2 CR 123/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, Z. Kopliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Inspektoratu Państwowych Gospodarstw Rolnych w K. przeciwko Witoldowi S. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 9 kwietnia 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania w powyższym zakresie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od pozwanego 37.039,80 zł tytułem odszkodowania za wyrządzone stronie powodowej szkody oraz tytułem zwrotu otrzymanych przez pozwanego nienależnych świadczeń ze stosunku pracy.W rewizji pozwany domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku, zarzucając m. in., że został pozbawiony możliwości obrony przez niezawiadomienie go o rozprawie, na której zapadł wyrok.Zarzut ten jest słuszny.W sprawie niniejszej na rozprawie w dniu 14 listopada 1959 r., na której pozwany był obecny, Sąd postanowił dopuścić dowód z opinii biegłego. W styczniu 1960 r. pozwany został aresztowany. Biegły złożył opinię w marcu 1960 r. i Sąd Wojewódzki wyznaczył rozprawę na dzień 9 kwietnia 1960 r. Zawiadomienie o tej rozprawie wraz z odpisem opinii zostało wysłane pozwanemu pod adresem domowym (Sąd nie miał wiadomości o aresztowaniu pozwanego). Dowód doręczenia podpisała żona pozwanego, która otrzymane pisma wysłała listem poleconym do więzienia. List ten nie został pozwanemu doręczony z nie wyjaśnionych przyczyn, leżących po stronie administracji więzienia, i wrócił do żony pozwanego. Ta z kolei zawiadomiła Sąd Wojewódzki o niedoręczeniu pozwanemu zawiadomienia o rozprawie, jednakże stało się to już po wydaniu w dniu 9 kwietnia 1960 r. wyroku uwzględniającego powództwo.Doręczenie zawiadomienia o rozprawie przeznaczonego dla pozwanego do rąk jego żony nastąpiło wbrew przepisowi art. 147 § 1 k.p.c., skoro zostało dokonane w czasie, gdy pozwany przebywał w więzieniu. Według art. 147 § 1 k.p.c. organ doręczający może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi, gdy "nie zastanie adresata w domu". Sformułowanie to należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o sytuację, gdy adresat w zasadzie przebywa w domu, a tylko chwilowo jest nieobecny w momencie przybycia organu doręczającego pismo sądowe.Doręczenie w sposób przewidziany w art. 147 k.p.c. nie jest dopuszczalne wówczas, gdy adresat opuścił swoje miejsce zamieszkania na czas dłuższy (np. przebywa w więzieniu, wyjechał w dłuższą podróż itp.). Okoliczność, że wadliwość doręczenia spowodował listonosz, czy nawet domownik adresata, który nie poinformował listonosza o dłuższej nieobecność adresata i podpisał dowód doręczenia, nie może mieć wpływu na skutki procesowe wadliwego doręczenia. Nie ma bowiem żadnej podstawy do obciążenia strony niekorzystnymi skutkami procesowymi zaniedbań osób wymienionych w art. 147 k.p.c.Ponieważ pozwany rzeczywiście nie otrzymał wiadomości o rozprawie w dniu 9 kwietnia 1960 r. (a zarazem nie mógł się zapoznać z opinią biegłego, na której oparte są ustalenia zaskarżonego wyroku), przy czym w opisanym wyżej stanie faktycznym nie wchodzi w rachubę żaden z przepisów o doręczeniach zastępczych (art. 143 § 2, art. 147, art. 149 k.p.c.) - uznać należy, że pozwany został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 371 § 2 pkt 5 k.p.c.). Uchyleniu zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania (art. 371 § 1 pkt 2 k.p.c.) nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że powodująca nieważność postępowania wadliwość nie została spowodowana zaniedbaniami Sądu. We wszystkich bowiem wypadkach wskazanych w art. 371 § 2 k.p.c. chodzi o obiektywny fakt istnienia przyczyny nieważności, a nie o to, w jakich okolicznościach i z czyjej winy przyczyna taka powstała. Tak np. postępowanie będzie oczywiście dotknięte nieważnością i wyrok zapadły w takim postępowaniu będzie podlegać uchyleniu w instancji rewizyjnej, gdy się okaże, że sprawa została już przedtem prawomocnie rozstrzygnięta, choćby pozwany zaniedbał podniesienia tego znanego mu faktu przed sądem I instancji, a nawet nie przytoczył go w rewizji (art. 380 § 1 pkt 1 k.p.c.).