III CRN 316/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Jana P. z udziałem Zgromadzenia Sióstr w K. o stwierdzenie zasiedzenia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Suchej Beskidzkiej z dnia 16 lutego 1967 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Suchej Beskidzkiej do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Suchej Beskidzkiej postanowieniem z dnia 16.II.1967 r. stwierdził na wniosek Jana P., że nabył on przez zasiedzenie własność szeregu nieruchomości rolnych o łącznym obszarze 688,47 ha, położonych w Ż. i wpisanych w księgach wieczystych na rzecz Zgromadzenia Sióstr w K. Postanowienie to nie zostało uzasadnione, ale z treści akt sprawy okazuje się, że przełożona powyższego Zgromadzenia darowała Janowi P. w 1934 r. ustną umową powyższe nieruchomości z poleceniem wywiązania się z ciążącego na nich dożywocia na rzecz Anny i Marianny R., z czego P. się wywiązał, gdyż niezwłocznie objął w posiadanie powyższe nieruchomości, które dotychczas posiada. Zgromadzenie nie sprzeciwiało się stwierdzeniu zasiedzenia.Prawomocne postanowienie w tej sprawie zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w terminie z art. 421 § 2 k.p.c., zarzucając Sądowi Powiatowemu naruszenie art. 50 § 1 pr. rzecz. oraz art. XXXIII § 2 przep. wprow. pr. rzecz., art. 2 § 1 ustawy z dnia 20.III.1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (Dz. U. Nr 9, poz. 87) oraz art. 177 k.c. Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o oddalenie wniosku Jana P.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W miejscu i w czasie objęcia przez P. spornych nieruchomości obowiązywał k.c.a. Według art. 1472 zd. 2 tego kodeksu posiadacz mógł nabyć prawa, których na jego imię nie wpisano do ksiąg publicznych, przeciw Skarbowi Państwa, "zarządcom dóbr kościołów, gmin i innych korporacji dozwolonych" tylko przez 40-letnie posiadanie. Ponieważ wyżej wymienione Zgromadzenie zakonne uchodziło w 1934 r. za "korporację dozwoloną" w rozumieniu powyższego przepisu i było wpisane jako właściciel w księgach gruntowych, przeto Jan P. nabyłby według powyższego przepisu własność dopiero wiosną w 1974 r. Jednakże w dniu 1.I.1947 r. weszło w życie prawo rzeczowe, które skróciło czas potrzebny do zasiedzenia nieruchomości do lat 20 (art. 50 § 1). Przepis przechodni (art. XXXIII przep. wprow. pr. rzecz. i pr. o ks. wiecz.) stanowił, że do możności nabycia prawa przez zasiedzenie stosuje się od dnia 1.I.1947 r. przepisy prawa rzeczowego. Z tego względu w grę wchodziłoby nabycie własności przez Jana P. już w dniu 1.I.1967 r., gdyż wobec krótszego w prawie rzeczowym (w porównaniu z k.c.a.) terminu zasiedzenia bieg zasiedzenia rozpoczął się na nowo z chwilą wejścia w życie tego prawa (art. XXXIII § 2 zd. 1 przep. wprow. pr. rzecz. i pr. o ks. wiecz.). W dacie wydania zaskarżonego postanowienia (16.II.1967 r.) termin ten już upłynął.Jednakże, co przeoczył Sąd Powiatowy, w dniu 23.III.1950 r. weszła w życie ustawa z dnia 20.III.1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (Dz. U. Nr 9, poz. 87), mocą której uległy nacjonalizacji wszystkie nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych z wyjątkiem stanowiących gospodarstwa rolne proboszczów. Stosownie do art. 4 ust. 1 tejże ustawy Państwo przejęło także ziemie zakonów. Ponieważ wyżej wymienione Zgromadzenie zalicza się do zakonów, więc istnieje niemal pewność, że nieruchomości, o których orzekł Sąd Powiatowy, stanowią od dnia 23.III.1950 r. własność Państwa.Państwo dzięki powyższej ustawie nabyło wymienione w niej nieruchomości w sposób pierwotny. Takie zaś nabycie niweczy nie tylko prawa dotychczasowego właściciela, lecz także przerywa bieg zasiedzenia. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 24.X.1961 r. 1 CR 926/61 (OSN 1963, z. 3, poz. 55) wyjaśnił, że przerwa taka następuje w stosunku do posiadających w dniu wejścia w życie ustawy związków wyznaniowych, przy czym uniemożliwia ona rozpoczęcie na nowo (po przerwie) biegu zasiedzenia nieruchomości ziemskich na rzecz tych związków. Powyższe należy odnieść także do innych posiadaczy. Przemawia bowiem za tym cel powyższej ustawy, jakim była nie tylko likwidacja dóbr martwej ręki, ale także utworzenie z nich Funduszu Kościelnego. Przypisanie ustawie słabszych skutków udaremniałoby osiągnięcie tego celu. W zakresie zatem zasiedzenia ziemskie nieruchomości znacjonalizowane ustawą z dnia 20.III.1950 r. podlegają takim ograniczeniom jak nieruchomości przeznaczone na cele reformy rolnej (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 7.VI.1962 r. CO 11/62, OSN 1963, z. 6, poz. 112). Pogląd ten znalazł potwierdzenie - i to w zakresie o wiele szerszym, bo w odniesieniu do wszelkich nieruchomości państwowych - w treści art. 177 k.c.Pomimo powyższych zasad, które wskazują na to, że wniosek Jana P. o stwierdzenie zasiedzenia jest najpewniej bezzasadny, Sąd Najwyższy nie orzekł w sprawie merytorycznie, o co wnosił Minister Sprawiedliwości, gdyż Sąd Powiatowy bliżej nie wyjaśnił charakteru spornych nieruchomości. Z treści wniosku wynika, że stanowią one razem gospodarstwo rolne. Nie można zatem wykluczyć tego, że stały się one gospodarstwem rolnym proboszcza, wobec czego mogły nie podlegać przejęciu przez Państwo, a także Rada Ministrów mogła je - zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy - wyłączyć w charakterze wyjątku od przejęcia.Dlatego też dla autorytatywnego wyjaśnienia tych wątpliwości trzeba będzie wyjednać przewidzianą w art. 4 ust. 4 i 5 ustawy decyzję Urzędu do Spraw Wyznań (jako następcy w tym zakresie Ministra Administracji Publicznej).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na mocy art. 422 § 2 k.p.c. postanowił jak w sentencji.