2 CO 12/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniego A. przy udziale Heleny S., Eugenii J., Walerii K., Janiny T. Marianny S., Natalii K., Józefa C. - o stwierdzenie zasiedzenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 2 lutego 1960 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 16 grudnia 1958 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Według jakich przepisów oceniać należy, czy bieg zasiedzenia, który rozpoczął się przed dniem wejścia w życie prawa rzeczowego (art. XXXIII przep. wpr. prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych), uległ w okresie od 1 stycznia 1947 r. zawieszeniu"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki przedstawiając Sądowi Najwyższemu na mocy art. 388 k.p.c. zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia, sformułował pytanie w sentencji postanowienia w sposób następujący:"Czy do oceny biegu zasiedzenia, w szczególności zawieszenia biegu zasiedzenia, które rozpoczęło się pod rządem prawa dotychczasowego (Kodeks Napoleona) stosować należy, zgodnie z art. XXXIII § 1 przep. wpr. prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, od dnia 1 stycznia 1947 r. prawo rzeczowe, czy też w. przypadku z art. XXXIII § 2 cyt. przepisów wprowadzających prawo dotychczasowe".Powyższe sformułowanie pytania nie daje jednak jasnego wyrazu tej wątpliwości, jaką miał Sąd Wojewódzki na myśli. W szczególności z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego wynika, że wątpliwość dotyczy kwestii według jakich przepisów - dotychczasowych, czy prawa rzeczowego, obowiązującego od dnia 1 stycznia 1947 r. - oceniać należy, czy bieg zasiedzenia, rozpoczęty przed dniem wejścia w życie prawa rzeczowego, uległ w okresie do dnia 1 stycznia 1947 r. zawieszeniu. Na tak sformułowane w uzasadnieniu postanowienia Sądu Wojewódzkiego zagadnienie, Sąd Najwyższy udzielił w niniejszej uchwale odpowiedzi.Poruszona wątpliwość dotyczy wykładni art. XXXIII przep. wpr. pr. rzecz. i pr. o księgach wieczystych. Przepis ten rozwiązuje problem mocy wstecznej prawa rzeczowego w przedmiocie zasiedzenia, którego bieg w myśl dotychczasowych przepisów rozpoczął się przed wejściem w życie prawa rzeczowego, ale nie doprowadził jeszcze, przed tym dniem do nabycia własności przez zasiedzenie. Chodzi zatem o rozpoczęte, ale i nie ukończone zasiedzenie.Przepis art. XXXIII § 1 cyt. przep. wpr. nadaje niewątpliwie prawu rzeczowemu moc wsteczną, jednakowoż w ograniczonym zakresie. Nieograniczona moc wsteczna zachodziłaby wówczas, gdyby warunki zasiedzenia i jego bieg oceniane być miały wyłącznie według prawa rzeczowego w całości, bez jakiegokolwiek podziału na okresy przed wejściem i po wejściu w życie prawa rzeczowego. Do przyjęcia takiej nieograniczonej mocy wstecznej brzmienie art. XXXIII § 1 cyt. przep. wpr. nie daje podstawy. Przepis ten bowiem wyraźnie stanowi, że do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed wejściem w życie prawa rzeczowego, stosuje się od tej chwili (1 styczeń 1947) prawo rzeczowe. Wyrazy "od tej chwili" zawierają w sobie ograniczenie mocy wstecznej. Przy zamierzonej nieograniczonej mocy wstecznej wyrazy te musiałyby być pominięte.Brzmienie, o którym mowa, nakazuje wprawdzie stosowanie, począwszy od dnia 1 stycznia 1947 r. prawa rzeczowego, ale nie oznacza to, że stan rzeczy, jaki istniał przed tym dniem, oceniany ma być również według prawa rzeczowego. Ocenie według prawa rzeczowego podlega natomiast ten stan rozpoczętego zasiedzenia, jaki istniał w dniu 1 stycznia 1947 r., a mianowicie czy może on w myśl przepisów prawa rzeczowego doprowadzić do nabycia własności przez zasiedzenie i jaki jeszcze upływ terminu jest do tego potrzebny. § 1 cyt. art. XXXIII podkreśla tę myśl w ostatnim zdaniu, mówiąc, że stosowanie prawa rzeczowego dotyczy "w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie". Wyraz "w szczególności" wskazuje, że nie tylko podstawowa kwestia, jaką jest możność nabycia, lecz także kwestia długości terminu podlega prawu rzeczowemu. Jeżeli zaś chodzi o zagadnienie, czy zasiedzenie w ogóle rozpoczęło się przed dniem 1 stycznia 1947 r. i kiedy oraz jaki okres zasiedzenia upłynął, po odliczeniu ewentualnego zawieszenia do dnia 1 stycznia 1947 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a nie przepisy prawa rzeczowego.Za taką wykładnią przemawia nie tylko brzmienie § 1 i § 2 cyt. art. XXXIII, ale także rezultat, do jakiego prowadziłaby odmienna wykładnia. W razie odmiennej wykładni mogłoby się zdarzyć, że przy zastosowaniu przepisów prawa rzeczowego również do okresu przed 1 stycznia 1947 r. nastąpiło już przed tym dniem nabycie własności przez zasiedzenie, aczkolwiek według przepisów dotychczasowych wymagany termin zasiedzenia, nie dłuższy od terminu prawa rzeczowego, jeszcze nie upłynął. Rezultat taki jest nie do przyjęcia. Ustawodawca nie zmierzał do takiego pogorszenia sytuacji właściciela, czemu dał pośrednio wyraz w pokrewnym przepisie art. XXXIV przep. wpr. pr. rzecz.