2 CR 483/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Kenigsberg, C. Tabęcki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała L. przeciwko Eugenii S., Tadeuszowi L., Eugeniuszowi L. i Stanisławowi L. o ustalenie nieistnienia małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 22 lutego 1960 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Łapach do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePozwana S. zgłosiła w Prezydium PRN w G. wniosek o odtworzenie aktu jej małżeństwa sporządzonego w Urzędzie stanu cywilnego w S. w dniu 13.III.1941 r. Prezydium to przesłało wniosek pozwanej do Sądu Powiatowego w Giżycku ze stwierdzeniem Urzędu Stanu Cywilnego w S., że podobny akt w aktach tego Urzędu z lat 1940-1946 nie figuruje. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 5.XI.1957r. ustalił, że pozwana dnia 13.III.1941 r. zawarła w S. z Józefem L. związek małżeński. W roku 1958 pozwana wystąpiła do Sądu Powiatowego w Łapach o stwierdzenie swych praw do spadku po Józefie L. zmarłym dnia 8.II.1943 r., podając w charakterze jego spadkobierców siebie jako żonę oraz trzech dalszych pozwanych jako wspólne dzieci. W postępowaniu tym powód, który jest bratem Józefa L., zaprzeczył, aby pozwana S. zawarła z jego bratem małżeństwo i by dalsi pozwani pochodzili z tego małżeństwa. W związku z tym wytoczył on niniejsze powództwo z wnioskiem o ustalenie, że brat jego z pozwaną S. małżeństwa nie zawarł, oraz o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego w Giżycku z dnia 5.XI.1957 r. Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem powództwo oddalił z tym uzasadnieniem, że na podstawie powyższego postanowienia sporządzony został w Urzędzie Stanu Cywilnego w Ł. akt małżeństwa pomiędzy pozwaną a Józefem L., że akt ten nie został dotychczas unieważniony, wobec czego stanowi on wyłączny dowód stwierdzonego w nim zdarzenia, że skoro powód kwestionuje sam akt zawarcia małżeństwa, to powinien w postępowaniu z art. 25 prawa o aktach stanu cywilnego domagać się unieważnienia aktu małżeństwa, że wreszcie dowody przeprowadzone w sprawie nie dają dostatecznej podstawy do ustalenia, iż małżeństwo nie zostało zawarte, i zawarcie jego z pewnością wyłączają.Od tego wyroku powód wniósł rewizję z wnioskiem o jego uchylenie i odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nieuzasadniony jest zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki błędnie zakwalifikował żądanie powoda jako wniosek o uznanie za nieważny aktu stanu cywilnego. Powództwo z art. 416 k.p.c. o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa ma za przedmiot małżeństwo jako stosunek prawny. Przedmiotem wniosków o unieważnienie aktu małżeństwa są zdarzenia składające się na akt zawarcia małżeństwa, a dokonywające się przed urzędem stanu cywilnego. Mamy wtedy do czynienia z żądaniem kwalifikującym się jako powództwo, jeżeli chodzi o stwierdzenie, czy mocą wspomnianych zdarzeń nawiązał się stosunek prawny małżeństwa. Jeżeli natomiast żądanie zmierza do stwierdzenia, czy zdarzenia takie w ogóle miały miejsce, to chodzi już tylko o wniosek z art. 26 prawa o akt. st. cyw. W świetle uwag powyższych Sąd Wojewódzki trafnie ocenił żądanie powoda jako wniosek podlegający rozpoznaniu na podstawie art. 26 prawa o aktach stanu cywilnego. Powodowi bowiem chodzi o stwierdzenie, że pozwana S. i Józef L. nigdy nie stawili się w Urzędzie Stanu Cywilnego, i nie złożyli tam oświadczeń, które powinny być złożone, aby małżeństwo zostało zawarte. Okoliczność, że podważany akt małżeństwa opiera się na prawomocnym orzeczeniu sądowym, nie stanowi przeszkody do tego, by dochodzić jego unieważnienia, albowiem postanowieniu Sądu Powiatowego w Giżycku z dnia 5.XI.1957 r. nie przysługuje powaga rzeczy osądzonej.Wystąpienie z żądaniem w trybie niewłaściwym nie stanowi samo przez się podstawy do jego oddalenia. Zgodnie z art. 228 § 2 k.p.c. powinno się ono było znaleźć - celem rozpoznania go we właściwym trybie - w Sądzie Powiatowym. Czy zaś, mimo że tak się nie stało, postępowanie przez Sądem Wojewódzkim może być uznane za niewadliwe dlatego, że toczyło się przed sądem wyższym i że wyczerpało czynności, które powinny być dokonane w postępowaniu niespornym - nie wymaga w tym miejscu wyjaśnienia. Sąd Wojewódzki wynik postępowania dowodowego ocenił zupełnie ogólnikowo, pozbawiając sąd rewizyjny całkowicie kontroli, czy wnioskowanie jego mieści się w granicach logicznego rozumowania. Wyniki dowodowe bowiem bynajmniej nie są tego rodzaju, aby przemawiały za takim czy innym stanem rzeczy z pełną oczywistością. Dlatego też orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w żadnym razie nie może być utrzymane w mocy i powinno być uchylone na podstawie art. 384 k.p.c. przy jednoczesnym przekazaniu sprawy właściwemu sądowi Powiatowemu w Łapach.