III CRN 186/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Zakrzewska.Sędziowie SN: St. Dmowski (spr.), M. Sychowicz.Protokolant: B. Krzyżewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 1986 r. sprawy z powództwa Stanisława B. i Jana W. przeciwko Helenie G. i Romanowi G. o ochronę posiadania na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 17 grudnia 1985 r.oddala rewizję nadzwyczajną i nakazuje pobrać od powodów na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Rejonowego w Jaśle) kwotę 600 zł tytułem opłaty odpowiadającej wpisowi od rewizji.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Jaśle, po trzykrotnym rozpoznaniu sprawy (dwa pierwsze wyroki uwzględniające powództwo zostały uchylone), wyrokiem z dnia 14 sierpnia 1985 r. oddalił powództwo Stanisława B. i Jana W. o ochronę posiadania pasa ziemi, z którego części powodowie korzystali jako posiadacze samoistni, z pozostałej zaś (północnej części) jako posiadacze prawa przechodu, przejazdu i przegonu, czyli jako posiadacze służebności. W uzasadnieniu tego wyroku ustalił, że pozwani naruszyli powodów w posiadaniu oraz że przebieg granicy, między działkami powoda B. i pozwanych, ustalony orzeczeniem sądowym wydanym w sprawie o rozgraniczenie wszczętej po naruszeniu posiadania i powstały na skutek naruszenia pokrywa się, a nawet ogrodzenie postawione przez pozwanych jest cofnięte w stronę ich działki, a więc że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny ze stanem prawnym. Oddalając powództwo w ustalonym stanie faktycznym wziął pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyrokach rewizyjnych, jako podstawę rozstrzygnięcia powołał art. 344 § 1 zdanie 2 k.p.c.Powodowie zaskarżyli powyższy wyrok rewizją, w której podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, a konkretnie art. 344 § 1 i 352 k.c. przez "błędną ich wykładnię i nienależyte zastosowanie art. 344 § 1 zdanie 2 k.c. zgłosili wniosek o jego zmianę i orzeczenie zgodnie z ich żądaniem sprecyzowanym na rozprawie w dniu 14 grudnia 1984 r.Sąd Wojewódzki w Krośnie, wyrokiem z dnia 17 grudnia 1985 r., oddalił rewizję powodów uznając, iż jej treść sprowadza się do niedopuszczalnej polemiki z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w dwóch poprzednich uzasadnieniach orzeczeń sądu rewizyjnego.Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną, wnosząc o jego uchylenie i o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu I instancji i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroków sądów obu instancji i o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania. Jako podstawę rewizji nadzwyczajnej wskazał zarzut rażącego naruszenia prawa, a konkretnie art. 344 § 1 k.c. w związku z art. 352 § 1 k.c. Podzielając stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki, że prawomocne orzeczenie w sprawie o rozgraniczenie ustala stan prawny w zakresie własności, jak również posiadania samoistnego, wyraził pogląd, że orzeczenie takie nie może mieć wpływu na zakres posiadania służebności, "które z istoty swojej jest prawem na rzeczy cudzej".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, oddalając rewizję nadzwyczajną, miał na uwadze, co następuje:Niewątpliwie trafny jest pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, iż orzeczenie w sprawie o rozgraniczenie nie ma wpływu na kwestię istnienia służebności gruntowej, "która z istoty swojej jest prawem na rzeczy cudzej". Jednakże zasada ta ma zastosowanie jedynie do służebności jako ograniczonego prawa rzeczowego, powstałego w drodze czynności prawnej (umowy), orzeczenia sądowego, decyzji administracyjnej, czy też nabytego w drodze zasiedzenia stwierdzonego orzeczeniem sądowym. Tymczasem w sprawie niniejszej brak jest jakichkolwiek danych do przyjęcia, że nieruchomość pozwanych, przez którą powodowie przejeżdżali i przechodzili, obciążona jest (nie twierdzą tego nawet powodowie) służebnością gruntową (prawem służebności) na rzecz powodów jako właścicieli nieruchomości władnących (art. 285 i nast. k.c.), względnie, że służy im służebność drogi koniecznej (art. 145 k.c.).Skoro powodowie powołują się jedynie na posiadanie służebności, czyli na faktyczne korzystanie z nieruchomości pozwanych w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej, a konkretnie w zakresie służebności drogowej (drogi koniecznej) i tylko ta okoliczność faktyczna została w procesie wykazana, to nie można mówić w sprawie o istnieniu służebności jako ograniczonego prawa rzeczowego, lecz tylko o korzystaniu przez powodów z nieruchomości pozwanych w sensie posiadania i to posiadania w zakresie ograniczonym. O ile bowiem posiadacz rzeczy włada nią, to posiadacz w zakresie służebności jedynie z niej korzysta.Do posiadania nieruchomości ograniczonego do korzystania z niej w zakresie odpowiadającym treści służebność stosuje się odpowiednio - jak trafnie przyjął to Sąd Wojewódzki, a co wynika z art. 352 § 2 k.c. - przepisy o posiadaniu rzeczy, w tym również art. 344 § 1 k.c. Jeżeli zatem, po naruszeniu przez pozwanych posiadania nieruchomości powodów w zakresie służebności (posiadania ograniczonego - cząstkowego) zapadło orzeczenie o rozgraniczeniu stwierdzające, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest z zgodny z prawem, powództwo posesoryjne, o ochronę tego posiadania podlega - z mocy art. 344 § 1 zdanie drugie k.c. - oddaleniu, co nie rozstrzyga ostatecznie kwestii istnienia służebności, czy też istnienia potrzeby jej ustanowienia.Jeżeli nieruchomość pozwanych rzeczywiście jest obciążona służebnością na rzecz powodów jako właścicieli nieruchomości władnących, to powodowie mogą wystąpić przeciwko pozwanym z powództwem petytoryjnym czy też negatoryjnym przewidzianym w art. 222 k.c., który to przepis ma odpowiednie zastosowanie do ochrony praw rzeczowych ograniczonych (art. 251 k.c.), a więc i do służebności gruntowych, w tym do służebności drogi koniecznej.O ile nie ma ustanowionej na rzecz powodów służebności na nieruchomości pozwanych, może przysługiwać powodom bądź droga o stwierdzenie nabycia takiej służebności przez zasiedzenie (oczywiście przy istnieniu przesłanek przewidzianych w art. 292 k.c.), bądź też roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej (przy istnieniu przesłanek przewidzianych w art. 145 k.c.).Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy uznał zarzut rażącego naruszenia przez za nieuzasadniony i oddalił rewizję nadzwyczajną (art. 421 § 1 k.p.c.).