2 CR 483/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka S. przeciwko Janowi P. o przywrócenie posiadania, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Generalnego Prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 1 grudnia 1958 r., wyrok Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 1 grudnia 1958 r. oraz wyrok Sądu Powiatowego w Łęczycy z dnia 17 czerwca 1958 r. uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Łęczycy.Uzasadnienie faktyczneWedług twierdzeń pozwu powód jest właścicielem domu parterowego, położonego w O. i od niepamiętnych czasów jedno okno w domu powoda wychodzi na sąsiednią niezabudowaną nieruchomość pozwanego. W dniu 15 maja 1958 r. pozwany rozpoczął bezpośrednio przy granicy budynku powoda budowę fundamentów domu, który zasłoni okno w nieruchomości powoda i udaremni widok na nieruchomość pozwanego.Powołując się na powyższe okoliczności, powód wystąpił w dniu 15 maja 1958 r. z pozwem, w którego konkluzji domagał się przywrócenia naruszonego posiadania służebności widoku, obciążającej sąsiednią nieruchomość pozwanego, przez zakazanie pozwanemu wznoszenia na tej nieruchomości jakichkolwiek budowli, które by naruszyły służebność widoku.Wyrokiem z dnia 17 czerwca 1958 r. Sąd Powiatowy w Łęczycy uwzględnił powyższe żądanie pozwu, stwierdzając, że powód był spokojnym posiadaczem okna, wychodzącego na nieruchomość pozwanego, a tym samym widoku z tego okna i że w związku z tym przysługuje mu ochrona posesoryjna w zakresie zakazania wznoszenia budowli na nieruchomości pozwanego.Rewizję pozwanego, wniesioną do tego wyroku, Sąd Wojewódzki w Łodzi oddalił zaskarżonym wyrokiem, wyrażając pogląd, że jakkolwiek samo posiadanie okna w budynku z widokiem na niezabudowaną nieruchomość sąsiada nie może spowodować powstania służebności widoku na rzecz nieruchomości, w której to okno się znajduje, to jednak w związku z "przyznaniem" pozwanego, że okno w nieruchomości powoda "otwiera się na nieruchomość pozwanego", należy przyjąć, że takie urządzenie okna może w świetle przepisów prawa rzeczowego prowadzić do zasiedzenia służebności widoku w przyszłości i posiadanie takiego okna przeto zasługuje na ochronę posesoryjna, dochodzoną w pozwie.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Generalny Prokurator, zarzucając w pierwszym rzędzie, że istotne ustalenie zostało poczynione sprzecznie z materiałem znajdującym się w sprawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca rewizja nadzwyczajna, że ustalenia Sądu, że okno w nieruchomości powoda otwiera się na nieruchomość pozwanego, musi budzić poważne zastrzeżenia co do jego zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy w świetle dołączonego do rewizji nadzwyczajnej zaświadczenia władzy.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, powyższe swoje ustalenie, które miało decydujący wpływ na wynik sprawy, poczynił Sąd Wojewódzki w oparciu o przyznanie pozwanego, że okno znajdujące się w domu powoda otwierało się na nieruchomość pozwanego.Jak stwierdza jednak pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O. z dnia 20 lutego 1959 r. załączone do niniejszej rewizji nadzwyczajnej, okno w nieruchomości powoda otwiera się w rzeczywistości do wewnątrz budynku i zamykane jest żaluzją.Wyjaśnienie tej sprzeczności między przyznaniem pozwanego a wymienionym co dokumentem wymagało uchylenia zaskarżonego wyroku, a to celem prawidłowego i nie budzącego już zastrzeżeń ustalenia, jaki był rzeczywisty stan rzeczy, a mianowicie, czy okno w domu powoda otwierało się do wewnątrz budynku, czy też na zewnątrz.Jak słusznie bowiem podniósł Sąd Wojewódzki w motywach swego wyroku, jedynie w razie ustalenia, że okno w domu powoda wychodziło na posiadłość pozwanego, uzasadnione będzie udzielenie mu ochrony posiadania służebności widoku. Ustalenie i to oczywiście prawidłowe, że okno w domu powoda nie otwierało się na sąsiednią nieruchomość, pozbawia powoda prawa do ochrony posiadania prawa widoku i to nie tylko z zasad podniesionych przez Sąd Wojewódzki, to jest z powodu niemożliwości zasiedzenia przez powoda służebności widoku, ale przede wszystkim dlatego, że brak będzie w tym wypadku po stronie powoda w ogóle posiadania jakiegokolwiek prawa, którego naruszenie dawałoby mu ochronę posesoryjną.Ochrona posesoryjna służy w razie zakłócenia posiadania. Konieczne zatem jest istnienie posiadania. O tym, czym jest posiadanie w rozumieniu prawa, mówi art. 296, a mianowicie jest nim faktyczne władztwo nad rzeczą, przy czym, jeśli chodzi o posiadanie rzeczy, w takim zakresie, w jakim służy właścicielowi, a jeśli chodzi o posiadanie prawa, w zakresie odpowiadającym treści tego prawa.Powód, poszukując ochrony posesoryjnej dla prawa widoku, z którego korzystał przez swoje okno znajdujące się w murze niewspólnym, musiałby wykazać, że posiadał to prawo widoku w zakresie, o jakim mówi art. 296 § 2 prawa rzeczowego, to znaczy musiałby wykazać, że faktycznie władał nieruchomością pozwanego w zakresie odpowiadającym temu prawu widoku. Nie sposób twierdzić, że powód poprzez posiadane okno, dające mu widok na nieruchomość sąsiada, wykonywał jakieś faktyczne władztwo nad tą nieruchomością.Faktyczne władztwo nad cudzą rzeczą zakłada ograniczenie w jakimś stopniu praw właściciela sąsiedniej nieruchomości. Takie ograniczenie zachodzi na przykład w wypadku użytkowania, najmu, służebności, zastawu, które to prawa przykładowo wylicza art. 296 § 2 prawa rzeczowego, mówiąc o posiadaniu prawa. We wszystkich tych wypadkach posiadaczowi służy w pewnym zakresie faktyczne władztwo nad cudzą rzeczą. W wypadku posiadania okna w swoim domu i to nawet nieotwierającego się na nieruchomość sąsiada, brak substratu posiadania i faktycznego władztwa nad cudzą rzeczą, i dlatego taki stan faktyczny, który z istoty swej nie jest posiadaniem, nie może być chroniony w procesie posesoryjnym.Jeśli zatem Sąd Powiatowy w wyniku powtórnego zbadania sprawy dojdzie do wniosku, że okno w domu powoda nie otwierało się na zewnątrz, to powinien oddalić powództwo o udzielenie powodowi ochrony posesoryjnej, a to z powodu niewykazania przez powoda istnienia po jego stronie posiadania zakłóconego przez wzniesienie budynku przez pozwanego. Brak najistotniejszej przesłanki ochrony posesoryjnej, to jest brak samego posiadania, musi skutkować odmowę ochrony posesoryjnej.Z tych wszystkich zasad i mając na uwadze, że najistotniejsze dla wyniku sprawy jest prawidłowe ustalenie, jak się okno w domu powoda otwierało, należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę odesłać do ponownego rozpoznania.