1 CR 935/56

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 1957 r. sprawy z powództwa Antoniny J. przeciwko Prezydium Rady Narodowej dla m.st. Warszawy Wydział Finansowy i Muzeum Narodowemu w Warszawie o wydanie obrazów, na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 10 maja 1956 r. sygn. akt. VI C 1792/53, rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 10 maja 1956 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy zobowiązał Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy oraz Muzeum Narodowe w Warszawie do wydania Antoninie J. 19 obrazów, ustaliwszy na podstawie załączonych do akt dokumentów oraz zeznań świadków następujący stan faktyczny:Na podstawie dziedziczenia testamentowego po zmarłym w 1938 r. Bronisławie J., stryju powódki, powódka i jej brat stali się właścicielami wielu ruchomości domowych oraz zbioru obrazów. Rodzeństwo podzieliło się spadkiem w ten sposób, że powódka otrzymała na wyłączną własność obrazy, zaś jej brat pozostałe ruchomości. W roku 1943 powódka została wysiedlona ze swego mieszkania w Warszawie; w związku z tym urządzenie tego mieszkania, wraz z odziedziczoną po stryju kolekcją obrazów, oddała na przechowanie firmie składowej, mieszczącej się na Pradze przy ul. I. W roku 1945 obrazy powódki zostały w tej firmie zabezpieczone przez komisję miejską i znalazły się we władaniu urzędu likwidacyjnego, który złożył je w Muzeum Narodowym w Warszawie, skąd częściowo zostały wypożyczone do Belwederu i do Urzędu Rady Ministrów. Powódka utraciła w powyższy sposób posiadanie większej ilości obrazów, jednakże zostało ustalone, że we władaniu Muzeum (bezpośrednim lub pośrednim w drodze umieszczenia obrazów w Belwederze i Urzędzie Rady Ministrów) znajduje się 19 obrazów, wymienionych w wyroku.W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Wojewódzki uznał, że akcja windykacyjna powódki jest uzasadniona.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyło Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy oraz Muzeum Narodowe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Najdalej idący jest zarzut rewizji, iż powódka utraciła własność spornych obrazów na rzecz Państwa z mocy art. 34 dekretu o maj. opuszcz. i poniem. Abstrahując nawet od omawianego w spornym wyroku zagadnienia, czy powódka rzeczywiście utraciła posiadanie spornych obrazów w związku z wojną, a więc czy w ogóle stanowiły one mienie opuszczone, podkreślić należy, że nabycie ich przez Skarb Państwa z mocy art. 34 dekretu o maj. opuszcz. i poniem. nie mogło nastąpić z uwagi na to, że bieg wymienionego w tym przepisie terminu został w każdym razie przerwany. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 24 maja 1956 r. nr 1 CO 9/56 (PiP 1957, nr 3, s. 644), dotyczącej mienia nieruchomego, instytucja uregulowana w art. 34 dekretu o maj. opuszcz. i poniem. stanowi ze swej istoty tzw. przemilczenie, którego bieg ulega przerwie nie tylko na skutek wytoczenia powództwa windykacyjnego czy zwrócenia się do Sądu w innym trybie, lecz także na skutek skierowania przez właściciela do organu likwidacyjnego (finansowego lub do jednostki zarządzającej nieruchomością) wniosku o wydanie tej nieruchomości przed wpływem terminu przewidzianego w art. 34. Wprawdzie uchwała ta dotyczy majątku nieruchomego, tym niemniej nabycie przez Państwo własności mienia ruchomego przedstawia się tak samo, bowiem nabycie przez Państwo mienia opuszczonego tak nieruchomego jak i ruchomego zostało uregulowane w tym samym artykule w sposób identyczny co do zasady; różnica polega jedynie na tym, że gdy chodzi o nieruchomości, to ustawa przyjęła okres 10-letni, gdy zaś chodzi o rzeczy ruchome - okres 5-letni. Termin ten liczy się od końca roku, w którym wojna została ukończona, a więc od końca roku 1945, i tym samym upływa z końcem roku 1950.W związku z tym należy rozważyć, czy powódka przed tą datą wystąpiła o wydanie