2 CR 384/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (P.M.R.N. w Gorzowie Wlkp.) przeciwko Zbigniewowi H. o 2.084,66 zł po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 grudnia 1956 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePozwany był w roku 1952 przewodniczącym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gorzowie Wlkp. W zakres jego zadań wchodziło - jak twierdzi powód - przyjmowanie i zwalnianie pracowników Prezydium. Jeden z nich, Kazimierz O. uzyskał przeciwko powodowi wyrok zasądzający mu sumę 1.792,65 zł za bezpodstawne zwolnienie go z pracy ze skutkiem natychmiastowym. W sporze niniejszym powód tytułem regresu dochodzi zwrotu tej sumy wraz z kosztami w wysokości 2.084,66 zł. Sąd Powiatowy powództwo oddalił na tej podstawie, że roszczenie powoda może mieć oparcie tylko w art. 239, a nie w art. 134 k.z. i że dlatego ma zastosowanie art. 473 k.z., według którego powództwo uległo prekluzji.Na skutek rewizji powoda od tego wyroku Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu na a art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące pytanie prawne budzące poważne wątpliwości:1)"Czy prekluzja z art. 473 k.z. ma zastosowanie do przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej, który na tym stanowisku dopuścił się czynu (zaniedbania), uzasadniającego jego obowiązek odszkodowawczy".2)"Czy należy zastosować art. 158 § 2 k.z., jeżeli decyzja, wyrządzająca szkodę Skarbowi Państwa, została powzięta kolegialnie przez Prezydium Rady Narodowej".3)"Czy droga sądowa służy do dochodzenia powyższego roszczenia odszkodowawczego".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:Droga sądowa służy w myśl art. 1 i 2 k.p.c. do dochodzenia roszczeń cywilnych. Do tej kategorii nie należą roszczenia majątkowe ze stosunków, które nawiązują się nie mocą aktów woli pomiędzy podmiotami równorzędnymi w obrocie prawnym, lecz mocą zarządzenia, nakazu lub zakazu wydanych w wykonaniu władzy państwowej. Roszczenia takie mogą mieć charakter cywilny tylko dzięki szczególnemu przepisowi ustawy. Jeżeli chodzi o stosunek pomiędzy pracownikiem państwowym a Państwem, unormowany w ustawie o państwowej służbie cywilnej, to wypływające z niego roszczenia nie mają charakteru cywilnego, skoro nawiązanie tego stosunku następuje przez akt władzy państwowej, a nie dzięki porozumieniu się stron na stopie równorzędności. Jednak co się tyczy odpowiedzialności funkcjonariusza za szkody wyrządzone Państwu, to ustawa o państwowej służbie cywilnej przewiduje właśnie wyjątek. W art. 67 bowiem stanowi, że pracownika, który naruszył obowiązki swego stanowiska przez czyn, zaniechanie lub zaniedbanie, pociąga się, niezależnie od jego sądowej odpowiedzialności karnej lub cywilnej, do odpowiedzialności dyscyplinarnej porządkowej. Mając na uwadze, że chociaż brak jest szczególnych przepisów, które regulowałyby powyższą odpowiedzialność cywilną, niemniej art. 67 wyraźnie o niej wspomina, należy dojść do wniosku, że ustawa o państwowej służbie cywilnej kwalifikuje roszczenie odszkodowawcze mające swe źródło w naruszeniu obowiązków służbowych jako cywilne. Jeżeli zaś w ten sposób przedstawia się charakter prawny roszczeń, których dotyczy cyt. art. 67, obojętne jest rozważanie, jakiego rodzaju jest stosunek pomiędzy Państwem a przewodniczącym Rady Narodowej. Chociaż bowiem został on nawiązany aktem władzy państwowej, należałoby pod względem odpowiedzialności stosować do niego przepisy prawa cywilnego tak samo, jak gdyby powstał on na skutek przyjęcia danej osoby do pracy na podstawie przepisów rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Mogłaby być tylko kwestia, czy pod względem odpowiedzialności stosunek ten należy ocenić na podstawie art. 239 czy też art. 134 k.z., czy wreszcie oba przepisy konkurują pomiędzy sobą. Kwestia powyższa nie wymaga jednak w sporze niniejszym badania i rozstrzygnięcia chociażby nawet roszczenie oparte na art. 239 k.z. uległo prekluzji. Gdyby bowiem należało stosować tylko art. 134 k.z., pozwany nie mógłby być pociągnięty do odpowiedzialności dla braku winy. Jak bowiem wynika z akt procesu O. przeciwko powodowi, przed jego zwolnieniem z pracy badało sprawę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, które doszedłszy do wniosku, że O. dopuścił się istotnych uchybień, zaproponowało pozwanemu bezzwłoczne zwolnienie O. z zajmowanego stanowiska i powiadomienie W.P.H. o terminie zwolnienia. Gdy weźmie się pod rozwagę, że pozwany do połowy roku 1952 był elektrykiem, a więc z zagadnieniami prawnymi nie miał praktycznej styczności, nie można zaliczyć mu jako zaniedbanie jego obowiązków, że zastosował się do sugestii zaleconej mu przez Prezydium przełożonej Rady Narodowej. Dla braku zatem winy pozwany nie mógłby odpowiadać także na podstawie art. 134 k.z.Z wyjaśnień powyższych wynika, że dla dochodzenia danego roszczenia droga sądowa jest wprawdzie dopuszczalna, że jednak roszczenie samo jest nie uzasadnione, w związku z czym zaskarżony wyrok należało utrzymać w mocy i orzec zgodnie z art. 383 k.p.c.