2 CZ 104/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: F. Szczepański, K. Lipiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. przeciwko Stefanowi W., Stanisławowi R. i Augustowi R. o zapłatę, po rozpoznaniu zażalenia strony powodowej na zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 20 czerwca 1961 r. rozstrzygnięcie o kosztach procesu,zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka wniosła o wydanie na podstawie wekslu nakazu zapłaty kwoty 30.799,37 zł przeciwko wszystkim trzem pozwanym. Na wezwanie Sądu powódka uiściła 916 zł wpisu od pozwu.Po doręczeniu nakazu zapłaty pozwany Stefan W. wniósł zarzuty, żądając uchylenia nakazu w części dotyczącej kwoty wyższej niż 28.340,14 zł i oddalenia powództwa co do nadwyżki wynoszącej 2.459,23 zł. Na wezwanie Sądu pozwany uiścił 52,50 zł wpisu. Uczynił to zresztą po upływie terminu, z czego Sąd Wojewódzki nie wyciągnął przewidzianych ustawą konsekwencji.Na rozprawie w dniu 20 czerwca 1961 r. Sąd wezwał pełnomocnika powódki do uiszczenia w terminie 7 dni 916 zł jako drugiej połowy wpisu od pozwu (art. 41 p. o k.s. - tekstu jednolitego) i tego samego dnia wydał wyrok, co było (przy założeniu, że wezwanie było słuszne) niedopuszczalne, gdyż uniemożliwiło Sądowi ewentualne zastosowanie sankcji w postaci umorzenia postępowania przewidzianej w art. 41 ust. 2 p. o k.s.W wyroku utrzymującym w mocy nakaz zapłaty Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego W. na rzecz powódki 916 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Dnia 21 czerwca 1961 r. powódka uiściła żądane 916 zł, lecz następnego dnia wniosła o zwrot tej kwoty oprócz należnej od niej - zdaniem powódki - połowy wpisu od wartości zaskarżenia objętej zarzutami pozwanego W. Wniosek ten nie został przez Sąd Wojewódzki załatwiony, gdyż nie zapadło w tej kwestii orzeczenie, a Sąd poprzestał na wysłaniu do pełnomocnika powódki pisma "wyjaśniającego".Powódka zaskarża zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego orzeczenie o kosztach procesu, żaląc się na to, że Sąd Wojewódzki mimo żądania zawartego w pozwie nie zasądził na jej rzecz od pozwanego W. kosztów zastępstwa adwokackiego, ograniczył się zaś tylko do zasądzenia kwoty 916 zł wydatkowanej na "drugą połowę wpisu".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżąca ma rację, że należało zasądzić na jej rzecz od pozwanego koszty zastępstwa adwokackiego. Zażalenie jednak podlega mimo to oddaleniu, gdyż zasądzona kwota 916 zł pokrywa należne powódce koszty zastępstwa z nadwyżką (zdaniem Sądu Najwyższego nie powinny one przekraczać 500 zł - § 1 ust. 1 rozp. z 1953 r. o wynagrodzeniu adwokatów), do zasądzenia natomiast od pozwanego jakiejkolwiek kwoty z tytułu zapłaconego przez powódkę wpisu nie było podstaw. Zasądzeniu bowiem od przegrywającego przeciwnika podlegają koszty celowe (art. 97 k.p.c.), a do takich kosztów nie można zaliczyć wydatku na nienależne opłaty. Odnosi się to również do uiszczenia nienależnych opłat na sprzeczne z prawem wezwanie sądu, jeżeli strona uiściła bezpodstawnie żądaną opłatę, nie wykorzystując środków prawnych pozwalających jej uniknąć uiszczenia opłaty lub umożliwiających uzyskanie zwrotu opłaty już uiszczonej.