks cywilny, art. XXXIV i LII przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych z dnia 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 146), § 1460 i 1462 k.p.a., art. 510 § 1 i 2 k.p.c. oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut rażącego naruszenia wskazanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa jest uzasadniony.Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne jest przede wszystkim ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Państwa (jako mienie gromadzkie, bądź z innego tytułu), czy wspólnotę gruntową w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 4 maja 1938 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr. 33, poz. 290). Przy założeniu bowiem, że zasiedzenie nastąpiło, jak ustalił Sąd w 1955 r., skarżący błędnie powołuje przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, gdyż nie miałyby one wówczas zastosowania.Wyjaśnienie tej okoliczności było konieczne zarówno dla stwierdzenia dopuszczalności zasiedzenia, jak i ustalenia kręgu zainteresowanych, do którego oprócz właściciela należeliby także spadkobiercy rodziców wnioskodawcy jako poprzednich posiadaczy nieruchomości.W tym celu potrzebne było ustalenie na jakiej podstawie prawnej gmina M. została wpisana do księgi gruntowej wsi M. prowadzonej przez PBN w N. za numerem (...) (k. 3 akt).Jeżeli podstawę tę stanowiła decyzja wydana w trybie przepisów ustawy z 1938 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych, bądź ustawy z 1963 r. o zagospodarowaniu tych wspólnot, to miałaby ona dla Sądu charakter wiążący. W innych natomiast wypadkach wnioskodawca mógłby w postępowaniu o zasiedzenie wykazywać wadliwość dokonanego wpisu. Gdyby się mianowicie okazało, że własność została zapisana w związku z ukazem z dnia 2 marca 1864 r. o urządzeniu Gmin Wiejskich, albo na podstawie patentu cesarskiego z dnia 5 lipca 1853 r. o wykupie i regulacji służebności lub że jest dobrem gminnym, dawałoby to podstawę do przyjęcia, że nieruchomość stanowi wspólnotę gruntową.Zeznania słuchanych świadków i lakoniczne przesłuchanie wnioskodawcy nie dostarczają dostatecznego materiału do dokonania koniecznych ustaleń.Jeżeli przy ponownym rozpoznaniu sprawy okaże się, że nieruchomość stanowi wspólnotę gruntową powstanie konieczność wezwania do udziału w sprawie członków tej wspólnoty jako zainteresowanych, gdyż przeciwko nim biegłby termin zasiedzenia. Istoty i funkcji wspólnot gruntowych nie zmieniają późniejsze akty prawne. W szczególności nie obowiązująca już ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz. U. Nr 43, poz. 191) stanowiła, że wszystkie przysługujące mieszkańcom dotychczasowych gromad prawa własności, użytkowania lub inne prawa rzeczowe i majątkowe pozostają nienaruszone. Analogiczne postanowienia zawiera art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. Nr 5, poz. 16) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 24 czerwca 1958 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz. U. Nr 42, poz. 201).Trafnie też skarżący zarzuca, że posiadanie przez rodziców wnioskodawcy tylko wówczas mogłoby być zaliczone na jego rzecz, gdyby był on jedynym spadkobiercą. W przeciwnym razie tj. przy istnieniu kilku spadkobierców, nie miałaby zastosowania zasada doliczania posiadania poprzednika na korzyść jednego ze spadkobierców, który posiada nieruchomość we własnym imieniu. Zatem obowiązkiem Sądu Rejonowego było wyjaśnienie kwestii spadkobrania po rodzicach wnioskodawcy i wezwanie do udziału w sprawie pozostałych spadkobierców jako zainteresowanych, gdyż na ich rzecz biegł termin zasiedzenia. Jeżeli bowiem wnioskodawca posiadał nieruchomość w imieniu wszystkich spadkobierców, wówczas termin posiadania przez rodziców podlegałby doliczeniu na rzecz wszystkich spadkobierców. Jeśli natomiast wnioskodawca posiadał nieruchomość we własnym imieniu, a byli inni współspadkobiercy, to termin zasiedzenia na jego rzecz rozpocząłby bieg dopiero z chwilą otwarcia spadku (1950 r.) i o dopuszczalności zasiedzenia z uwagi na przedmiot własności rozstrzygałyby przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169). W takiej sytuacji zachodziłaby konieczność dodatkowego wyjaśnienia, czy wnioskodawca jest członkiem wspólnoty gruntowej. Zgodnie bowiem z przepisami art. 3 i 5 tej ustawy zasiedzenie nieruchomości wchodzącej w skład wspólnoty gruntowej przez jej członka, było niedopuszczalnie.Wreszcie nie została wyjaśniona podstawa uzyskania posiadania przez wnioskodawcę i jego wstępnych. Stosownie bowiem do przepisu § 1460 k.c.a., konieczną przesłanką zasiedzenia było m.in. posiadanie prawa tj. "opierające się na przyczynie prawej zdatnej do nabycia własności" (§ 316 k.c.a.). W tym Celu należało ustalić, czy posiadanie na które powołuje się wnioskodawca, miało charakter samoistny, czy było posiadaniem zależnym oraz czy zostało uzyskane w dobrej czy złej wierze. Objęcie nieruchomości w posiadanie w charakterze najemcy, dzierżawcy lub użytkownika wyłączało możliwość zasiedzenia skutkiem upływu lat 30 lub 40 (§ 1462 i 1477 k.c.a.), co miałoby znaczenie dla prawidłowego określenia biegu terminu zasiedzenia.Wydanie zaskarżonego orzeczenia bez wyjaśnienia powyższych okoliczności rażąco narusza powołane w rewizji nadzwyczajnej przepisy prawa. Narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej polegający na prawidłowym regulowaniu własności gospodarstw rolnych. Przeto zaskarżone postanowienie uchylono i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania (art. 421 § 2 i 422 § 2 k.p.a.),