2 CR 1117/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Szczerski, T. Leonowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zrzeszenia Prywatnego Handlu i Usług m. Łodzi przeciwko Łódzkim Zakładom Gastronomicznym z siedzibą w Łodzi o 26.768 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 26 marca 1954 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Łodzi do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePozwane Przedsiębiorstwo przejęło w 1947 r. lokal gastronomiczny położony w Łodzi i prowadzony przez powodowe Zrzeszenie wraz z rzeczami zainstalowanymi na stałe na nieruchomości oraz z rzeczami wymienionymi w protokole dołączonym do pozwu. Powodowe Zrzeszenie dochodzi w sporze niniejszym równowartości tych rzeczy, a na podstawie przelewu dokonanego przez właściciela nieruchomości roszczenia o wynagrodzenie szkody wyrządzonej przez niszczenie urządzenia wraz z kosztami wyceny pobranej przez biegłego w łącznej sumie 26.768 zł.Sąd Wojewódzki zasądził powództwo za rzeczy, które pozwane przedsiębiorstwo używa, w uznanej przez nie wysokości 6.146 zł. W pozostałej zaś części dotyczącej zniszczonego urządzenia powództwo oddalił, wychodząc z założenia, że skoro pozwane przedsiębiorstwo na skutek uzyskanego nakazu kwaterunkowego łączy z właścicielem nieruchomości stosunek najmu, a w miejsce zniszczonego urządzenia wykonało inne, kwestia, czy powodowemu Zrzeszeniu jako następcy prawnemu właściciela przysługuje z racji zniszczenia rzeczy roszczenie odszkodowawcze za pogorszenie lokalu, będzie mogła być rozstrzygnięta dopiero w chwili ukończenia najmu (art. 394 § 1 k.z.).Rewizja od tego wyroku, w której powód żąda uwzględnienia powództwa w całości, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i odesłania sprawy do pierwszej instancji, jest uzasadniona. Słusznie zarzuca powód, że Sąd Wojewódzki wyciągnął błędny wniosek z art. 394 k.z., iż spór należy rozstrzygnąć przy zastosowaniu art. 389 k.z. Jeżeli bowiem najemca dokonuje niedopuszczalnych zmian rzeczy wynajętej i wyrządza tym wynajmującemu szkodę, wymagalność roszczenia o wynagrodzenie jej nie jest uzależniona od ukończenia stosunku najmu. Roszczenie to powstaje i staje się wymagalne, jak w każdym innym wypadku zobowiązania odszkodowawczego, już z samą chwilą powstania szkody, i w tym stanie prawnym art. 394 k.z. nic nie zmienia, reguluje bowiem obustronne prawa i obowiązki w chwili ukończenia najmu, nie stanowi natomiast, aby prawa i obowiązki powstałe w czasie trwania stosunku najmu mogły być likwidowane dopiero w chwili ukończenia stosunku najmu.Ponieważ Sąd Wojewódzki, wychodząc z błędnego założenia, uznał powództwo za przedwczesne i dlatego zasadności jego wcale nie rozpoznał, wyrok w części oddalającej powództwo nie może być utrzymany w mocy i sprawa dla dokonania koniecznych ustaleń musi być odesłana do pierwszej instancji. W dalszym postępowaniu jednak Sąd Wojewódzki nie może się ograniczyć do ustalenia wartości urządzenia pozostawionego przez stronę powodową a zniszczonego przez pozwane Przedsiębiorstwo, lecz powinien ustalić, jaką korzyść osiągnął właściciel nieruchomości przez to, że pozwane Przedsiębiorstwo włączyło inne urządzenia do nieruchomości właściciela. Przy ustaleniu bowiem szkodliwych skutków niedozwolonych zmian należy mieć na uwadze, że stosunek najmu tworzy jednolitą całość i że dlatego szkodę, której wynajmujący doznał na skutek ewentualnego naruszenia obowiązków umownych przez najemcę, ocenić należy przy uwzględnieniu korzyści, które odniósł on z tych samych zmian lub innych. Nie można zatem działalności zarzucanej pozwanemu a polegającej na zmianie stałego urządzenia rozrywać na dwie samodzielne części, aby w ten sposób uzasadnić oddzielne roszczenie właściciela o wynagrodzenie szkody nadającej się do przelewu i oddzielne roszczenie pozwanego przedsiębiorstwa o zwrot niesłusznego zbogacenia, którego potrąceniem pozwane Przedsiębiorstwo mogłoby się zwolnić ewentualnie od roszczenia odszkodowawczego, lecz należy odliczyć mniejsze roszczenie od większego i przyznać nadwyżkę bądź wynajmującemu, jeżeli wyższa jest szkoda, bądź też najemcy, jeżeli wyższe jest zbogacenie wynajmującego. W drodze przelewu mogłaby więc przejść na powodowe Zrzeszenie tylko ewentualna nadwyżka szkody ponad korzyść właściciela nieruchomości i w tych tylko granicach żądanie powodowego Zrzeszenia mogłoby być uznane za słuszne. Brak bowiem również podstawy do żądania zwrotu kosztów wyceny urządzenia przez biegłego. Stosunek, który łączy pozwany Zakład z właścicielem nieruchomości, nie zobowiązuje go względem niego do podobnego świadczenia. (...).