1 CZ 134/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: Z. Masłowski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rywki S. przeciwko Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie i Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Żółkiewce o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu zażalenia powódki na zarządzenie przewodniczącego Wydziału II Cywilnego Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 28 czerwca 1956 r., uchylił zaskarżone zarządzenie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 20 lutego 1956 r. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek powódki o zwolnienie jej od kosztów sądowych, zgłoszony w pozwie o wydanie udziału we współwłasności nieruchomości opuszczonej, oraz postanowił sprawdzić wartość przedmiotu sporu. Następnie zarządzeniem z dnia 23 lutego 1956 r. (doręczonym w dniu 2 marca 1956 r.) przewodniczący wezwał powódkę do uiszczenia w terminie tygodniowym wpisu w kwocie 328 zł, obliczonego od wartości przedmiotu sporu podanej w pozwie.Zażalenie powódki na postanowienie z dnia 20 lutego 1956 r. wniesione w dniu 9 marca 1956 r. Sąd Najwyższy w części dotyczącej odmowy przyznania powódce zwolnienia od kosztów sądowych oddalił, w części zaś dotyczącej sprawdzenia wartości przedmiotu sporu - odrzucił. W tej ostatniej kwestii Sąd Najwyższy między innymi wyjaśnił, że "skoro sąd przystąpił do sprawdzenia wartości przedmiotu sporu, to nie powinien był żądać wpisu o wysokości 320 zł, brak jest bowiem przepisu, który by zezwalał na tego rodzaju żądanie opłat".Po przekazaniu akt Sądowi Wojewódzkiemu, przewodniczący w dniu 28 czerwca 1956 r. zarządził zwrot pozwu z tej przyczyny, że w terminie tygodniowym od doręczenia wezwania o uiszczenie "należnej" opłaty od "podanej wartości roszczenia" uiszczenie opłaty nie nastąpiło.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek zażalenia powódki na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie zwrotu pozwu, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Najwyższy w sposób wiążący Sąd pierwszej instancji w sprawie (art. 385 k.p.c.) wyjaśnił, że poza wypadkami wyraźnie przewidzianymi w ustawie z dnia 30 marca 1950 r. o kosztach sądowych (Dz. U. Nr 58, poz. 528 ze zmianami) i rozporządzeniu z dnia 12 czerwca 1947 r. o częściowym przyznawaniu prawa ubogich (Dz. U. Nr 49, poz. 253) brak jest przepisu, który zezwalałby na wezwanie o uiszczenie wpisu częściowego. W razie wszczęcia postępowania o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu (art. 18 k.p.c.), wezwanie o uiszczenie wpisu od wartości oznaczonej w pozwie stanowi nie przewidziane w ustawie żądanie uiszczenia wpisu częściowego i nie może być uznane za wezwanie o uiszczenie należnej opłaty w rozumieniu art. 13 ust. 1 przepisów o kosztach sądowych. Stan sprawy nie uzasadnia przyjęcia, że sprawdzenie wartości przedmiotu sporu nastąpiło. Przewodniczący więc uchybił przepisom art. 13 ust. 1, art. 16 ust. 1 przepisów o kosztach sądowych i art. 137 § 2 k.p.c. przez zwrócenie pozwu z powodu nieuiszczenia nie przewidzianego w ustawie wpisu częściowego. Już z tego względu zaskarżone zarządzenie nie może być utrzymane w mocy (art. 394 § 3 w związku z art. 384 k.p.c.).Należy ponadto nadmienić, że nawet gdyby w sprawie przewodniczący wezwał o uiszczenie należnego wpisu, to i w tym wypadku zarządzenie przewodniczącego ulegałoby uchyleniu. Art. 122 k.p.c. uzasadnia bowiem pogląd, że nieprawomocność postanowienia oddalającego zgłoszony w pozwie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wstrzymuje postępowanie w sprawie. Przewodniczący w dniu 23 lutego 1956 r. nie mógł przeto wezwać powódki o uiszczenie wpisu z tej przyczyny, że postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 20 lutego 1956 r. odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych nie było jeszcze prawomocne. Wezwanie, o którym mowa, nie mogłoby wywrzeć żadnych skutków prawnych, skoro powódka miałaby obowiązek uiścić wpis dopiero po prawomocności postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem zakreślony przez przewodniczącego termin z art. 13 ust. 1 przepisów o kosztach sądowych nie mógłby mieć charakteru wiążącego.