II CR 149/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: J. Majorowicz, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii G. przeciwko Skarbowi Państwa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Nowym Targu z dnia 19 listopada 1965 r.,zaskarżony wyrok uchylił, zniósł postępowanie przed Sądem Powiatowym w Nowym Targu i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 19 listopada 1965 r. Sąd Powiatowy w Nowym Targu zasądził od Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. (Wydział Komunikacji) na rzecz Marii G. odszkodowanie za szkodę, jakiej doznała na skutek zawalenia się mostku na drodze miejskiej, przez który przechodziła wraz z innymi ludźmi. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Powiatowy uznał - zgodnie z twierdzeniami pozwu - że winę za wypadek ponoszą funkcjonariusze strony pozwanej, którzy nie wykonali swego obowiązku w zakresie utrzymania mostku w należytym stanie.Rozpoznając rewizję strony pozwanej od tego wyroku, Sąd Wojewódzki w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. pytanie prawne zmierzające do wyjaśnienia, czy ze względu na przepis art. 17 pkt 3 k.p.c. Sąd Powiatowy był właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Wojewódzki podkreślił, że z jednej strony brzmienie art. 17 pkt 3 k.p.c. zdaje się wskazywać na to, że w sprawie sądem właściwym rzeczowo jest sąd wojewódzki, z drugiej jednak sama czynność utrzymywania mostków w należytym stanie ma - choć może nie wyłącznie charakter gospodarczy, co przemawiałoby za właściwością sądu powiatowego.Istotnie, gdyby linia demarkacyjna między właściwością rzeczową sądu wojewódzkiego a takąż właściwością sądu powiatowego w świetle art. 17 pkt 3 k.p.c. zależała od tego, czy szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu tzw. czynności władczej czy też tzw. czynności gospodarczej, to właściwym sądem do rozpoznania sprawy byłby sąd powiatowy, zgodnie bowiem z utrwalonym od dawna poglądem dbałość o drogi i inne miejsca publiczne należy do tych ostatnich czynności. Jednakże ani brzmienie art. 17 pkt 3 k.p.c., ani jego cel nie uzasadniają takiej wykładni.Jeśli chodzi o brzmienie tego przepisu, to stwierdzić należy, że w najmniejszym stopniu nie nawiązuje on - jako do kryterium rozgraniczającego właściwość sądów wojewódzkich i sądów powiatowych - do rodzaju czynności, przy wykonywaniu których szkoda została wyrządzona. Rozgraniczenie właściwości wymienionych sądów przepis ten uzależnia tylko od funkcji, jaką w chwili wyrządzenia szkody wykonywał funkcjonariusz, który szkodę wyrządził, stwierdza bowiem, że właściwość sądów wojewódzkich wchodzi w rachubę wtedy, gdy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza organu władzy i administracji państwowej. Jeżeli więc funkcjonariusz, który wyrządził szkodę, wykonywał tego rodzaju funkcję, która niezależnie od jej treści wchodziła w zakres czynności organu administracji lub władzy państwowej, to sądem właściwym do rozpoznania sprawy o odszkodowanie jest sąd wojewódzki, niezależnie od tego, jaki charakter miała sama czynność, przy wykonywaniu której doszło do wyrządzenia tej szkody. Jeżeli natomiast funkcjonariusz państwowy pełnił w chwili wyrządzenia szkody inne funkcje, sądem właściwym jest sąd powiatowy. Przykładowo biorąc, w wypadku szkody wyrządzonej przy wykonywaniu przez urzędnika prezydium określonej rady narodowej powierzonych mu czynności, sądem właściwym jest sąd wojewódzki, w wypadku zaś wyrządzenia szkody przez kierowcę tegoż prezydium, właściwym byłby - mimo że Państwo odpowiada także za jego winę - sąd powiatowy, kierowca bowiem nie jest funkcjonariuszem organu władzy i administracji państwowej.Jak już zaznaczono, za takim rozwiązaniem przemawia też wykładnia logiczna. Tylko bowiem kryterium oparte na rodzaju sprawowanej przez danego funkcjonariusza funkcji pozwala na ustalenie właściwości rzeczowej sądu już w chwili wytoczenia powództwa, natomiast kryterium oparte na rodzaju wykonywanej w danym momencie przez funkcjonariusza państwowego funkcji niejednokrotnie jest trudne do ustalenia, do jego więc ustalenia sąd może dojść dopiero po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania dowodowego. Jest rzeczą oczywistą, że takie kryterium rozgraniczenia właściwości rzeczowej różnych sądów byłoby szczególnie niedogodne i mogłoby prowadzić do niekorzystnych wyników dla stron (jak np. do uchylenia wyroku sądu I instancji z powodu nieważności).Wreszcie tylko rozwiązanie przyjęte w niniejszym wyroku jest harmonijnie powiązane z zasadami prawa materialnego, które obecnie nie czyni różnicy, jeśli chodzi o odpowiedzialność Państwa za szkody wyrządzone przez jego funkcjonariuszy, między wykonywaniem przez nich tzw. czynności władczych i czynności gospodarczych. Ponadto podkreślić należy, że porównanie art. 17 pkt 3 k.p.c. ze sformułowaniem art. 41 k.c., który statuuje obecnie zasady odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez jego funkcjonariuszy, wskazuje, że pierwszy z tych przepisów posługuje się pojęciem funkcjonariusza państwowego w węższym znaczeniu, za czym - jak zaznaczono - przemawia jego cel.Podział czynności funkcjonariuszy państwowych na władcze i gospodarcze miał rację bytu i dlatego został w swoim czasie wykształcony w orzecznictwie, gdy prawo nasze nie przewidywało odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez jego funkcjonariuszy; wówczas bowiem podział ten pozwalał na przyjęcie takiej odpowiedzialności opartej na zasadach ogólnych, gdy Państwo spełniało takie czynności, jakie może wykonywać inna osoba prawna lub osoba fizyczna. Podział ten był jeszcze - i w niewielkim zakresie jest jeszcze nadal - przydatny przy stosowaniu przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243), a to ze względu na przepis przejściowy zawarty w jej art. 6. Poza tym szczątkowym już wyjątkiem podział ten ma znaczenie dzisiaj tylko historyczne.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że do rozpoznania sprawy niniejszej właściwy jest sąd wojewódzki, chodzi w niej bowiem o odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariuszy odpowiedniego prezydium rady narodowej, którzy nie dopełnili obowiązku należytego nadzoru nad stanem mostku przeznaczonego do użytku publicznego. Z tego względu rozpoznanie sprawy przez Sąd Powiatowy spowodowało nieważność postępowania w rozumieniu art. 369 pkt 6 k.p.c., to zaś uzasadnia z kolei uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy właściwemu sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 w związku z art. 368 pkt 2 k.p.c.).