spornych obrazów bądź do Muzeum Narodowego jako zarządcy, bądź też do b. Urzędu Likwidacyjnego. Z pisma Muzeum Narodowego z dnia 13 lutego 1950 r. wynika, iż powódka zwróciła się w tej kwestii do Muzeum w dniu 24 stycznia 1950 r. Ponadto obydwie rewizje przyznają, iż wniosek o wydanie jej obrazów powódka skierowała do b. OUL w dniu 12 maja 1950 r. W świetle przytoczonej uchwały te czynności powódki przerwały bieg terminu, o którym mowa. W związku z tym oraz wobec faktu, że powództwo w sprawie niniejszej zostało następnie wytoczone w dniu 5 czerwca 1953 r., uznać należy, iż Państwo niej nabyło własności spornych obrazów z mocy art. 34 dekretu. o maj. opuszcz. i poniem.Chybione są również twierdzenia obu rewizji zarzucające naruszenie odpowiednich przepisów prawa spadkowego. Ponieważ strona pozwana nie twierdzi nawet, że po spadkodawcy Bronisławie J, pozostali dziedzice, dla których prawo spadkowej obowiązujące w chwili jego śmierci, zachowywało tzw. część obowiązkową (art. 913 i nast.kod.Nap.), przyjąć należy, że zgodnie z przepisem art. 1006 kod.Nap. zarówno powódka, jak i jej brat zostali z samego prawa wwiązani w cały majątek spadkowy; oznacza to, że z samego prawa stali się współwłaścicielami tego majątku, a więc i spornych obrazów. Nie ma przeto istotnego znaczenia dla sprawy podniesiona w obu rewizjach okoliczność, iż nie zostało udowodnione, czy działy dokonane między rodzeństwem są z uwagi na ich formę prawidłowe. Jak to bowiem podkreślił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki, w najgorszym dla niej razie powódka nie jest wyłączną właścicielką, lecz współwłaścicielką spornych obrazów, a jeśli tak, to w każdym razie przysługuje jej legitymacja w procesie windykacyjnym, bowiem w myśl art. 89 pr. rzecz, każdy współwłaściciel może wykonywać czynności zmierzające do zachowania wspólnego prawa wszystkich współwłaścicieli a powództwo windykacyjne, jako zmierzające do najdalej idącej ochrony przedmiotu współwłasności przed osobami trzecimi, stanowi najbardziej typowy przypadek tego rodzaju czynności zachowawczych jednego ze współwłaścicieli na korzyść wszystkich współuprawnionych.Wreszcie nie są uzasadnione zarzuty, zmierzające do wykazania, iż powódka nie udowodniła, aby sporne obrazy, względnie niektóre z nich, wchodziły do majątku spadkowego. Przede wszystkim mylne jest, jako nie oparte na żadnym przepisie, twierdzenie, że takim dowodem mógłby być tylko inwentarz spadku, sporządzony po śmierci spadkodawcy. Gdy zaś chodzi o przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe, oparte na zeznaniach świadków, wśród których znajduje się dwu kustoszy muzeum, to postępowanie to jest b. dokładne i wyczerpujące i dlatego dawało Sądowi I instancji pełną podstawę do uznania, iż powódka przeprowadziła dowód własności spornych obrazów. Wbrew twierdzeniu rewizji Muzeum Narodowego zeznania świadka G. bynajmniej nie przeczą ustaleniu, iż obrazy wymienione w pozwie pod nr 11 i 12 stanowią własność powódki, skoro świadek jedynie nie pamiętał, czy obrazy te były w mieszkaniu powódki, co przy upływie długiego okresu czasu i wielkiej ilości obrazów jest zupełnie zrozumiałe. Okoliczność, iż także te dwa obrazy stanowią własność powódki, potwierdziła natomiast świadek H. J., na której zeznaniach Sąd Wojewódzki się oparł. Wprawdzie rewizja podnosi, że Sąd nie uzasadnił, dlaczego dał temu świadkowi wiarę, ale zarzut ten, nie poparty żadnymi twierdzeniami co do wiarogodności świadka, nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wychodzi z błędnego, niejako generalnego domniemania, że świadkowie z reguły zeznają nieprawdę.Z zasad powyższych, skoro zarzuty obydwu rewizji okazały się chybione, a Sąd Najwyższy nie dopatruje się w postępowaniu i rozumowaniu Sądu I instancji także takich uchybień, które podlegałyby uwzględnieniu z urzędu (art. 380 § 1 k.p.c.), obie rewizje należało w myśl art. 383 k.p.c. oddalić.