II CR 525/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: Z. Trybulski (sprawozdawca), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy z powództwa Zofii P. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. o 18.428 zł, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 1963 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Powiatowego w Rzeszowie powódka żądała zasądzenia od pozwanego odszkodowania w kwocie 18.428 zł z odsetkami i kosztami procesu. Twierdziła przy tym, iż na podstawie decyzji Prezydium PRN w R. z dnia 10.VI.1958 r. przystąpiła do budowy domu na swej nieruchomości, jednakże wskutek uchylenia tej (już prawomocnej) decyzji zmuszona była zaniechać budowy i w konsekwencji poniosła szkodę w wysokości dochodzonej pozwem.Sąd Powiatowy wyrokiem zaocznym z dnia 10.III.1960 r. uwzględnił powództwo w całości. Pozwany wniósł sprzeciw od tego wyroku i zarzucając, że powódka rozpoczęła budowę przed uprawomocnieniem się decyzji z dnia 10.VI.1958 r., którą właściciel sąsiedniej nieruchomości zaskarżył i która wskutek tego została uchylona przez Prezydium WRN, żądał uchylenia wyroku zaocznego i oddalenia powództwa.Po rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy powództwo oddalił, jednakże wskutek rewizji powódki wyrok ten, podobnie jak i wyrok zaoczny zostały wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 3.V.1962 r. uchylone i sprawa przekazana Wydziałowi II Cywilnemu tegoż Sądu do ponownego rozpoznania.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powództwo oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanego koszty procesu. Sąd uznał, że według twierdzeń pozwu szkoda powstała wskutek wydania dwóch sprzecznych orzeczeń władzy. Skoro jednak wina właściwego funkcjonariusza nie została stwierdzona w wyroku karnym lub w orzeczeniu dyscyplinarnym ani też nie została uznana przez organ przełożony nad sprawcą szkody, to brak jest przesłanek do odpowiedzialności Państwa z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243). Brak również podstaw do przyjęcia odpowiedzialności Państwa z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy.Od wyroku tego powódka wniosła rewizję i powołując podstawy rewizyjne z art. 371 § 1, 3 i 4 k.p.c., żądała uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania bądź też zmiany tego wyroku i uwzględnienia powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezzasadny jest ogólnikowy zarzut rewizji, że w sprawie należy stosować przepisy kodeksu zobowiązań, a nie ustawę z dnia 15.XI.1956 r. Jak wynika z twierdzeń pozwu i z prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, szkoda powódki powstała wskutek wydania dwóch sprzecznych orzeczeń władzy. Przed wejściem w życie cyt. ustawy przepisy kodeksu zobowiązań nie uzasadniały odpowiedzialności Państwa za taką szkodę i dopiero z mocy art. 4 tej ustawy Państwo odpowiada za szkodę stąd wynikłą. Dlatego też przepis ten, w warunkach w nim przewidzianych, może stanowić jedyną podstawę prawną, na której można oprzeć wyrok uwzględniający powództwo.Niesłuszny jest również zarzut rewizji, że ustalenie Sądu Wojewódzkiego, iż wina inż. K. nie została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym, pozostaje w sprzeczności z treścią pisma Prezydium WRN z dnia 24.XI.1962 r. Zarówno to pismo, jak i pismo Prezydium PRN z dnia 25.X.1962 r. wyraźnie stwierdzają, że przeciw K. nie toczyło się postępowanie dyscyplinarne i wobec tego powyższe ustalenie znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym.Słuszne są natomiast zarzuty rewizji dotyczące prawidłowości ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie nie nastąpiło uznanie winy inż. K. przez organ nad nim przełożony. Przede wszystkim rewizja zarzuca naruszenie art. 4 ust. 1 cyt. ustawy przez to, że Sąd Wojewódzki przyjął, iż do skuteczności uznania w myśl tego przepisu jest rzeczą konieczną, by uznanie było uzasadnione i wskazywało, czy i jakie przepisy zostały naruszone przy wydaniu orzeczenia.Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia w brzmieniu cyt. przepisu. Jeżeli bowiem szkoda została wyrządzona wskutek wydania orzeczenia lub zarządzenia, to poszkodowany może jej dochodzić od Państwa tylko pod warunkiem, że 1) przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego, 2) wina sprawcy szkody została stwierdzona w wyroku karnym lub w orzeczeniu dyscyplinarnym albo została uznana przez organ przełożony nad sprawcą szkody. Tak więc zgodnie z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy do skuteczności uznania wystarczy, jeżeli dotyczy ono tylko samej winy funkcjonariusza państwowego. Uznanie nie musi natomiast obejmować ani samej zasady odpowiedzialności (naruszenie określonych przepisów ścigane w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego, powstanie szkody, związek przyczynowy między naruszeniem prawa a szkodą), ani uznania wysokości roszczenia odszkodowawczego. Jeżeli uznanie - poza winą - nie obejmuje innych przesłanek, od których istnienia zależy uwzględnienie powództwa, sąd samodzielnie ustala ich istnienie.Wychodząc z tych założeń, stwierdzić należy, że rewizja słusznie zarzuca, iż Sąd Wojewódzki nie rozważył treści pisma Prezydium WRN w Rzeszowie z dnia 15.X.1962 r. uznającego winę inż. K.Wreszcie, jeśli chodzi o ustalenie, że powódka sama spowodowała powstanie szkody, wykonując fundamenty jeszcze przed uprawomocnieniem się pierwszej decyzji, to rewizja trafnie zarzuca, iż ustalenie to nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zebranym w sprawie. Powołane przez Sąd Wojewódzki - jako podstawa tego ustalenia - pisma Prezydium PRN w R. z dnia 25.X.1962 r. i Prezydium WRN w R. z dnia 24.XI.1962 r. nie stanowią dowodów, a tylko oświadczenia pozwanego, które wobec odmiennych twierdzeń powódki nie mogą stanowić podstawy ustaleń Sądu (art. 235, 238 § 2 i 336 § 2 k.p.c.).Sąd Wojewódzki nie ustalił również dat, w których poszczególne orzeczenia stały się wykonalne, ani rodzaju i wartości robót, które powódka wykonała bądź to przed nadejściem terminu, z którym pierwsza decyzja stała się wykonalna, bądź też po terminie wykonalności decyzji wstrzymującej prowadzenie tych robót. Nie rozważył Sąd również zeznań świadków P., T. i K. co do ustnego zezwolenia K. na dalsze prowadzenie robót. O ile bowiem w razie istnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy Państwo nie odpowiadałoby w zasadzie za szkody wynikłe z prowadzenia budowy przed datą wykonalności pierwszej decyzji i po dacie, z którą stało się wykonalne orzeczenie o wstrzymaniu robót, o tyle odpowiedzialność taka zachodziłaby, gdyby szkoda powstała wskutek wykonania robót nawet przed uprawomocnieniem się pierwszej decyzji, wskutek ustnego zezwolenia inż. K. na ich prowadzenie (art. 157 § 2 i 145 k.z. w związku z art. 1, 3 i 4 cyt. ustawy).W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).