III CZ 97/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: T. Byliński, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Łucji R. i Stanisława K. przeciwko Hucie K. w Chorzowie o rentę, po rozpoznaniu zażalenia strony pozwanej na zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 26 listopada 1956 r. zarządzenie o wymiarze opłat,zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie w pozwie, który wpłynął do Sądu Wojewódzkiego w dniu 20 października 1955 r., żądali renty po 300 zł miesięcznie.Postanowieniem z dnia 25 października 1955 r. Sąd Wojewódzki zwolnił powodów od kosztów sądowych.Wyrokiem z dnia 26 listopada 1956 r. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodów po 200 zł miesięcznie (razem 400 zł miesięcznie), w pozostałej części powództwo oddalił, zasądził na rzecz powodów 755 zł kosztów procesu i nakazał ściągnięcie od strony pozwanej 328 zł nie uiszczonych przez powodów opłat sądowych. Z motywów wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki na podstawie art. 101 k.p.c. obciążył stronę pozwaną całością kosztów procesu.W zażaleniu strona pozwana domaga się zmiany wymiaru opłat twierdząc, że wobec zasądzenia 400 zł miesięcznie wartość przedmiotu sporu wynosi 4.800 zł, a wpis przy tej wartości przedmiotu sporu 184 zł.Uzasadnienie prawneZażalenie jest bezzasadne.Wpis od pozwu uiszcza się w zasadzie w chwili złożenia pozwu. W sprawach o roszczenia majątkowe wysokość wpisu stosunkowego zależna jest od wartości przedmiotu sprawy (art. 27 p.o k.s.). O wysokości wpisu decyduje więc wartość przedmiotu sprawy oznaczona według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o oznaczeniu wartości przedmiotu sporu, przy czym podstawę obliczenia wpisu stanowi treść żądań pozwu. Poza wypadkami podwyższenia wartości przedmiotu sporu wskutek jej sprawdzenia (art. 18 k.p.c.) lub rozszerzenia żądań, gdy wpis podlega uzupełnieniu, oraz poza wypadkami przewidzianymi w art. 34 i 35 p.o k.s., gdy część wpisu może podlegać zwrotowi, żadne zmiany okoliczności zachodzące w toku procesu, ani tym bardziej sposób rozstrzygnięcia o żądaniach pozwu nie mają wpływu na wysokość wpisu.Gdy wpis nie uiszczony przez stronę zwolnioną przez sąd od kosztów sądowych lub przez stronę zwolnioną od kosztów z mocy ustawy ma być ściągnięty z urzędu od strony zwolnionej z zasądzonego jej roszczenia lub od przeciwnika tej strony, ściągnięciu podlega z reguły taka kwota, jaką strona powodowa powinna była uiścić w chwili wytoczenia powództwa, gdyby niebyła zwolniona od kosztów sądowych. Wyjątkowo kwota podlegająca ściągnięciu może być wyższa w wypadkach przewidzianych w art. 14 p.o k.s. i w wypadku zasądzenia ponad żądanie (art. 329 § 2 k.p.c.), a niższa w wypadkach przewidzianych w art. 34 i 35 p.o k.s., jeżeli strona obowiązana do zapłaty zgłosi odpowiedni wniosek. Oddalenie części żądań pozwu może mieć wpływ na rozkład obowiązku uiszczenia opłat pomiędzy strony (art. 101 w związku z art. 119 § 2 i § 3 k.p.c. i art. 5 p.o k.s.), nie może mieć natomiast żadnego wpływu na wysokość opłaty podlegającej ściągnięciu. Suma opłat ściąganych od obu stron łącznie musi się równać kwocie wpisu należnego od pozwu (z wyjątkami in plus i in minus, o których wyżej była mowa), a nie kwocie wpisu od uwzględnionej części powództwa.Skoro na stronę pozwaną w niniejszej sprawie nałożono na podstawie art. 101 k.p.c. wszystkie koszty procesu, na co się strona nie żali, to słusznie Sąd Wojewódzki nakazał ściągnięcie od pozwanej całego wpisu od pozwu (art. 119 § 2 k.p.c.), a nie - jak chce zażalenie - od zasądzonej części roszczeń.Sąd Najwyższy z urzędu zwraca uwagę, że decyzja Sądu Wojewódzkiego co do wymiaru podlegającej ściągnięciu od pozwanej kwoty wpisu oparta jest na błędnych przesłankach i opiewa na kwotę zbyt niską.Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza udzielenie stronie zwolnionej kredytu co do opłat i wyłożenia za nią ewentualnych wydatków przez Skarb Państwa. Dług z tytułu opłat i wyłożonych wydatków podlega ściągnięciu - z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie - od jednej ze stron lub od obu stron w stosownych częściach, o wysokości jednak wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu nie uiszczonych opłat i wydatków decyduje stan rzeczy z chwili, gdy odpowiednia opłata podlegałaby uiszczeniu w braku zwolnienia od kosztów lub gdy wydatek wyłożono (moment powstania wierzytelności), a nie stan z chwili uprawomocnienia się orzeczenia końcowego. Gdy więc w czasie pomiędzy wniesieniem pozwu przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych a datą uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego sprawę nastąpiła zmiana przepisów decydujących o wysokości wpisu, ściągnięciu podlega kwota, jaką wynosił wpis od pozwu według przepisów obowiązujących w dacie wniesienia pozwu, a nie według przepisów z daty wydania orzeczenia końcowego.W chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie zgodnie z ówcześnie obowiązującym przepisem art. 15 k.p.c. wartość przedmiotu sporu wynosiła 72.000 zł (tak jak zresztą określili powodowie). Wpis od tej wartości przedmiotu sprawy wynosi 3.208 zł i w tej wysokości powinien być od pozwanej ściągnięty. Ponieważ ściągnięto 328 zł, różnicę w kwocie 2.880 zł należy ściągnąć dodatkowo na podstawie art. 8 p.o k.s. Nie stoi temu na przeszkodzie, że Sąd Wojewódzki w wyroku błędnie nakazał ściągnięcie kwoty niższej, skoro nakaz ściągnięcia opłat wydaje się z urzędu i zagadnienie prawomocności w tym zakresie, w którym nakaz ten nie objął całej należności, nie wchodzi w rachubę. W granicach przedawnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 p.o k.s. sąd I instancji może na podstawie art. 8 p.o k.s. orzekać o obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w każdym czasie, choćby co do części tego obowiązku już raz orzekł (bądź w wyroku, bądź w postanowieniu na podstawie art. 8 p.o k.s.), przez przeoczenie nie objąwszy orzeczeniem całej należnej kwoty.