2 CR 391/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Warman, P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława G. przeciwko Adamowi J. i Państwowej Komunikacji Samochodowej w G. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 27 grudnia 1960 r., uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzanie od pozwanego Adama J. kwot 35.964 zł 33 gr (trzydzieści pięć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt cztery złote 33/100) i 15.000 zł (piętnaście tysięcy złotych) z 8% od 1.IX.1959 r. oraz renty po 300 zł (trzysta złotych) miesięcznie począwszy od 10 września 1959 r. oraz w części zasądzającej od powoda na rzecz pozwanego Adama J. koszty procesu w kwocie 1.000 zł i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od pozwanej Państwowej Komunikacji Samochodowej na rzecz powoda odszkodowanie za szkodę, jaką powód poniósł wskutek najechania w dniu 10 lipca 1957 r. na furmankę powoda ciągnika z przyczepą należącego do pozwanej PKS, a kierowanego przez pozwanego Adama J. Powództwo w stosunku do pozwanego J. oddalono.Wyrok zaskarżył powód, wnosząc w rewizji o podwyższenie zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną z kwoty 15.000 zł do 100.000 zł oraz o zmianę wyroku w stosunku do pozwanego J. przez zasądzenie od tego pozwanego solidarnie z pozwaną PKS kwoty 35.964,33 zł z odsetkami od 1.IX.1S59 r., renty w kwocie 300 zł miesięcznie począwszy od 10 września 1959 r. i zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł z odsetkami od 1.IX.1959 r. oraz kosztów procesu. Rewizja jest oparta na podstawach z art. 371 § 1 pkt 1), 3) i 4) k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo w stosunku do pozwanego J., ustalił, że przeciwko temu pozwanemu toczyło się postępowanie karne, które jednak zostało umorzone z powodu niepoczytalności pozwanego w chwili najechania na furmankę powoda. W szczególności J. miał zmniejszoną możność kierowania swym postępowaniem na skutek odrętwienia fizycznego i przymglenia świadomości. Stan ten nastąpił bez winy pozwanego.Skarżący zasadnie zarzuca wadliwość powyższego ustalenia. Wprawdzie postępowanie karne istotnie zostało umorzone z przyczyny podanej przez Sąd Wojewódzki, jednakże stanowiskiem sądu karnego nie był Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie związany (art. 7 k.p.c.) i powinien był - jak tego domagał się powód w toku postępowania w I instancji - rozważyć i samodzielnie ocenić cały materiał zebrany w sprawie karnej po ewentualnym ponowieniu dowodów przeprowadzonych w postępowaniu karnym.Biegli w postępowaniu karnym orzekli, że J. nie wykazuje objawów choroby psychicznej ani niedorozwoju umysłowego, znajdował się jednak w chwili katastrofy w stanie krańcowego wyczerpania fizycznego i psychicznego i w związku z tym miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozumienia istoty i znaczenia swych czynów oraz zmniejszoną możność kierowania swym postępowaniem na skutek odrętwienia fizycznego i przymglenia świadomości.Sąd Wojewódzki, po pierwsze, nie rozważył, czy opinii tej nie podważają zeznania samego pozwanego złożone w śledztwie, z których wynika, że pozwany zasnął przy kierownicy. Po drugie, gdyby nawet nie było zastrzeżeń co do trafności opinii biegłych, to Sąd Wojewódzki bez dostatecznego uzasadnienia przyjął brak jakiejkolwiek winy pozwanego. Należy bowiem zgodzić się ze stanowiskiem (skarżącego) wymagającym od kierowcy zaniechania jazdy, jeżeli znajduje się w stanie wyczerpania. Kontynuowanie jazdy w stanie wyczerpania jest zakazane, stanowi lekkomyślne narażenie na niebezpieczeństwo siebie i innych. Z tego punktu widzenia Sąd Wojewódzki sprawy odpowiedzialności pozwanego i jego winy nie rozważył, aczkolwiek w materiale sprawy są dowody mogące prowadzić do wniosku, że pozwany świadom był stanu wyczerpania i niebezpieczeństwa, jakie łączy się z kontynuowaniem jazdy w tym stanie. Przyjęciu winy pozwanego J. nie stałoby na przeszkodzie nawet niewadliwe ustalenie, że w chwili katastrofy pozwany J. znajdował się w stanie odrętwienia i przymglenia świadomości, zawinione bowiem zachowanie się polegające na kontynuowaniu jazdy mimo wyczerpania istniałoby już przed stanem odrętwienia, a normalny związek przyczynowy między takim zawinionym zachowaniem się a katastrofą jest oczywisty i nie ulega przerwie wskutek późniejszego stanu odrętwienia. Pozwany nie mógłby w tej sytuacji powoływać się na przepis art. 138 § 1 k.z., wyłączający odpowiedzialność za szkody wyrządzone w stanie zakłócenia czynności psychicznej, ani na przepis art. 138 § 2 k.z., choć nie uległ zakłóceniu czynności psychicznej wskutek nadużycia napojów odurzających albo innych podobnych środków.W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego J. nie da się utrzymać w mocy (art. 384 k.p.c.).Nie jest natomiast uzasadniony zarzut rewizji dotyczący wysokości zadośćuczynienia. Wskutek wypadku zginął syn powoda liczący około 10 lat, a sam powód doznał obrażeń cielesnych. Nie można przyznać powodowi zadośćuczynienia za śmierć syna, skoro zarówno w świetle zeznań powoda, jak i materiału sprawy sytuacja życiowa powoda nie uległa pogorszeniu. Powód w rewizji powołuje się jedynie na to, że wydał na utrzymanie syna około 60.000 zł. Ta okoliczność nie ma jednak - z punktu widzenia art. 166 k.z. - znaczenia.Jeśli chodzi o zadośćuczynienie związane z uszkodzeniem ciała powoda, to przyznana mu suma 15.000 zł jest stosowna i nie narusza art. 165 k.z. Powód bowiem - jak wynika z niewadliwych ustaleń - utracił zdolność do zarobkowania w 20%, doznane zaś uszkodzenia nie spowodowały takich cierpień, które uzasadniałyby zadośćuczynienie wyższe od zasądzonego.Nie wykazuje również żadnego uchybienia orzeczenie o kosztach procesu, skoro powód żądał zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 200.000 zł, a ponadto zasądzenia kwoty 56.330 zł oraz renty w kwocie 1.000 zł miesięcznie, wygrał zaś sprawę częściowo, uzyskując w wyroku zasądzenie 35.000 zł, 15.000 zł i renty w kwocie 300 zł miesięcznie, to Sąd Wojewódzki mógł znieść koszty procesu między powodem a pozwaną PKS, nie naruszając art. 101 k.p.c.Uchylenie wyroku w stosunku do pozwanego J. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania uzasadnione jest tylko co do kwot i renty zasądzonych od PKS, natomiast dalej idące żądanie rewizji jest w świetle zaskarżonego wyroku bezpodstawne (art. 383 k.p.c.).Sąd Wojewódzki, rozpoznając ponownie sprawę w uchylonym zakresie, będzie miał między innymi na uwadze - w razie stwierdzenia winy pozwanego J. - przepis art. 158 § 1 k.z., a mianowicie rozważy, czy nie zachodzą okoliczności nakazujące zmniejszenie odszkodowania należnego od pozwanego J. ze względu na przeciążenie go pracą przez jego pracodawcę oraz ze względu na stosunki rodzinne i majątkowe pozwanego.