Żądanie uiszczenia przez powódkę 916 zł jako "drugiej połowy wpisu" było bezpodstawne.Sąd Wojewódzki żądając od pozwu opłaty w wysokości 916 zł uznał, że dochodzone przez powódkę roszczenie stanowi roszczenie przeciwko pracownikowi z tytułu wyrządzonej przez niego szkody (art. 28 ust. 1 p. o k.s.). Wskazuje na to wysokość kwoty wpisu (900 zł od pierwszych 30.000 zł plus 2 % od nadwyżki wynoszącej w zaokrągleniu 800 zł).Stanowisko Sądu Wojewódzkiego było błędne.Powódka dochodziła zapłaty sumy wekslowej od osób wekslowo zobowiązanych. Roszczenie wekslowe jest samodzielne, uniezależnione od stanu faktycznego, który był podstawą wystawienia i wręczenia wekslu. Ten stan faktyczny w pozwie w trybie nakazowym nie musi być przytaczany. Poza tym Sąd Wojewódzki przeoczył, że tylko pozwany W. był pracownikiem powódki, natomiast pozostali pozwani ani nie byli pracownikami powódki, ani nie wyrządzili jej szkody.Przepis art. 28 ust. 1 p. o k.s., wprowadzający obniżony wpis dla jednostek gospodarki uspołecznionej dochodzących od pracownika wynagrodzenia wyrządzonej przez niego szkody, nie ma zastosowania, gdy taka jednostka występuje przeciwko pracownikowi o roszczenie wekslowe w trybie nakazowym, choćby faktyczną przesłanką wystąpienia z tym roszczeniem było wyrządzenie szkody przez pracownika. Od pozwu pobiera się na ogólnych zasadach połowę wpisu przewidzianego w art. 27 ust. 2 p. o k.s. (art. 41 ust. 1 pkt 2 p. o k.s.).Wpis od pozwu w niniejszej sprawie wynosił więc 823,50 zł.Sąd Wojewódzki nie tylko wyszedł z błędnego założenia prawnego, ale nadto postąpił niekonsekwentnie. Jeżeli bowiem uważał za stosowne pobrać wpis obniżony według art. 28 p. o k.s. i pobrał od pozwu ten niższy wpis w całości (916 zł stanowi cały wpis, a nie jego połowę), to nie mógł już następnie po wniesieniu zarzutów żądać kwoty 916 zł jako "drugiej połowy wpisu", gdyż "obie połowy" zostały już uiszczone.Zarzuty pozwanego W. dotyczyły tylko części nakazu zapłaty. Wartość zaskarżenia wyrażała się kwotą 2.459,23 zł. Od tej też tylko wartości należało pobrać drugą połowę wpisu w myśl art. 41 ust. 2 p. o k.s.Przepis art. 41 ust. 2 p. o k.s. należy wykładać w związku z przepisem art. 461 k.p.c. Skoro dopuszczalne jest częściowe tylko uchylenie nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym (inaczej w postępowaniu upominawczym - art. 469 § 1 k.p.c.), to dopuszczalne jest wniesienie zarzutów tylko co do części kwoty objętej nakazem. Podstawą obliczenia "drugiej połowy wpisu" od pozwu, gdy zarzuty dotyczą tylko części kwoty objętej nakazem zapłaty, jest wartość zaskarżenia. Nie można bowiem przepisu art. 41 ust. 2 p. o k.s. rozumieć w ten sposób, by druga połowa wpisu, której uiszczenie wiąże się z przekazaniem sprawy do zwykłego postępowania jako "droższego", miała być uiszczona również od tej części roszczeń powoda, których zasądzenie nakazem już się uprawomocniło i które wobec tego nie będą już przedmiotem rozpoznania w opłaconym "drugą połową wpisu" zwykłym postępowaniu. Wykładnia przeciwna mogłaby zresztą doprowadzić do niemożliwej do przyjęcia konsekwencji, że żądana od powoda druga połowa wpisu od wartości całego powództwa mogłaby wynosić kwotę wyższą niż kwota objęta zarzutami i będąca przedmiotem rozpoznania w wywołanym zarzutami postępowaniu zwykłym.Zgodnie z powyższym wywodem powódka obowiązana była uiścić z mocy art. 41 ust. 2 p. o k.s. połowę wpisu od wartości 2.459,23 zł, czyli kwotę 51,60 zł. Ponieważ, jak to wyżej wskazano, od pozwu powódka zapłaciła już o 92,50 zł za dużo (916 zł - 823,50 zł), przeto należało "drugą połowę wpisu" w kwocie 51,60 zł uznać za uiszczoną i nie żądać od powódki żadnych opłat w związku ze złożeniem przez pozwanego zarzutów.Powódka powinna obecnie domagać się załatwienia przez Sąd Wojewódzki jej wniosku z 22 czerwca 1961 r. o zwrot uiszczonej zapłaty.