1 CR 971/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: L. Konic, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesława-Stanisława N. i Zygmunta N. przeciwko Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Finansowy w L. - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w M. o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 24 czerwca 1957 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 24 czerwca 1957 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie nakazał na skutek powództwa wniesionego w dniu 31 grudnia 1955 r., aby Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w M. wydało powodom Czesławowi-Stanisławowi N. i Zygmuntowi N. nieruchomość stanowiącą ich własność a pozostającą w zarządzie strony pozwanej jako mienie opuszczone. Natomiast Sąd Wojewódzki nie uwzględnił wniosku strony pozwanej o uzależnienie wydania nieruchomości od zapłacenia przez powodów kwoty 20.055,34 zł należnych - według twierdzeń strony pozwanej - z tytułu zarządu i poczynionych nakładów.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła strona pozwana, domagając się w rewizji uwzględnienia powyższego wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że strona pozwana powinna w celu dochodzenia swych roszczeń w niniejszym procesie wytoczyć powództwo wzajemne, byłby tylko wówczas uzasadniony, gdyby strona pozwana domagała się zasądzenia należnych jej w myśl art. 5 ust. 1 i art. 13 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich kosztów nadzoru zabezpieczającego. Jednakże żądania strony pozwanej nie zmierzały do tego, jak to bowiem wynika z wyraźnego sformułowania jej stanowiska na rozprawie w dniu 24 czerwca 1957 r., pełnomocnik Prezydium MRN wnosił jedynie o uzależnienie wydania nieruchomości, o którą chodzi w sprawie, od jednoczesnego uiszczenia przez powodów wydatków wyłożonych na administrację i nakłady poczynione w czasie zarządu zabezpieczającego. Inaczej mówiąc, strona pozwana domagała się jedynie realizacji przysługującego jej w myśl art. 13 ust. 3 wymienionego dekretu prawa zatrzymania.Prawo zatrzymania może być realizowane w drodze zarzutu bez potrzeby wytaczania powództwa wzajemnego, albowiem uzależnienie wydania rzeczy od jednoczesnego uiszczenia przez powoda równowartości poczynionych na tę rzecz wydatków i nakładów nie jest równoznaczne z zasądzeniem odpowiedniej kwoty, gdyż na podstawie takiego wyroku strona pozwana w żadnym razie nie mogłaby prowadzić egzekucji w celu ściągnięcia jej należności. Zastrzegając zatem w wyroku prawo zatrzymania, Sąd stwierdza jedynie, że prawa strony powodowej mają mniejszy zakres niż to wynika z jej żądań.Należy dalej wyjaśnić, że przysługujące stronie pozwanej prawo zatrzymania może być realizowane w stosunku do powodów, mimo że koszty nadzoru zabezpieczającego nie obciążają ich jako nabywców (co wynika z art. 304 § 1 k.z. oraz art. 28 pr. rzecz., a co stwierdza § 4 umowy kupna przez powodów nieruchomości, o którą chodzi w sprawie), koszty te bowiem są związane z rzeczą, co wyraźnie podkreśla art. 13 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Powodowie zatem, dochodząc wydania nieruchomości, obowiązani są uiścić ewentualne należności z tytułu nadzoru zabezpieczającego, do zbywcy zaś zachowują roszczenie o zwrot wyłożonych kwot.Rzecz oczywista, wobec kwestionowania przez powodów wysokości kosztów zarządu zabezpieczającego strona pozwana obowiązana jest zgodnie z art. 4 przep. og. pr. cyw. twierdzenia swe udowodnić. Dodać wypada, że zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich zwrot nakładów przysługuje stronie pozwanej tylko do wysokości wzrostu wartości nieruchomości, o którą chodzi w sprawie, w chwili zwrotu. Nadto zgodnie z dyspozycją tegoż artykułu należy z wartości nakładów potrącić dochody oraz inne korzyści, osiągnięte przez stronę pozwaną w czasie posiadania nieruchomości powodów. Prawo zatrzymania przysługuje stronie pozwanej - jak to stanowi, powołany już art. 13 ust. 3 dekretu - dla zrealizowania różnicy miedzy nakładami a osiągniętymi dochodami.Z załączonego do akt zestawienia strony pozwanej można by wnioskować, że wpływ komornego za cały czas zarządu zabezpieczającego przewyższył koszt nakładów, wynosił bowiem 35.632,80 zł, koszt zarządu zaś - 2.055,34 zł. Gdyby tak było, to rewizja strony pozwanej podlegałaby oddaleniu pomimo błędnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku (art. 383 zd. drugie k.p.c.). Jednakże zestawienie to budzi wątpliwości, gdy chodzi o podaną w nim sumę uzyskanego komornego (i tym samym obliczone na podstawie tej sumy koszty zarządu), gdyż za podstawę obliczenia komornego za lat 12 przyjęto jednolite komorne (przypuszczalnie ostatnio pobierane) bez uwzględnienia ewentualnych różnic, jakie w ciągu tego czasu mogły zachodzić.Z zasad powyższych, skoro brak ustaleń faktycznych co do kosztów zarządu zabezpieczającego, zaskarżony wyrok należało w myśl art. 384 k.p.c. uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.