III CRN 31/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Karola S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Rady Narodowej w W. Zarząd Dróg i Mostów oraz Miejskiemu Przedsiębiorstwu Robót Drogowych i Miejskiemu Przedsiębiorstwu Robót Elektrycznych w W. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 23 sierpnia 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa i oddalającej rewizję Skarbu Państwa, jak również wyrok Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 14 maja 1971 r. w części uwzględniającej powództwo; zniósł postępowanie w tej części i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy jako rzeczowo właściwemu.Uzasadnienie faktyczneW sprawie jest niesporne, że w dniu 14.II.1969 r. powód Karol S., wysiadając z autobusu na przystanku przy ul. (...) w W., potknął się na rozkopanym, nierównym, pokrytym odpadkami płyt chodnikowych terenie i skręcił sobie lewą stopę.Jak wynika z treści umowy nr 32/68 z dnia 23.VII.1968 r., pozwany Zarząd Dróg i Mostów PRN zlecił pozwanemu Miejskiemu Przedsiębiorstwu Robót Drogowych w W. wykonanie robót drogowych (budowę ulicy) przy ul. (...), na odcinku al. (...) - ul. (...).Równocześnie w umowie z dnia 22.IV.1969 r. tenże pozwany Zarząd Dróg i Mostów zlecił z kolei współpozwanemu Przedsiębiorstwu Robót Elektrycznych w W. wykonanie pewnych robót kablowych przy ul. (...).W związku z ciężkimi następstwami wypadku powód Karol S. wniósł do Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy pozew z żądaniem zasądzenia odszkodowania od pozwanego Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej w W. - Zarząd Dróg i Mostów.Uwzględniając wniosek Skarbu Państwa, Sąd Powiatowy dopozwał oba wymienione Przedsiębiorstwa, które - podobnie jak Skarb Państwa - powództwa nie uznały i wnosiły o jego oddalenie.Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 14.V.1971 r. zasądził solidarnie od Skarbu Państwa i obu Przedsiębiorstw na rzecz powoda kwotę 32.500 zł wraz z kosztami, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy uznał, że pozwane Prezydium Rady Narodowej w W. - Zarząd Dróg i Mostów ponosi odpowiedzialność za następstwa wypadku powoda solidarnie z pozostałymi pozwanymi Przedsiębiorstwami na podstawie przepisu art. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167) z tytułu braku nadzoru w zakresie wypełniania przez te Przedsiębiorstwa obowiązków wypływających z art. 6 i 4 tej ustawy, tj. obowiązku utrzymania porządku i czystości na przejętym przez nie terenie, na którym zdarzył się wypadek.Wyrok ten w części oddalającej zaskarżył powód, w części zaś zasądzającej pozwane Prezydium oraz pozwane Przedsiębiorstwo Robót Drogowych.Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy jako sąd rewizyjny wyrokiem z dnia 23.VIII.1971 r., uwzględniając częściowo rewizję powoda, podwyższył zasądzone odszkodowanie do kwoty 34.600 zł, w pozostałej zaś części oddalił rewizję powoda oraz w całości rewizję obu pozwanych.Sąd Wojewódzki zaakceptował stanowisko Sądu Powiatowego co do tego, że Prezydium nie dopełniło obowiązku nadzoru. Sąd Wojewódzki jednak powołał się w tej mierze na przepisy cyt. ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r., ale na treść umowy zawartej przez Zarząd Dróg i Mostów tegoż Prezydium z pozwanym Przedsiębiorstwem Robót Drogowych, w szczególności na § 9 tej umowy.Wyrok Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 23.VIII.1971 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wnosząc:1) o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa i oddalającej rewizję Skarbu Państwa, jak również wyroku Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 14.V.1971 r. w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu w stosunku do Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej w W. oraz o zniesienie postępowania w tej części i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy jako rzeczowo właściwemu do rozpoznania jej w tym zakresie,2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo w stosunku do wszystkich pozwanych i oddalającej rewizję pozwanych, jak również wyroku Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu w stosunku do Skarbu Państwa i obu pozwanych Przedsiębiorstw, ze zniesieniem postępowania w sprawie, i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do rozpoznania względem wszystkich pozwanych. Skarżący zarzuca zaskarżonemu wyrokowi Sądu Wojewódzkiego rażące naruszenie przepisu art. 3 § 2 i art. 17 pkt 3 k.p.c. oraz art. 417 k.