II CR 429/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Z. Z. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 15 grudnia 1960 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód, żądając w pozwie zasądzenia od Komendy Milicji Obywatelskiej w Łodzi kwoty 50 zł twierdzi, że szkodę w takiej wysokości poniósł z winy pozwanej Komendy, gdyż na jej zarządzenie został wymeldowany z urzędu z Ł., co go zmusiło do zameldowania się na stały pobyt w W. i opłacenia 50 zł za zezwolenie na takie zameldowanie.Pozwana Komenda Milicji Obywatelskiej wnosiła o oddalenie powództwa, zarzucając, że niezależnie od tego, czy wymeldowanie powoda z Ł. było prawnie słuszne, czy nie, to w każdym razie brak przesłanek z art. 4 ustawy z 15 listopada 1956 r. do uwzględnienia powództwa na podstawie tej ustawy.Sąd Wojewódzki w Łodzi powództwo oddalił, ustalając, co następuje:W dniu 4 kwietnia 1957 r. powód został z urzędu wymeldowany ze swego stałego miejsca zamieszkania w Ł., a to na podstawie wywiadu przeprowadzonego przez Dzielnicową Komendę Milicji Obywatelskiej w Ł., w którym zostało ustalone, że wskutek 2-letniej nieobecności w Ł. stracił prawo stałego pobytu.Komenda Milicji Obywatelskiej na zapytanie Prezydium Rady Narodowej w Ł. stwierdziła, że zarządzenie wymeldowania było prawnie słuszne, było bowiem oparte na art. 8 rozporządzenia Prezydenta RP z 16 marca 1928 r.Prokuratura m. Łodzi pozostawiła bez rozpoznania wniosek o wszczęcie postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszowi Milicji Obywatelskiej, który zarządził wymeldowanie powoda.Na podstawie tych ustaleń Sąd doszedł do wniosku, że Państwo nie może odpowiadać za szkodę wyrządzoną powodowi niesłusznym jego wymeldowaniem z Ł., skoro zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r., na który słusznie powołuje się strona pozwana, Państwo odpowiada za szkodę tylko wówczas, gdy przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigania go w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego, a wina sprawcy szkody została stwierdzona w wyroku karnym lub orzeczeniu dyscyplinarnym albo została uznana przez organ przełożony nad sprawcą szkody, czego w niniejszej sprawie nie było.W rewizji od tego wyroku powód domaga się uchylenia wyroku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył:Rewizja nie zasługuje na uwzględnienie.Rewidujący zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu obrazę art. 4 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariuszy państwowych przez błędne przyjęcie braku przesłanek w tym przepisie przewidzianych, a to w wyniku pominięcia, że już do pozwu dołączył powód dokument pochodzący od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w którym została uznana za niesłuszną decyzja administracyjna o wymeldowaniu powoda z Ł.Zarzut powyższy należy rozumieć w ten sposób, mimo że tego wyraźnie rewizja nie podnosi, że istniał w niniejszej sprawie wymóg, zawarty w cytowanym art. 4, dla uzasadnienia dopuszczalności powództwa o odszkodowanie przeciwko Państwu, skoro władza przełożona nad urzędnikiem, który wydał decyzję, która pociągnęła za sobą dochodzoną w pozwie szkodę, uznała tę decyzję administracyjną za niesłuszną.Ten pogląd rewidującego jest błędny.Cytowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku tekst art. 4 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. stawia wprawdzie na równi z wyrokiem karnym lub dyscyplinarnym orzekającym o winie urzędnika, którego zarządzenie spowodowało szkodę, uznanie winy tego urzędnika przez jego władzę przełożoną, ale sformułowanie tego ostatniego ust. art. 4 ustawy wskazuje na to, że chodzi o uznanie samej winy urzędnika przez jego władzę przełożoną. Nie chodzi więc tutaj o ocenę jego zarządzenia, lecz o wyraźne stwierdzenie, że jest on winien tego, że taką niesłuszną decyzję wydał. Nie są to pojęcia jednoznaczne. Niesłuszność decyzji nie świadczy jeszcze o winie wydającego ją. Pogląd dopiero co wyrażony znajduje swoje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, skoro ustawa mówi o uznaniu winy sprawcy szkody jako równorzędnym z wyrokiem karnym lub dyscyplinarnym orzeczeniem, musi to być uznanie zbliżone w swej treści do tych orzeczeń. Uznanie winy sprawcy szkody przez organ przełożony nad sprawcą szkody musi więc konkretnie określać i osobę sprawcy i czyn decydujący o winie sprawcy szkody (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1961 r. 3 CR 675/60).W rozpatrywanej sprawie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ograniczyło się do ogólnikowego stwierdzenia niesłuszności samego orzeczenia o wymeldowaniu powoda z Ł., ale ani nie wskazało osoby urzędnika winnego wydania tej decyzji, ani nie stwierdziło, że uznaje go za winnego. I dlatego, wbrew poglądowi rewizji, Sąd nie pogwałcił cytowanego przepisu art. 4 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. stwierdzając, że nie ma podstaw do uwzględnienia powództwa odszkodowawczego, gdyż brak jest wyroku sądowego lub dyscyplinarnego, a nawet jego substratu w postaci uznania winy sprawcy przez jego organ przełożony.Z tych zasad rewizję, jako bezzasadną oddalono (art. 383 k.p.c.).