1 CZ 78/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Piotrowski, P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimierza S. o wyznaczenie Sądu do rozpoznania sprawy z wniosku Kazimierza G. przeciwko Kazimierzowi S. o wydanie nieletniej Mirosławy G., po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika Kazimierza G. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 23 lutego 1955 r., zażalenie odrzucił.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku wniesionym w dniu 30 listopada 1954 r. do Sadu Powiatowego dla m. st. Warszawy Kazimierz G. wnosił o nakazanie Kazimierzowi S. wydania mu nieletniej córki wnioskodawcy, Mirosławy G.Postanowieniem z dnia 20 grudnia 1954 r. Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy na mocy art. 11 w związku z art. 7 k.p.n. przekazał sprawę według właściwości Sądowi Powiatowemu w Otwocku.Na wniosek przeciwnika wniosku Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego, Wydział III Rewizyjny, postanowieniem z dnia 23 lutego 1955 r. postanowił na podstawie art. 9 k.p.n. ze względów celowości i ekonomii procesowej wyznaczyć Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy do rozpoznania sprawy niniejszej.Powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył pełnomocnik wnioskodawcy, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku Kazimierza S. o wyznaczeniu Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy do rozpoznania sprawy.Pełnomocnik przeciwnika wnioskodawcy wniósł odpowiedź na zażalenie z wnioskiem o odrzucenie zażalenia jako niedopuszczalnego.Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie podzielając pogląd przeciwnika skarżącego, że zażalenie jest w danym wypadku niedopuszczalne. W myśl art. 391 k.p.c. zażalenie przysługuje do sądu rewizyjnego jedynie na postanowienia i zarządzenia przewodniczącego wydane w pierwszej instancji. Zasada ta ma zastosowanie również w postępowaniu niespornym (art. 4 i 34 § 2 k.p.n.). Natomiast zażalenie nie przysługuje na postanowienia i zarządzenia sądu drugiej instancji, gdyż od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 38, poz. 349), zmieniających prawo o ustroju sądów powszechnych i k.p.c., zasadą postępowania jest dwuinstancyjność, z którą nie dałaby się pogodzić możliwość zaskarżania orzeczeń sądów wojewódzkich jako drugiej instancji do Sądu Najwyższego.Postanowienie, mocą którego sąd wojewódzki w trybie art. 9 k.p.n. wyznacza ze względów celowości inny sąd powiatowy, niż właściwy ustawowo, do rozpoznania sprawy, nie podlega zaskarżeniu do Sądu Najwyższego, gdyż sąd wojewódzki działa w tym wypadku jako sąd drugiej instancji. Wprawdzie postanowienie o wyznaczeniu innego sądu zapada nie w wyniku rozpoznania środka odwoławczego, ale sąd wojewódzki działa tu jako sąd "bezpośrednio przełożony" nad sądem powiatowym, a więc jako sąd wyższej instancji.Należy zauważyć, że sądem "bezpośrednio przełożonym" w rozumieniu art. 9 k.p.n. (a także art. 44 k.p.c.) może być także Sąd Najwyższy. Kwestia dopuszczalności środka odwoławczego na postanowienia Sądu Najwyższego wydane na podstawie art. 9 k.p.n. (np. w sprawie o ubezwłasnowolnienie) nie może w ogóle wchodzić w rachubę. Potwierdza to, że na postanowienia wydane w trybie cytowanego przepisu nie przysługuje zażalenie w ogóle, ponieważ nie do przyjęcia byłoby rozwiązanie, że dopuszczalność zaskarżenia zależy od tego, jaki sąd występuje w charakterze sądu "bezpośrednio przełożonego": sąd wojewódzki czy Sąd Najwyższy.Za dopuszczalnością zażalenia na postanowienie o przekazaniu sprawy w trybie art. 9 k.p.n. nie może przemawiać okoliczność, że z mocy art. 391 § 1 pkt 1 k.p.c. przysługuje zażalenie na postanowienie sądu o przekazaniu sprawy sądowi "niższemu", wydane na podstawie art. 207 § 1 k.p.c. w razie wniesienia sprawy do sądu niewłaściwego. W tym ostatnim bowiem wypadku sąd "wyższy", tj. sąd wojewódzki, działa jako sąd pierwszej instancji, a nie jako "bezpośrednio przełożony", przy czym sądem "wyższego rzędu" może być jedynie sąd wojewódzki, gdyż kwestia ustalenia, jaki sąd jest właściwy - rzeczowo lub miejscowo - do rozpoznania sprawy, może powstać jedynie w stosunku do sądów pierwszej instancji, tj. sądu powiatowego i sądu wojewódzkiego.Powołana przez skarżącego okoliczność, że pierwotny przepis art. 9 § 3 k.p.n., stanowiący, iż "od wyznaczenia sądu nie ma środka odwoławczego", został uchylony przez cytowaną ustawę z dnia 20 lipca 1950 r., nie może stanowić argumentu za dopuszczalnością zażalenia w omawianym wypadku, gdyż skreślenie § 3 cytowanego przepisu było wynikiem zmiany systemu unormowania ustawowego kwestii dopuszczalności środków odwoławczych w postępowaniu cywilnym i przejścia z systemu negatywnego wyliczenia na system pozytywnego wskazania wypadków, w których środek odwoławczy, a w szczególności zażalenie, jest dopuszczalny.Z powyższych względów zażalenie, jako niedopuszczalne, zostało odrzucone.