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca rewizja nadzwyczajna, że zarówno Sąd Wojewódzki, jak i Sąd Powiatowy, zasądzając odszkodowanie od Skarbu Państwa, naruszyły rażąco art. 17 pkt 3 k.p.c. W sprawie bowiem chodzi o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy Prezydium Rady Narodowej, którzy wedle twierdzeń pozwu nie dopełnili obowiązku należytego nadzoru nad bezpieczeństwem terenu przeznaczonego do użytku publicznego. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21.IV.1968 r. II CR 149/67 (OSNCP 1968, poz. 184), w świetle art. 17 pkt 3 k.p.c. o właściwości sądu wojewódzkiego decyduje funkcja, przy której wykonywaniu doszło do wyrządzenia szkody. Wedle powołanego orzeczenia, jeżeli funkcja ta wchodzi w zakres czynności organu władzy lub administracji państwowej, właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd wojewódzki, jeżeli zaś funkcjonariusz państwowy nie pełnił w chwili wyrządzenia szkody funkcji organu władzy lub administracji państwowej, sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd powiatowy.Pogląd wyrażony w cytowanym orzeczeniu został powtórzony w wielu innych orzeczeniach Sądu Najwyższego, m.in. w orzeczeniu z dnia 4.I.1967 r. (PiP 1968, nr 11, s. 863).W świetle utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego kryterium przesądzającym o rzeczowej właściwości sądu wojewódzkiego jest stwierdzenie wyrządzenia szkody w ramach wykonywania przez funkcjonariusza państwowego funkcji organu władzy lub administracji państwowej. W wypadku gdy szkoda powstała w wyniku braku kontroli i nadzoru ze strony prezydium właściwej rady narodowej w zakresie bezpiecznych warunków na drogach publicznych - a na tej podstawie oparte zostało żądanie powoda w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa - roszczenie takie pozostaje w związku z funkcją wykonywaną przez określonych funkcjonariuszy prezydium rady narodowej. Do rozpoznania więc roszczenia opartego na tej podstawie właściwy był sąd wojewódzki, a nie sąd powiatowy.Z tych względów rozpoznanie sprawy przez Sąd Powiatowy spowodowało - jak trafnie podkreślono w rewizji nadzwyczajnej - nieważność postępowania w rozumieniu art. 369 pkt 6 k.p.c. w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa, co uzasadnia uchylenie zaskarżonych wyroków w części zasądzającej od Skarbu Państwa i orzekającej o kosztach procesu oraz przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy jako sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadniony jest również zarzut rażącego naruszenia art. 417 k.c. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167). Sądy bowiem przyjęły odpowiedzialność pozwanego Prezydium za szkodę powoda, mimo że w sprawie nie zostało wyjaśnione, na czym polegało zaniedbanie funkcjonariuszy tegoż Prezydium w zakresie nadzoru nad prawidłowym wykonywaniem przez oba Przedsiębiorstwa ich obowiązków wypływających z art. 4 i 6 tej ustawy; nie zostało też wyjaśnione, czy między tym zaniedbaniem a szkodą powoda istnieje związek przyczynowy. Treść umowy, na którą powołał się Sąd Wojewódzki, może mieć znaczenie jedynie w stosunkach między Prezydium Rady Narodowej a Przedsiębiorstwem Robót Drogowych jako kontrahentem tej umowy, nie może jednak przesądzać odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę powoda.Powód bowiem tylko wtedy może się domagać odszkodowania od Skarbu Państwa z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków nadzoru ze strony jego funkcjonariuszy nad przestrzeganiem przez oba Przedsiębiorstwa ich obowiązków utrzymania w porządku i w czystości terenu, na którym zlecono im do wykonania roboty drogowe i kablowe, gdy wykaże, że zachowanie się tych funkcjonariuszy wiąże się przyczynowo z powstałą szkodą (art. 417 k.c.).Z tych względów należało uchylić oba wyroki w części uwzględniającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa oraz orzekającej o kosztach procesu, znieść postępowanie w tej części i przekazać sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu jako rzeczowo właściwemu do rozpoznania.Nie uwzględnił natomiast Sąd Najwyższy dalej idącego wniosku rewizji nadzwyczajnej co do uchylenia wyroków również w stosunku do pozwanego Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Drogowych oraz Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Elektrycznych w W., uznając za prawidłowe ustalenia Sądu Powiatowego oraz wnioski z tych ustaleń wysnute co do ciążącego na obu wymienionych Przedsiębiorstwach obowiązku należytego zabezpieczenia wykopów oraz co do niewywiązania się z tych obowiązków, w wyniku czego powód uległ wypadkowi.