2 CR 707/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: T. Byliński, F. Stojanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Emmy N. przeciwko Robertowi N. o ustalenie niezawarcia związku małżeńskiego ewentualnie o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 10 stycznia 1957 r.,zmienił zaskarżony wyrok i orzekł, że strony, Robert N. i Marta Emma D. I voto N., nie zawarły ze sobą związku małżeńskiego zarejestrowanego w Urzędzie Stanu Cywilnego w M.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo o unieważnienie małżeństwa stron uznając, że poprzednie małżeństwo powódki zostało rozwiązane przed zawarciem przez stronę związku małżeńskiego. Okoliczność zaś, że przy zawieraniu małżeństwa stron pozwany działał w jednej osobie w charakterze nowożeńca i urzędnika stanu cywilnego, uznał Sąd Wojewódzki za nieistotną, gdyż kodeks rodzinny nie przewiduje takiej podstawy unieważnienia małżeństwa.Prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając pogwałcenie przepisu art. 1 k.r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z treści akt wynika, że powódka opierała swe żądanie na dwóch podstawach: 1) że małżeństwo stron jest bigamiczne, gdyż poprzednie małżeństwo powódki nie ustało (ta podstawa została wyrażona w pozwie), 2) że przy zawieraniu małżeństwa stron pozwany działał jednocześnie jako urzędnik stanu cywilnego (ta podstawa żądania powódki wynika jednoznacznie z jej pisma z 1 sierpnia 1956 r. uzupełniającego pozew). Aczkolwiek powódka żądanie swe określiła jako "unieważnienie" małżeństwa, to jednak w gruncie rzeczy domagała się ustalenia, że małżeństwo stron nie zostało zawarte (podstawa 2), a jednocześnie żądała unieważnienia tegoż małżeństwa jako bigamicznego. Z istoty rzeczy wynika więc, że żądanie unieważnienia małżeństwa należało traktować jako żądanie ewentualne na wypadek oddalenia żądania dalej idącego, tj. ustalenia nieistnienia małżeństwa.Jeżeli więc Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany, będący sam urzędnikiem stanu cywilnego, podpisał akt małżeństwa stron także i w tym charakterze, a urzędnika stanu cywilnego poza nim nie było przy zawieraniu przez strony małżeństwa, to tym samym stwierdzony został brak jednej z przesłanek zawarcia małżeństwa (art. 1 k.r.). Pomimo sporządzenia aktu małżeństwa, małżeństwo stron nie zostało zawarte (matrimonium non existens). Jest bowiem oczywiste, że przy składaniu przed urzędnikiem stanu cywilnego oświadczeń z art. 1 k.r. urzędnik ten nie może być jedną z osób wstępujących w związek małżeński, lecz musi być osobą trzecią.W tych warunkach Sąd Najwyższy, opierając się na stanie faktycznym ustalonym w zaskarżonym wyroku i nie znajdując uchybień procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, zmienił zaskarżony wyrok (art. 386 k.p.c.) jak w sentencji.