2 C 59/53

Uzasadnienie faktyczne...Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 30.XII 1952 r. na podstawie art. 388 k. p. c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu wobec wątpliwości prawnej, "czy małżonkowi opuszczonemu przez drugiego małżonka, który zabrał ze sobą wszystkie przedmioty domowego użytku będące we współposiadaniu obu małżonków przed jego opuszczeniem - przysługuje prawo żądania przywrócenia posiadania zabranych przedmiotów w całości, względnie w części i w jakiej, w drodze procesu posesoryjnego"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwość prawna podniesiona przez Sąd Wojewódzki, dostosowana do stanu faktycznego sprawy, dotyczy zagadnienia, czy służy droga procesu posesoryjnego małżonkowi opuszczonemu przez drugiego współmałżonka, który zabrał ze sobą wszystkie przedmioty domowego użytku, będące poprzednio we współposiadaniu obojga małżonków. Chodzi więc tu jedynie o przedmioty wspólnego użytku, objęte wzgl. nie objęte wspólnością ustawową, gdyż tylko takie przedmioty mogą być we współposiadaniu obojga małżonków. Nie pozostają natomiast we wspólnym posiadaniu małżonków przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu jednego z małżonków, który w stosunku do tych przedmiotów występuje jako samodzielny posiadacz. Należy zatem na wstępie podkreślić, że w razie zakłócenia przez jednego z małżonków posiadania drugiego małżonka w zakresie przedmiotów majątkowych, służących wyłącznie do jego osobistego użytku lub zawodu, małżonek taki może żądać przywrócenia zakłóconego posiadania na zasadach ogólnych, tj. w drodze powództwa posesoryjnego.Odmiennie przedstawia się sprawa, gdy, jak w rozważanym przypadku, zakłócenie posiadania dokonane przez małżonka opuszczającego wspólne mieszkanie dotyczy przedmiotów domowego użytku, będących we współposiadaniu obojga małżonków. Dopuszczenie w takiej sytuacji powództwa posesoryjnego nie byłoby możliwe już z tego względu, że przywrócenie stanu poprzedniego, do czego zmierza takie powództwo, jest w tego rodzaju warunkach praktycznie nie do osiągnięcia. W wyniku procesu posesoryjnego musiałoby bowiem nastąpić przywrócenie tylko współposiadania omawianych przedmiotów, takie zaś współposiadanie, gdy faktyczna wspólnota małżeńska ulega zerwaniu, nie jest już możliwe.Nie są te jedyne względy, które czynią w rozważanej sytuacji drogę procesu posesoryjnego niemożliwą. Znacznie ważniejsza i decydująca jest okoliczność, że przedmioty, które faktycznie znajdują się we wspólnym posiadaniu małżonków, służą nie tylko zaspokojeniu ich własnych potrzeb, lecz także potrzebom rodziny, którą małżonkowie przez swój związek założyli. W razie więc zakłócenia posiadania takich przedmiotów, rozstrzyganie o sposobie usunięcia tego zakłócenia nie może, odbywać się w oderwaniu od właściwej oceny spraw rodziny, a przede wszystkim dobra dzieci, które zgodnie z ogólną tendencją ustawodawstwa Polski Ludowej, musi być przy tym w należyty sposób uwzględnione.Dlatego też, gdy zakłócenie wspólnego posiadania przedmiotów domowego użytku przez jednego z małżonków stanowi rażący wyraz istniejącego między nimi braku porozumienia, a sprawę wykorzystania takich przedmiotów zaliczyć należy do rzędu istotnych spraw rodziny, drogą właściwą dla drugiego małżonka jest w takim przypadku w zasadzie zwrócenie się na podstawie art. 18 k. r. o rozstrzygnięcie do sądu, który stosownie do art. 2 § 2 ustawy z 27.VI 1950 r. o post. niesp. w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli rozpozna zgłoszony wniosek w postępowaniu niespornym.Jeśli zakłócenie posiadania, o którym mowa, następuje w czasie toczącej się między małżonkami sprawy o rozwód, na mocy art. 431 k. p. c. właściwym do tymczasowego unormowania stanu posiadania przedmiotów wspólnego użytku jest sąd rozwodowy również wtedy, gdy wniosek co do tego zgłoszony zostaje przez małżonka, który pozbawiony został posiadania tych przedmiotów wskutek zabrania ich przez małżonka opuszczającego wspólne zamieszkanie. Przyjąć bowiem należy, że intencją przepisu art. 431 k. p. c. jest możliwie wszechstronne choć tymczasowe unormowanie stosunków rodzinnych stron w okresie trwania sprawy o rozwód. Do tego też celu zmierza przepis upoważniający sąd rozwodowy do zadecydowania w tym trybie o wydaniu przedmiotów potrzebnych małżonkowi, który opuszcza wspólne mieszkanie. Byłoby niczym nie uzasadnionym zwężeniem treści tego przepisu rozumienie go w sposób literalny w tym sensie, że nie ma on zastosowania do przypadku, gdy małżonek, opuszczający wspólne mieszkanie, bez zwracania się do sądu o wydanie potrzebnych przedmiotów, zabiera je samowolnie w zakresie, który współmałżonek ocenia jako naruszający jego prawa lub prawa rodziny. Za słuszny natomiast uznać należy taką wykładnię art. 431 k. p. c., która w rozważanej sytuacji daje małżonkowi pozostałemu we wspólnym mieszkaniu prawo żądania, by sąd, przed którym toczy się sprawa o rozwód, orzekł, jakie przedmioty potrzebne są małżonkowi porzucającemu wspólność, a zarazem zobowiązał go do zwrotu zabranych przedmiotów poza tymi, jakie zostały mu przyznane. Rzecz oczywista, że przy rozstrzyganiu takiego wniosku sąd rozwodowy będzie miała możność w pełni uwzględnić interes rodziny, a więc przede wszystkim dobro dzieci stron.Jak wynika z powyższych rozważań, obrana przez powoda droga procesu posesoryjnego nie była w danym przypadku drogą właściwą, skoro ochrona posiadania przedmiotów wspólnego użytku małżonków może być między nimi realizowana jedynie w drodze postępowania niespornego, przewidzianego w art. 18 k. r. w związku z art. 2 § 2 post w spr. rodz., a w czasie toczącej się sprawy o rozwód - w trybie art. 431 k. p c., tj. na podstawie wniosku zgłoszonego w Sądzie Wojewódzkim w sprawie rozwodowej.Wobec tego zaś, że w obu tych przypadkach Sąd Powiatowy w Gnieźnie nie byłby do rozpoznania żądania powodu właściwy, bądź z uwagi na niedopuszczalność drogi procesu (art. 18 k. r.), bądź ze względu na swą niewłaściwość (art. 11 pkt 1 k. p. c.), postępowanie przed tym Sądem jest dotknięte nieważnością (art. 371 § 2, art. 1 i 6 k. p. c.), a pozew stosownie do art. 228 k. p. c. podlega odrzuceniu bez potrzeby rozważania zarzutów rewizji...